گفتوگو با محمود یوسفی که در فراگیری عزاداری بوشهر نقش اساسی داشت
یادگار ماندگار بوشهر
سالهاست مردم جنوب ایران با روشی خاص به عزاداری صدای ماندگار زندهیاد جهانبخش کردیزاده محرم و صفرهای خود را در عزای سرور و سالار شهیدان کربلا حضرت اباعبدا...الحسین(ع) سپری میکنند. او خالق بسیاری از نواهای ماندگار در زمینه عزاداری است که تاثیر بسیاری برای مداحان بعد از خود و گنجینهای از نوحهسرایی را برای جنوب ایران به یادگار گذاشت.
اما درباره تاثیر هنر نوحهسرایی زندهیاد کردیزاده، محمود یوسفی از فعالان فرهنگی بوشهر که از کودکی پابهپای مرحوم کردیزاده در مراسم سینهزنی شرکت میکرده و در آن زمان- که دستگاهها و سیستمهای ضبط در حد حالا نبود- با یک دستگاه ضبطصوت قدیمی و با ثبت صدای این مداح خدمتی بزرگ به آیین سنتی بوشهر کرده است به جامجم میگوید: کاستها و فایلهای صوتی که از زندهیاد کردیزاده در جامعه وجود دارد، همان کاستهایی است که من از زمان کودکی در مجالس عزاداری و روضهخوانی در مساجد مختلف شهر بوشهر مثل مسجد حاجمحمدعلی در خیابان عاشوری فعلی، مسجد حاجعبدالرضا در جفره ماهینی و مساجد صلحآباد، دهدشتی و امیرالمومنین(ع) ضبط کردم. حالا این کاستها بیش از 800 نوار است که متاسفانه به دلیل کمبود امکانات به شکل آماتور ضبط شده، اما یک گنجینه از نواهای اصیل نوحهسرایی بوشهری و جنوب کشور به حساب میآید.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: فرزندان مرحوم کردیزاده در زمانی که پدرشان در قید حیات بود و در نقاط مختلف شهر نوحهسرایی میکرد، بسیار کوچک بودند بنابراین- به دلیل علاقه وافر خودم به این نوع عزاداریهای اصیل- تمام تلاشم را در ثبت و نگهداری از این آثار به کار بستم. بیشتر این آثار مربوط به اجراهای مختلف آن مرحوم شامل صبحدمخوانی، مدح حضرت علی(ع) و مناسبتهای تاسوعا و عاشوراست، که با همکاری یک استودیوی حرفهای در اصفهان آنها را بازآفرینی کردهام. البته این را هم باید اضافه کنم که سال 52 بخشی از این نوارها توسط استاد محمدرضا لطفی و خانم فوزیه مجد که مدیر وقت رادیوی ایران بود، توسط شرکت ماهور ضبط و تکثیر شد.
آثاری ناب و اصیل که کمتر شنیده میشود
یوسفی با بیان این که ناصر تقوایی، کارگردان مطرح سینمای ایران برای ساخت مستندی در سال 49 و در زمان حیات مرحوم کردیزاده با سفر به بندر بوشهر از مراسم سینهزنی منحصر به فرد عزاداران بوشهری در مسجد دهدشتی فیلمبرداری کرد، افزود: این کار ارزشمند تقوایی، بعدها با نام مستند اربعین تولید و پخش شد و این مستند تنها فیلم تصویری موجود از مرحوم کردیزاده است. در گفتوگویی که با این کارگردان داشتم، هدف از این کار را نشاندادن گوشهای از آیین سنتی و عزاداریهای اصیل بوشهر در قالب یک مستند اجتماعی عنوان کرد. همایون شهنواز نیز وقتی برای ساخت سریال تلویزیونی «دلیران تنگستان» به این استان سفر میکند، اقدام به ضبط شروهخوانی و جنگنامهخوانی با صدای کردیزاده کرد که در تیتراژ پایانی این سریال پخش میشد و اصل آن کاست را برای من فرستاد که در آرشیو شخصی نگهداری میشود. البته در سالهای گذشته مستند دیگری به همت محمدرضا مرزوتی ساخته شد که در سکانسی از آن به کردیزاده و ابعاد شخصیتی وی میپردازد. اما جای این گلایه همچنان باقی است که پس از انقلاب حرکت جدی برای شناخت جایگاه و معرفی ویژگیهای ممتاز این هنرمند برجسته در حوزه آیین عزاداری بوشهر انجام نشده است. این آثار هویت و به نوعی شناسنامه فرهنگ عزاداری بوشهر است که با نام جهانبخش کردیزاده و صدای ماندگارش عجین شده است. امروزه شاهدیم آثار وی در کشورهای حوزه خلیجفارس یا در کشورهای اروپایی هواداران و مشتاقان بسیاری دارد.
