به یاد آوردن نادرست چیزی، به معنی ضعف حافظه نیست
ماجرای اشتباهات حافظه
«وقتی دیروز درباره یک قنادی در نزدیکی خانه‌ام از من پرسیدند، پاسخ دادم اخیرا کلوچه‌های شکلاتی خوشمزه‌اش را خورده‌ام. همسرم تذکر داد کلوچه‌هایی که خوردم در واقع کشمشی بود! اما چرا این خطای حافظه رخ داد؟ آیا این نشانه اولیه زوال عقل یا ابتلا به آلزایمر است؟ باید با دکترم تماس بگیرم؟ آیا فراموش‌کردن جزئیات یک دسر با توجه به این‌که زندگی روزمره پر از جزئیات است، اتفاق خوبی برای مغز محدود انسان است؟»
دکتر رابرت جاکوبز، دانشمند علوم شناختی است که بیش از 30 سال است درباره ادراک و شناخت انسان مطالعه می‌کند. او و همکارانش در حال توسعه راه‌های نظری و تجربی جدید برای کشف انواع خطاهای شناختی (حافظه و مغز) است. این محققان معتقدند خطاهای حافظه ممکن است نشان‌دهنده راهی باشد که در آن قوای شناختی انسان به‌صورت «بهینه» کار می‌کند. دانشمندان هنگام مطالعه قوای شناختی انسان دریافتند مردم معمولا هنگام به خاطر سپردن، استدلال، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی یا اقدام، به‌خصوص در موقعیت‌هایی که اطلاعات مبهم یا نامطمئن هستند، مرتکب خطا می‌شوند. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد خطاها هنگام درک و استدلال با ورودی‌های مبهم و اطلاعات نامشخص اجتناب‌ناپذیر هستند. پس خطاها لزوما نشانگر پردازش ذهنی معیوب نیستند. در واقع، سیستم‌های ادراکی و شناختی افراد ممکن است واقعا خوب کار کنند.
نکته قابل توجه این است که اغلب محدودیت‌هایی در رفتار ذهنی انسان وجود دارد. مثلا افراد ظرفیت محدودی برای توجه دارند و شما نمی‌توانید همزمان به همه چیز رسیدگی کنید. همچنین افراد ظرفیت حافظه محدودی دارند؛ شما نمی‌توانید همه چیز را با جزئیات کامل به‌خاطر بسپارید. مشکلی را در نظر بگیرید که حل آن مستلزم این است که به‌طور همزمان به عوامل زیادی فکر کنید. اگر به دلیل محدودیت ظرفیت در توجه نتوانید به همه عوامل به‌طور همزمان فکر کنید، در این صورت نمی‌توانید به راه حل بهینه فکر کنید. اما اگر به عوامل متعددی فکر کنید که می‌توانید همزمان در ذهن خود نگه دارید، آن گاه می‌توانید به راه حلی برسید که تاحد امکان با توجه به محدودیت‌های موجود خوب باشد.
اگر بخواهیم خطاهای حافظه را بیشتر توضیح دهیم باید بگوییم وقتی موردی را به حافظه می‌سپارید، گویی پیامی را برای آینده ارسال می‌کنید. با این حال، این کانال ظرفیت محدودی دارد و بنابراین نمی‌تواند تمام جزئیات یک پیام را منتقل کند. در نتیجه، پیامی که در زمان دیگری از حافظه بازیابی می‌شود ممکن است با پیامی که در گذشته به حافظه سپرده شده بود، یکی نباشد. به همین دلیل خطاهای حافظه رخ می‌دهد. اگر حافظه ذخیره‌سازی شما به‌دلیل ظرفیت محدود نمی‌تواند تمام جزئیات به ذهن سپرده‌شده را حفظ کند، مطمئن باشید جزئیاتی را حفظ می‌کند که مهم هستند. یعنی در شرایط محدود حافظه باید به بهترین شکل ممکن عمل کند. در واقع، محققان دریافته‌اند افراد تمایل دارند جزئیات مربوط به کار را به خاطر بسپارند و جزئیات غیرمرتبط را فراموش کنند. علاوه بر این، مردم تمایل دارند کلیات موضوع را به خاطر بسپارند، در حالی که جزئیات دقیق آن را فراموش می‌کنند. وقتی این اتفاق می‌افتد، افراد تمایل دارند به صورت ذهنی جزئیات گمشده را با متداول‌ترین یا رایج‌ترین ویژگی‌ها پر کنند.
