همه چیز درباره چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر که از فردا آغاز می‌شود
اول چلچلی سیمرغ
شاید روزی که فهرست فیلم‌های بخش سودای سیمرغ چهلمین جشنواره فیلم فجر اعلام شد، برخی خیلی روی این دوره حساب باز نکردند و این ذهنیت به وجود آمد که جشنواره امسال فیلم فجر، به رونق سال‌های گذشته نیست. هنوز هم این پیش‌فرض بعید نیست و ممکن است جشنواره پیش‌رو، مخاطبان سخت‌پسند را اقناع نکند اما در همین چند وقت اخیر، اتفاقات و ماجراهایی رخ داده که به اندازه کافی تنور چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر را داغ نگه می‌دارد و بار دیگر نشان می‌دهد، این رویداد در هر شرایط و موقعیتی، ویژه و مهم است و نمی‌توان به آن توجه نکرد. استقبال مردم از پیش‌خرید بلیت فیلم‌های جشنواره، ابتلای دبیر جشنواره به کرونا، انصراف کیمیایی‌ها از جشنواره، تنها برخی از متن و حواشی این رویداد تا پیش از زمان برگزاری است. به‌جز اینها باید منتظر کلی اتفاق و ماجرای دیگر در روزهای برگزاری خود جشنواره باشیم. ضمن این‌که تماشای بعضی فیلم‌های چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر هم کنجکاوی‌برانگیز است. حتی ممکن است فیلم‌هایی که هیچ تصور و ذهنیت مثبتی هم روی آنها ندارید، باعث شگفتی و غافلگیری شما شود. به مناسبت آغاز چلهمین دوره جشنواره فیلم فجر که از 12 تا 22 بهمن برگزار می‌شود،
سراغ نکاتی رفتیم که احتمالا برای شما جذاب باشد.
درحالی‌که تصور می‌شد امسال کرونا به‌دلیل واکسیناسیون سراسری، دست از سر مردم برداشته اما حالا با شروع موج ششم کرونا، چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر هم تحت تاثیر این ویروس بازیگوش است. مهم‌ترین ترکش کرونا تا اینجا به مسعود نقاش‌زاده، دبیر این دوره اصابت کرده و باعث خانه‌نشینی او و تعویق برگزاری نشست رسانه‌ای این رویداد شد. با این اوضاع و احوال، اتمسفر کلی جشنواره، کرونایی است و تماشای فیلم‌ها چه در خانه جشنواره (برج میلاد) و چه سینماهای مردمی قطعا با رعایت پروتکل‌های بهداشتی خواهد بود. اما امیدواریم این حال و هوای کرونایی، با کیفیت و جذابیت فیلم‌ها جبران و شور و حال جشنواره فیلم فجر حفظ شود. استقبال بالای مردم در پیش‌خرید فیلم‌های جشنواره در همان ساعات نخست، نشان از همین شور‌و‌حال و علاقه‌مندی دارد. همین‌طور توجه رسانه‌های مختلف و انتشار اخبار و گزارش‌های مداوم درباره جشنواره فیلم فجر، حکایت از حفظ این علاقه‌مندی و کنجکاوی می‌دهد.
