طلوع خورشید و «درخش سبز» در قطب جنوب
طلوع خورشید در نقاط قطبجنوب و قطبشمال متفاوت است. در قطبهای زمین، طلوع یا غروب خورشید چند هفته طول میکشد. طلوع و غروب خورشید در قطبهای شمال و جنوب زمین به جای اینکه ناشی از چرخش زمین به دور خود باشد، بیشتر معلول انحراف 5/23 درجهای محور زمین و تغییر زاویه تابش خورشید در فصول مختلف است. در این میان اثر شکست نور در جو زمین و اندازه قرص خورشید باعث میشود گاهی بالای قرص خورشید حدود دو هفته زودتر ظاهر شود. این تصویر که در اولین روز پاییز امسال گرفته شده است، بخشی از قرص خورشید را بر فراز چشمانداز وسیع یخزده در قطبجنوب زمین نشان میدهد. نقطه قطب جنوب واقعی فقط چند متر با سمت چپ برج مخابراتی در این عکس فاصله دارد. این عکس ویژه از طلوع خورشید در قطب جنوب با ثبت پدیده درخش سبز (green flash) بر فراز قرص خورشید بسیار خاص شده است.
درخش سبز و پرتو سبز، پدیدههای نوری هواشناسی است که گاهی هنگام غروب یا طلوع خورشید به صورت گذرا و حدود دو ثانیه دیده میشود. با این حال به علت طولانیبودن مدت طلوع و غروب خورشید در قطبها، این پدیدهها را از آنجا به مدت طولانیتری میتوان تماشا کرد. هنگامی که شرایط جوی مناسب باشد، یک ناحیه سبز متمایز در بالای لبه بالای قرص خورشید دیده میشود که به آن درخش سبز میگوییم. گاهی به ندرت، درخش سبز میتواند شبیه پرتوی سبزی دیده شود که از نقطه غروب یا طلوع آفتاب رو به بالا شلیک میشود.
درخش سبز به این دلیل رخ میدهد که جو زمین میتواند باعث جداشدن نور خورشید یا انکسار آن به رنگهای مختلف شود. درخشهای سبز، گروهی از پدیدههای مشابه هستند که از علل متفاوتی ناشی میشوند و بنابراین برخی از انواع درخش سبز، رایجتر از بقیه هستند.
عبور نور خورشید از جو زمین باعث میشود نور خورشید در طول موجهای مختلف جدا یا شکسته شود. هنگامی که نور بیشتری از خورشید در حال غروب بدون پراکندگی به ناظر میرسد، احتمال بیشتری وجود دارد که یک درخش سبز در هوای ثابت و صاف دیده شود. ممکن است انتظار داشته باشیم درخش آبی را هم ببینیم، زیرا نور آبی بیشتر از همه منعکس میشود و بنابراین قسمت آبی نور خورشید آخرین چیزی است که در زیر افق ناپدید میشود اما رنگ آبی خارج از خط دید پراکنده میشود و بنابراین نور باقی مانده که سبز است گاهی ظاهر میشود.
امتیاز تصویر Martin Wolf (U. Wisconsin) :، IceCube Neutrino Obs.، NSF; ht: Alice Allen