برگردیم به داستان آغاز این مقاله! چرا رابرت جاکوبز یادش آمد کلوچه شکلاتی خورده بود در حالی که در واقع کلوچه کشمشی خورده بود؟ از آنجا که او اصل تجربه خود یعنی خوردن کلوچه را به یاد آورد، جزئیات دقیق را فراموش کرد و بنابراین جزئیات را با رایج‌ترین ویژگی، یعنی شکلات پر کرد! این خطا نشان می‌دهد حافظه او با محدودیت‌هایش به بهترین شکل ممکن کار می‌کند و این اتفاق خوبی است.
منبع: Science Alert
دکتر رابرت جاکوبز، دانشمند علوم شناختی است که بیش از 30 سال است درباره ادراک و شناخت انسان مطالعه می‌کند. او و همکارانش در حال توسعه راه‌های نظری و تجربی جدید برای کشف انواع خطاهای شناختی (حافظه و مغز) است. این محققان معتقدند خطاهای حافظه ممکن است نشان‌دهنده راهی باشد که در آن قوای شناختی انسان به‌صورت «بهینه» کار می‌کند. دانشمندان هنگام مطالعه قوای شناختی انسان دریافتند مردم معمولا هنگام به خاطر سپردن، استدلال، تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی یا اقدام، به‌خصوص در موقعیت‌هایی که اطلاعات مبهم یا نامطمئن هستند، مرتکب خطا می‌شوند. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد خطاها هنگام درک و استدلال با ورودی‌های مبهم و اطلاعات نامشخص اجتناب‌ناپذیر هستند. پس خطاها لزوما نشانگر پردازش ذهنی معیوب نیستند. در واقع، سیستم‌های ادراکی و شناختی افراد ممکن است واقعا خوب کار کنند.
نکته قابل توجه این است که اغلب محدودیت‌هایی در رفتار ذهنی انسان وجود دارد. مثلا افراد ظرفیت محدودی برای توجه دارند و شما نمی‌توانید همزمان به همه چیز رسیدگی کنید. همچنین افراد ظرفیت حافظه محدودی دارند؛ شما نمی‌توانید همه چیز را با جزئیات کامل به‌خاطر بسپارید. مشکلی را در نظر بگیرید که حل آن مستلزم این است که به‌طور همزمان به عوامل زیادی فکر کنید. اگر به دلیل محدودیت ظرفیت در توجه نتوانید به همه عوامل به‌طور همزمان فکر کنید، در این صورت نمی‌توانید به راه حل بهینه فکر کنید. اما اگر به عوامل متعددی فکر کنید که می‌توانید همزمان در ذهن خود نگه دارید، آن گاه می‌توانید به راه حلی برسید که تاحد امکان با توجه به محدودیت‌های موجود خوب باشد.
اگر بخواهیم خطاهای حافظه را بیشتر توضیح دهیم باید بگوییم وقتی موردی را به حافظه می‌سپارید، گویی پیامی را برای آینده ارسال می‌کنید. با این حال، این کانال ظرفیت محدودی دارد و بنابراین نمی‌تواند تمام جزئیات یک پیام را منتقل کند. در نتیجه، پیامی که در زمان دیگری از حافظه بازیابی می‌شود ممکن است با پیامی که در گذشته به حافظه سپرده شده بود، یکی نباشد. به همین دلیل خطاهای حافظه رخ می‌دهد. اگر حافظه ذخیره‌سازی شما به‌دلیل ظرفیت محدود نمی‌تواند تمام جزئیات به ذهن سپرده‌شده را حفظ کند، مطمئن باشید جزئیاتی را حفظ می‌کند که مهم هستند. یعنی در شرایط محدود حافظه باید به بهترین شکل ممکن عمل کند. در واقع، محققان دریافته‌اند افراد تمایل دارند جزئیات مربوط به کار را به خاطر بسپارند و جزئیات غیرمرتبط را فراموش کنند. علاوه بر این، مردم تمایل دارند کلیات موضوع را به خاطر بسپارند، در حالی که جزئیات دقیق آن را فراموش می‌کنند. وقتی این اتفاق می‌افتد، افراد تمایل دارند به صورت ذهنی جزئیات گمشده را با متداول‌ترین یا رایج‌ترین ویژگی‌ها پر کنند.
برگردیم به داستان آغاز این مقاله! چرا رابرت جاکوبز یادش آمد کلوچه شکلاتی خورده بود در حالی که در واقع کلوچه کشمشی خورده بود؟ از آنجا که او اصل تجربه خود یعنی خوردن کلوچه را به یاد آورد، جزئیات دقیق را فراموش کرد و بنابراین جزئیات را با رایج‌ترین ویژگی، یعنی شکلات پر کرد! این خطا نشان می‌دهد حافظه او با محدودیت‌هایش به بهترین شکل ممکن کار می‌کند و این اتفاق خوبی است.
منبع: Science Alert