فیلم‌های کنجکاوی‌برانگیز
مثل یک هندوانه دربسته است دیگر، آدم از داخل آن خبر ندارد و فقط امیدوار است که کاش سرخ رنگ و شیرین باشد. 22فیلم امسال جشنواره فیلم فجر هم همگی هندوانه‌های دربسته‌ای هستند که چاره‌ای جز خوش‌باوری و خوشبینی درباره شیرینی آنها نداریم. البته طبیعی است که اول از همه بیشتر توجهات به سمت چند چهره فیلمسازی این دوره معطوف شود و بعد دلخوش به ذوق و خلاقیت جوان‌های جویای نام کارگردانی باشیم که سهم زیادی در این دوره دارند. با این حال استقبال از بعضی فیلم‌ها در روز پیش‌فروش بلیت‌ها تا حدودی مسیر کنجکاوی‌ها و علاقه‌مندی‌های مخاطبان را روشن کرده‌است. بیشترین تقاضا و خرید بلیت برای تماشای فیلم «مرد بازنده» به کارگردانی محمدحسین مهدویان بود و در زمان اندکی، همه بلیت‌های این فیلم در سینماهای تهران به فروش رسید. موفقیت سریال زخم کاری و کارنامه مهدویان و حضور جواد عزتی به‌عنوان بازیگر نقش اصلی مرد بازنده، نقش مهمی در این اقبال مردمی دارد. به نظر می‌رسد این فیلم با همین دست فرمان در روزهای برگزاری جشنواره هم پیش برود و اگر پدیده‌ای توجهات بیشتری را نسبت به خودش جلب نکند، مرد بازنده از حالا شانس دریافت سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را دارد.
رتبه دوم از آن فیلم «ملاقات خصوصی» به کارگردانی امید شمس است؛ حضور بازیگرانی چون هوتن شکیبا و
پریناز ایزدیار و داستان عاشقانه فیلم، از مهم‌ترین دلایل این توجه و اقبال است. نکته جالب درباره دو فیلم اول پرتقاضای این جشنواره، حضور امیر بنان است که تهیه‌کنندگی هر دو فیلم را به‌عهده دارد. البته در مرد بازنده، او به‌طور مشترک با کامران حجازی، تهیه‌کننده فیلم است. باید از بهمن ارک هم یاد کنیم که یکی از فیلمنامه‌نویسان ملاقات خصوصی است. بهمن ارک را پیشتر همواره کنار برادرش بهرام دیده‌ایم؛ جوانان مستعدی که فیلم‌های تحسین‌شده پوست و حیوان را در کارنامه دارند.
«خائن‌کشی»، «علفزار»، «بی‌رویا»، «بدون قرار قبلی»، «نگهبان شب»، «بی‌مادر»، «دسته دختران» و «موقعیت مهدی» دیگر فیلم‌هایی هستند که با بیشترین تقاضا برای تماشا روبه‌رو شده‌اند. این‌که فیلمی از مسعود کیمیایی، جزو فیلم‌های موردعلاقه برای تماشا باشد، چیز غریبی نیست. باوجود این‌که آثار سال‌های اخیر این فیلمساز، چندان راضی‌کننده نبوده اما نمی‌توان از کنار اسم بزرگ او به‌سادگی گذشت و طبیعتا همواره میل به تماشای اثری از او وجود دارد. به‌جز این فضای فیلم خائن‌کشی که روایتگر دوران ملی شدن صنعت نفت است و حضور چهره‌هایی چون امیر آقایی، مهران مدیری، پانته‌آ بهرام و سارا بهرامی و کلی بازیگر دیگر، کنجکاوی‌ها را درباره این فیلم بیشتر می‌کند.
در زمزمه‌های پیش از جشنواره، بسیار از فیلم «علفزار» به کارگردانی کاظم دانشی و تهیه‌کنندگی بهرام رادان یاد می‌کنند و آنهایی که این فیلم را دیده‌اند، از آن به‌عنوان یکی از پدیده‌ها و فیلم‌های خوب امسال نام می‌برند. یک فیلم جنایی - معمایی که بیشتر در فضای دادگاه می‌گذرد. فیلم‌های دادگاهی، محبوب و پرطرفدار هستند و اگر علفزار آن‌طور که از آن تعریف می‌کنند موفق به خلق یک درام دادگاهی جذاب شده باشد، می‌توان به موفقیت آن امید بست. پژمان جمشیدی و سارا بهرامی، نقش‌های اصلی این فیلم را بازی می‌کنند.