ثبت ملی نوای نوحهسرایی
این فعال فرهنگی گفت: توانایی او در اجراهای متفاوت و پرمحتوای نوحهها، و کاملا متمایز از دیگر نوحهخوانان بود. به طوری که هماکنون کمتر کسی از مداحان توانایی اجراهای بینظیر شروه و چاووشخوانی، بیتخوانی، جنگنامهخوانی و خیامخوانی وی را دارد. این در حالی است که او تنها به صورت سنتی و در محضر اساتید نوحهسرایی و با تلاش و با تکیه بر استعداد ذاتی و نبوغ هنری خود توانست به این مرتبه بلند و جایگاه رفیع دست پیدا کند. این را میدانیم که وی از سواد و تحصیلات چندانی برخوردار نبوده و با همین اجرای پامنبری به این نقطه رسیده است. البته صدا و نوای عزاداریهای او در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و در این راه دوستداران فرهنگ بوشهر همچون حماسه حقپرست،رییس انجمن موسیقی استان بوشهر با اداره میراث فرهنگی و صنایع گردشگری همکاری شایستهای داشت.
علیرضا برازجانی - گروه فرهنگ و هنروی در ادامه خاطرنشان کرد: فرزندان مرحوم کردیزاده در زمانی که پدرشان در قید حیات بود و در نقاط مختلف شهر نوحهسرایی میکرد، بسیار کوچک بودند بنابراین- به دلیل علاقه وافر خودم به این نوع عزاداریهای اصیل- تمام تلاشم را در ثبت و نگهداری از این آثار به کار بستم. بیشتر این آثار مربوط به اجراهای مختلف آن مرحوم شامل صبحدمخوانی، مدح حضرت علی(ع) و مناسبتهای تاسوعا و عاشوراست، که با همکاری یک استودیوی حرفهای در اصفهان آنها را بازآفرینی کردهام. البته این را هم باید اضافه کنم که سال 52 بخشی از این نوارها توسط استاد محمدرضا لطفی و خانم فوزیه مجد که مدیر وقت رادیوی ایران بود، توسط شرکت ماهور ضبط و تکثیر شد.
آثاری ناب و اصیل که کمتر شنیده میشود
یوسفی با بیان این که ناصر تقوایی، کارگردان مطرح سینمای ایران برای ساخت مستندی در سال 49 و در زمان حیات مرحوم کردیزاده با سفر به بندر بوشهر از مراسم سینهزنی منحصر به فرد عزاداران بوشهری در مسجد دهدشتی فیلمبرداری کرد، افزود: این کار ارزشمند تقوایی، بعدها با نام مستند اربعین تولید و پخش شد و این مستند تنها فیلم تصویری موجود از مرحوم کردیزاده است. در گفتوگویی که با این کارگردان داشتم، هدف از این کار را نشاندادن گوشهای از آیین سنتی و عزاداریهای اصیل بوشهر در قالب یک مستند اجتماعی عنوان کرد. همایون شهنواز نیز وقتی برای ساخت سریال تلویزیونی «دلیران تنگستان» به این استان سفر میکند، اقدام به ضبط شروهخوانی و جنگنامهخوانی با صدای کردیزاده کرد که در تیتراژ پایانی این سریال پخش میشد و اصل آن کاست را برای من فرستاد که در آرشیو شخصی نگهداری میشود. البته در سالهای گذشته مستند دیگری به همت محمدرضا مرزوتی ساخته شد که در سکانسی از آن به کردیزاده و ابعاد شخصیتی وی میپردازد. اما جای این گلایه همچنان باقی است که پس از انقلاب حرکت جدی برای شناخت جایگاه و معرفی ویژگیهای ممتاز این هنرمند برجسته در حوزه آیین عزاداری بوشهر انجام نشده است. این آثار هویت و به نوعی شناسنامه فرهنگ عزاداری بوشهر است که با نام جهانبخش کردیزاده و صدای ماندگارش عجین شده است. امروزه شاهدیم آثار وی در کشورهای حوزه خلیجفارس یا در کشورهای اروپایی هواداران و مشتاقان بسیاری دارد.
ثبت ملی نوای نوحهسرایی
این فعال فرهنگی گفت: توانایی او در اجراهای متفاوت و پرمحتوای نوحهها، و کاملا متمایز از دیگر نوحهخوانان بود. به طوری که هماکنون کمتر کسی از مداحان توانایی اجراهای بینظیر شروه و چاووشخوانی، بیتخوانی، جنگنامهخوانی و خیامخوانی وی را دارد. این در حالی است که او تنها به صورت سنتی و در محضر اساتید نوحهسرایی و با تلاش و با تکیه بر استعداد ذاتی و نبوغ هنری خود توانست به این مرتبه بلند و جایگاه رفیع دست پیدا کند. این را میدانیم که وی از سواد و تحصیلات چندانی برخوردار نبوده و با همین اجرای پامنبری به این نقطه رسیده است. البته صدا و نوای عزاداریهای او در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و در این راه دوستداران فرهنگ بوشهر همچون حماسه حقپرست،رییس انجمن موسیقی استان بوشهر با اداره میراث فرهنگی و صنایع گردشگری همکاری شایستهای داشت.
ضمیمه ویژه نامه
تیتر خبرها