فیلم «بی‌رویا» به کارگردانی آرین وزیردفتری و تهیه‌کنندگی مشترک سعید سعدی و هومن سیدی - که همکاری‌های موفقی در «سیزده»، «خشم و هیاهو» و «مغزهای کوچک زنگ‌زده» داشتند - هم از آثار کنجکاوی‌برانگیز این دوره است. تماشای بازی طناز طباطبایی و صابر ابر هم از دلایل این اقبال است.
بهروز شعیبی که از معدود چهره‌های فیلمسازی این دوره است، با فیلم بدون قرار قبلی با دیگر آثار سودای سیمرغ رقابت می‌کند. اقتباس از رمانی نوشته مصطفی مستور و حضور بازیگرانی چون مصطفی زمانی و پگاه آهنگرانی و صابر ابر هم نقش مهمی در توجه به فیلم دارد.
حضور رضا میرکریمی هم یکی از مهم‌ترین دلایل اعتبار این دوره جشنواره فیلم فجر است. این کارگردان معمولا تماشاگر را ناامید نمی‌کند، بنابراین انتظار می‌رود «نگهبان شب» جزو فیلم‌های خوب این جشنواره باشد. تورج الوند، لاله مرزبان، علی‌اکبر اصانلو، محسن کیایی و ویشکا آسایش بازیگران تازه‌ترین ساخته میرکریمی هستند.
«بی‌مادر» به کارگردانی سیدمرتضی فاطمی که چالش یک زوج را روایت می‌کند هم در فهرست فیلم‌های پرتقاضا برای تماشاست. احتمالا اصلی‌ترین دلیل این کنجکاوی به ترکیب بازیگران فیلم و حضور چهره‌هایی چون امیر آقایی، پژمان جمشیدی و میترا حجار برمی‌گردد. همچنین به حضور پردیس پورعابدینی که قبلا با امیر آقایی در سریال «آقازاده» همکاری کرده بود.
«دسته دختران» به کارگردانی منیر قیدی و تهیه‌کنندگی محمدرضا منصوری که قصه مقاومت گروهی از زنان و دختران در روزهای محاصره خرمشهر در جنگ تحمیلی را روایت می‌کند، از فیلم‌های کنجکاوی‌برانگیز چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر است و با توجه به پیشینه کارگردان در ساخت فیلم موفق ویلایی‌ها و سوژه و حال و هوای فیلم، می‌توان آن را از فیلم‌های مهم این دوره هم محسوب کرد. مضمون و محتوای فیلم در کنار استاندارد و جذابیت‌های احتمالی آن، کار دیگر رقبا در بخش سودای سیمرغ را سخت می‌کند و حتی می‌توان از حالا این فیلم را برنده یا دست‌کم نامزد سیمرغ در برخی بخش‌ها دانست. صحنه‌های جنگی و موقعیت‌های تاثیرگذار دراماتیک و حضور بازیگرانی چون نیکی کریمی، پانته‌آ پناهی‌ها و فرشته حسینی می‌تواند از مهم‌ترین امتیازات فیلم باشد. اما قطعا یکی از مهم‌ترین فیلم‌های این دوره از جشنواره فیلم فجر، «موقعیت مهدی» به کارگردانی هادی حجازی‌فر و محصول سیمافیلم است. فیلمی درباره برادران شهید باکری که با توجه به حساسیت و دقت حجازی‌فر به‌عنوان کارگردان، می‌توان نسبت به استانداردها و جذابیت‌های آن امیدوار و دلخوش بود. موقعیت مهدی هم بخت موفقیت در جشنواره فیلم فجر امسال را دارد و ازجمله فیلم‌هایی است که می‌توان از حالا آن را رقیبی جدی برای دیگر آثار سودای سیمرغ دانست. با شروع جشنواره و تماشای فیلم‌ها، این فهرست پرتقاضا می‌تواند دستخوش تغییر شود و ممکن است مخاطبان، نسبت به فیلم‌های دیگری کنجکاوتر و علاقه‌مندتر شوند. در این صورت همه فیلم‌های جشنواره این بخت و فرصت را دارند که خود را به مخاطبان اثبات کنند و در روند این رقابت حضوری جدی و پررنگ داشته باشند. به‌جز فیلم‌های مورد اشاره، تماشای فیلم‌هایی چون بیرو، ضد،
«شب طلایی» (اولین فیلم یوسف حاتمی‌کیا، پسر ابراهیم حاتمی‌کیا) و شادروان هم می‌تواند کنجکاوی‌برانگیز باشد.
سهم سینمای جنگ و انقلاب
فیلم «2888» به کارگردانی مشترک
کیوان علیمحمدی و علی‌اکبر حیدری، به جنگ تحمیلی از آغاز تا پایان می‌پردازد و در این مرور، از برخی شخصیت‌های مهم و شهدای دفاع‌مقدس همچون عباس دوران یاد می‌شود. در ترکیب بازیگران فیلم اسم چهره‌های فراوانی همچون حمیدرضا پگاه، حامد کمیلی، هادی حجازی‌فر، امین حیایی، کامبیز دیرباز، سام درخشانی، احمد مهران‌فر و کوروش تهامی به چشم می‌خورد که احتمالا برخی حضورها کوتاه یا تنها با بهره‌گیری از صدای این بازیگران باشد.
موقعیت مهدی (باکری) به کارگردانی هادی حجازی‌فر و بازی خودش و بازیگران دیگر، یکی از فیلم‌های مرتبط با دفاع‌مقدس در این دوره جشنواره است. فیلمی که به زندگی برادران شهید باکری و لشکر عاشورا و عملیات بدر می‌پردازد. حجازی‌فر امیدوار است همان‌طور که اولین حضور مهمش در سینما ــ اگر بازی‌اش در نقشی کوتاه در مزرعه پدری را درنظر نگیریم ــ با «ایستاده در غبار» و در نقش حاج‌احمد متوسلیان، با درخشش همراه بود، این‌بار و در نخستین گام کارگردانی سینما و بازهم در فیلمی دفاع‌مقدسی و بازهم در نقش یک فرمانده جنگ بدرخشد و فیلم موقعیت مهدی موردپسند مخاطبان قرار گیرد.
دسته دختران، نه تنها یکی از فیلم‌های مهم و دفاع مقدسی این دوره جشنواره فیلم فجر است، بلکه تنها فیلم یک کارگردان زن در این دوره هم محسوب می‌شود و قیدی، تنها خانم کارگردان در میان فیلمسازان سودای سیمرغ است. قیدی با خوانش چند اثر ادبیات پایداری، قصه‌ای مبتنی بر واقعیت‌های جنگ روایت کرده و همچون ویلایی‌ها، اثری با محوریت و نقش تعیین کننده زنان در دفاع مقدس ساخته است.
فیلم‌های «هناس» به کارگردانی حسین دارابی و «ضد» به کارگردانی امیرعباس ربیعی هم آثاری در حوزه انقلاب اسلامی هستند؛ اولی قصه شهید داریوش رضایی نژاد، یکی از دانشمندان هسته‌ای را با بازی بهروز شعیبی روایت می‌کند و دومی هم قصه‌ای سیاسی در اواخر سال59 تا اوایل دهه60 با نگاهی به فعالیت‌های شهیدبهشتی در آن برهه تا شهادت ایشان دارد. با این اوصاف و با وجود کمیت شاید ناچیز اما فیلم‌هایی که در حوزه انقلاب و جنگ ساخته شده‌اند و در این دوره حاضر هستند، آثاری قابل اعتنا و باکیفیت محسوب می‌شوند که به ویژه از این میان، دو فیلم، بخت بالایی برای نامزدی و حتی برنده شدن در برخی بخش‌ها دارند.
براساس یک داستان واقعی
خوشبختانه در سال‌های اخیر، توجه به شخصیت‌ها و ماجراهای واقعی در سینمای ایران قوت گرفته و فیلمسازان و فیلمنامه‌نویسان بیشتر از قبل از این ظرفیت استفاده می‌کنند. در همین دوره جشنواره فیلم فجر هم این ویژگی پررنگ است؛ از جمله در آثار سینمای جنگ و انقلاب یعنی موقعیت مهدی، دسته دختران، هناس، ضد، 2888. همچنین باید به فیلم «بیرو» اشاره کرد که به کودکی ،نوجوانی و آغاز جوانی علیرضا بیرانوند، دروازه‌بان تیم ملی فوتبال ایران می‌پردازد. در خائن‌کشی هم بخشی از تاریخ سیاسی ایران، مبنای روایت قصه قرار گرفته و شخصیت‌هایی چون مصدق و مهدی بلیغ (یکی از مشهورترین کلاهبرداران ایران) مابه ازای واقعی دارند. فیلم‌های «علفزار» و «ماهان» هم برگرفته از یک
ماجرای واقعی است.
هت تریک مصدقی آئیش
یکی از نکات جالب درباره خائن‌کشی اثر مسعود کیمیایی، بازی دگرباره فرهاد آئیش در نقش دکتر مصدق است. او قبلا در نمایش راپورت‌های شبانه دکتر مصدق به کارگردانی اصغر خلیلی ـــ که از قضا نرگس محمدی، یکی دیگر از بازیگران خائن‌کشی هم در آن بازی می‌کرد ـــ و فیلم غلامرضا تختی به کارگردانی بهرام توکلی در نقش این شخصیت سیاسی بازی کرده بود و حالا بازی‌اش در فیلم کیمیایی، سومین حضور او در نقش مصدق است.
پرکارترین بازیگران
از غایبان مطرح در بازیگری و کارگردانی چهلمین جشنواره فیلم فجر که بگذریم، خوشبختانه به چهره‌هایی می‌رسیم که به سهم خود نقش مهمی در گرما و شور و حرارت این دوره دارند. صابر ابر با دو فیلم «بدون قرار قبلی» و بی‌رویا، امیر آقایی با دو فیلم خائن کشی و بی‌مادر، پژمان جمشیدی با دو فیلم علفزار و بی‌مادر و سارا بهرامی با دو فیلم علفزار و خائن کشی، جزو بازیگران پرکار این دور جشنواره هستند. سیاوش چراغی‌پور با دو فیلم بیرو و ملاقات خصوصی، امین میری با دو فیلم هناس و بیرو، رویا تیموریان با دو فیلم شادروان و ملاقات خصوصی، نسیم ادبی با دو فیلم نمور
و خائن کشی، پردیس پورعابدینی با دو فیلم بی‌مادر و خائن کشی هم از بازیگران دو فیلمه این دوره هستند. البته پرکارترین بازیگران این دوره جشنواره، نادر فلاح و مهدی زمین‌پرداز هستند که هرکدام با سه فیلم در بخش سودای سیمرغ این دوره حضور دارند؛ اولی با فیلم‌های خائن کشی، ملاقات خصوصی و لایه‌های دروغ و دومی با فیلم‌های مرد بازنده، علفزار و بیرو.
عزتی یا جمشیدی
یکی از مهم‌ترین چالش‌ها و کری‌هایی که با معرفی فیلم‌های سودای سیمرغ در فضاهای رسمی و غیررسمی راه افتاده، تعیین تکلیف سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد این دوره از جشنواره است؛ این‌که آیا بالاخره جواد عزتی مزد بازی‌های خوبش را امسال با یک سیمرغ می‌گیرد یا نه؟ طبق شنیده‌ها و برخی دیده‌ها، بازی عزتی در نقش یک سرهنگ پا به سن گذاشته در مرد بازنده، برگ برنده فیلم است و عزتی شانس زیادی برای دریافت اولین سیمرغ بازیگری‌اش دارد اما از سوی دیگر برخی همین شانس را برای پژمان جمشیدی هم قائل هستند که ظاهرا با دو نقش‌آفرینی خوب در این دوره حضور دارد و به ویژه در علفزار، بازی خوبی داشته است. در میان رقابت عزتی و جمشیدی، امیر آقایی را هم فراموش نکنید که از قضا او هم دو فیلمه است و می‌گویند یکی از بهترین بازی‌هایش را در خائن‌کشی انجام داده است. گرچه مسعود کیمیایی، نویسنده و کارگردان و پولاد کیمیایی، یکی از بازیگران خائن‌کشی در واکنش به حضور شهاب حسینی در ترکیب هیات داوران از جشنواره انصراف داده‌اند اما به گفته علی اوجی، تهیه‌کننده خائن‌کشی این فیلم در سایر بخش‌ها از جمله بهترین بازیگر نقش اول مرد (امیر آقایی) داوری خواهد شد.
فیلم‌های کنجکاوی‌برانگیز
مثل یک هندوانه دربسته است دیگر، آدم از داخل آن خبر ندارد و فقط امیدوار است که کاش سرخ رنگ و شیرین باشد. 22فیلم امسال جشنواره فیلم فجر هم همگی هندوانه‌های دربسته‌ای هستند که چاره‌ای جز خوش‌باوری و خوشبینی درباره شیرینی آنها نداریم. البته طبیعی است که اول از همه بیشتر توجهات به سمت چند چهره فیلمسازی این دوره معطوف شود و بعد دلخوش به ذوق و خلاقیت جوان‌های جویای نام کارگردانی باشیم که سهم زیادی در این دوره دارند. با این حال استقبال از بعضی فیلم‌ها در روز پیش‌فروش بلیت‌ها تا حدودی مسیر کنجکاوی‌ها و علاقه‌مندی‌های مخاطبان را روشن کرده‌است. بیشترین تقاضا و خرید بلیت برای تماشای فیلم «مرد بازنده» به کارگردانی محمدحسین مهدویان بود و در زمان اندکی، همه بلیت‌های این فیلم در سینماهای تهران به فروش رسید. موفقیت سریال زخم کاری و کارنامه مهدویان و حضور جواد عزتی به‌عنوان بازیگر نقش اصلی مرد بازنده، نقش مهمی در این اقبال مردمی دارد. به نظر می‌رسد این فیلم با همین دست فرمان در روزهای برگزاری جشنواره هم پیش برود و اگر پدیده‌ای توجهات بیشتری را نسبت به خودش جلب نکند، مرد بازنده از حالا شانس دریافت سیمرغ بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را دارد.
رتبه دوم از آن فیلم «ملاقات خصوصی» به کارگردانی امید شمس است؛ حضور بازیگرانی چون هوتن شکیبا و
پریناز ایزدیار و داستان عاشقانه فیلم، از مهم‌ترین دلایل این توجه و اقبال است. نکته جالب درباره دو فیلم اول پرتقاضای این جشنواره، حضور امیر بنان است که تهیه‌کنندگی هر دو فیلم را به‌عهده دارد. البته در مرد بازنده، او به‌طور مشترک با کامران حجازی، تهیه‌کننده فیلم است. باید از بهمن ارک هم یاد کنیم که یکی از فیلمنامه‌نویسان ملاقات خصوصی است. بهمن ارک را پیشتر همواره کنار برادرش بهرام دیده‌ایم؛ جوانان مستعدی که فیلم‌های تحسین‌شده پوست و حیوان را در کارنامه دارند.
«خائن‌کشی»، «علفزار»، «بی‌رویا»، «بدون قرار قبلی»، «نگهبان شب»، «بی‌مادر»، «دسته دختران» و «موقعیت مهدی» دیگر فیلم‌هایی هستند که با بیشترین تقاضا برای تماشا روبه‌رو شده‌اند. این‌که فیلمی از مسعود کیمیایی، جزو فیلم‌های موردعلاقه برای تماشا باشد، چیز غریبی نیست. باوجود این‌که آثار سال‌های اخیر این فیلمساز، چندان راضی‌کننده نبوده اما نمی‌توان از کنار اسم بزرگ او به‌سادگی گذشت و طبیعتا همواره میل به تماشای اثری از او وجود دارد. به‌جز این فضای فیلم خائن‌کشی که روایتگر دوران ملی شدن صنعت نفت است و حضور چهره‌هایی چون امیر آقایی، مهران مدیری، پانته‌آ بهرام و سارا بهرامی و کلی بازیگر دیگر، کنجکاوی‌ها را درباره این فیلم بیشتر می‌کند.
در زمزمه‌های پیش از جشنواره، بسیار از فیلم «علفزار» به کارگردانی کاظم دانشی و تهیه‌کنندگی بهرام رادان یاد می‌کنند و آنهایی که این فیلم را دیده‌اند، از آن به‌عنوان یکی از پدیده‌ها و فیلم‌های خوب امسال نام می‌برند. یک فیلم جنایی - معمایی که بیشتر در فضای دادگاه می‌گذرد. فیلم‌های دادگاهی، محبوب و پرطرفدار هستند و اگر علفزار آن‌طور که از آن تعریف می‌کنند موفق به خلق یک درام دادگاهی جذاب شده باشد، می‌توان به موفقیت آن امید بست. پژمان جمشیدی و سارا بهرامی، نقش‌های اصلی این فیلم را بازی می‌کنند.
فیلم «بی‌رویا» به کارگردانی آرین وزیردفتری و تهیه‌کنندگی مشترک سعید سعدی و هومن سیدی - که همکاری‌های موفقی در «سیزده»، «خشم و هیاهو» و «مغزهای کوچک زنگ‌زده» داشتند - هم از آثار کنجکاوی‌برانگیز این دوره است. تماشای بازی طناز طباطبایی و صابر ابر هم از دلایل این اقبال است.
بهروز شعیبی که از معدود چهره‌های فیلمسازی این دوره است، با فیلم بدون قرار قبلی با دیگر آثار سودای سیمرغ رقابت می‌کند. اقتباس از رمانی نوشته مصطفی مستور و حضور بازیگرانی چون مصطفی زمانی و پگاه آهنگرانی و صابر ابر هم نقش مهمی در توجه به فیلم دارد.
حضور رضا میرکریمی هم یکی از مهم‌ترین دلایل اعتبار این دوره جشنواره فیلم فجر است. این کارگردان معمولا تماشاگر را ناامید نمی‌کند، بنابراین انتظار می‌رود «نگهبان شب» جزو فیلم‌های خوب این جشنواره باشد. تورج الوند، لاله مرزبان، علی‌اکبر اصانلو، محسن کیایی و ویشکا آسایش بازیگران تازه‌ترین ساخته میرکریمی هستند.
«بی‌مادر» به کارگردانی سیدمرتضی فاطمی که چالش یک زوج را روایت می‌کند هم در فهرست فیلم‌های پرتقاضا برای تماشاست. احتمالا اصلی‌ترین دلیل این کنجکاوی به ترکیب بازیگران فیلم و حضور چهره‌هایی چون امیر آقایی، پژمان جمشیدی و میترا حجار برمی‌گردد. همچنین به حضور پردیس پورعابدینی که قبلا با امیر آقایی در سریال «آقازاده» همکاری کرده بود.
«دسته دختران» به کارگردانی منیر قیدی و تهیه‌کنندگی محمدرضا منصوری که قصه مقاومت گروهی از زنان و دختران در روزهای محاصره خرمشهر در جنگ تحمیلی را روایت می‌کند، از فیلم‌های کنجکاوی‌برانگیز چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر است و با توجه به پیشینه کارگردان در ساخت فیلم موفق ویلایی‌ها و سوژه و حال و هوای فیلم، می‌توان آن را از فیلم‌های مهم این دوره هم محسوب کرد. مضمون و محتوای فیلم در کنار استاندارد و جذابیت‌های احتمالی آن، کار دیگر رقبا در بخش سودای سیمرغ را سخت می‌کند و حتی می‌توان از حالا این فیلم را برنده یا دست‌کم نامزد سیمرغ در برخی بخش‌ها دانست. صحنه‌های جنگی و موقعیت‌های تاثیرگذار دراماتیک و حضور بازیگرانی چون نیکی کریمی، پانته‌آ پناهی‌ها و فرشته حسینی می‌تواند از مهم‌ترین امتیازات فیلم باشد. اما قطعا یکی از مهم‌ترین فیلم‌های این دوره از جشنواره فیلم فجر، «موقعیت مهدی» به کارگردانی هادی حجازی‌فر و محصول سیمافیلم است. فیلمی درباره برادران شهید باکری که با توجه به حساسیت و دقت حجازی‌فر به‌عنوان کارگردان، می‌توان نسبت به استانداردها و جذابیت‌های آن امیدوار و دلخوش بود. موقعیت مهدی هم بخت موفقیت در جشنواره فیلم فجر امسال را دارد و ازجمله فیلم‌هایی است که می‌توان از حالا آن را رقیبی جدی برای دیگر آثار سودای سیمرغ دانست. با شروع جشنواره و تماشای فیلم‌ها، این فهرست پرتقاضا می‌تواند دستخوش تغییر شود و ممکن است مخاطبان، نسبت به فیلم‌های دیگری کنجکاوتر و علاقه‌مندتر شوند. در این صورت همه فیلم‌های جشنواره این بخت و فرصت را دارند که خود را به مخاطبان اثبات کنند و در روند این رقابت حضوری جدی و پررنگ داشته باشند. به‌جز فیلم‌های مورد اشاره، تماشای فیلم‌هایی چون بیرو، ضد،
«شب طلایی» (اولین فیلم یوسف حاتمی‌کیا، پسر ابراهیم حاتمی‌کیا) و شادروان هم می‌تواند کنجکاوی‌برانگیز باشد.
سهم سینمای جنگ و انقلاب
فیلم «2888» به کارگردانی مشترک
کیوان علیمحمدی و علی‌اکبر حیدری، به جنگ تحمیلی از آغاز تا پایان می‌پردازد و در این مرور، از برخی شخصیت‌های مهم و شهدای دفاع‌مقدس همچون عباس دوران یاد می‌شود. در ترکیب بازیگران فیلم اسم چهره‌های فراوانی همچون حمیدرضا پگاه، حامد کمیلی، هادی حجازی‌فر، امین حیایی، کامبیز دیرباز، سام درخشانی، احمد مهران‌فر و کوروش تهامی به چشم می‌خورد که احتمالا برخی حضورها کوتاه یا تنها با بهره‌گیری از صدای این بازیگران باشد.
موقعیت مهدی (باکری) به کارگردانی هادی حجازی‌فر و بازی خودش و بازیگران دیگر، یکی از فیلم‌های مرتبط با دفاع‌مقدس در این دوره جشنواره است. فیلمی که به زندگی برادران شهید باکری و لشکر عاشورا و عملیات بدر می‌پردازد. حجازی‌فر امیدوار است همان‌طور که اولین حضور مهمش در سینما ــ اگر بازی‌اش در نقشی کوتاه در مزرعه پدری را درنظر نگیریم ــ با «ایستاده در غبار» و در نقش حاج‌احمد متوسلیان، با درخشش همراه بود، این‌بار و در نخستین گام کارگردانی سینما و بازهم در فیلمی دفاع‌مقدسی و بازهم در نقش یک فرمانده جنگ بدرخشد و فیلم موقعیت مهدی موردپسند مخاطبان قرار گیرد.
دسته دختران، نه تنها یکی از فیلم‌های مهم و دفاع مقدسی این دوره جشنواره فیلم فجر است، بلکه تنها فیلم یک کارگردان زن در این دوره هم محسوب می‌شود و قیدی، تنها خانم کارگردان در میان فیلمسازان سودای سیمرغ است. قیدی با خوانش چند اثر ادبیات پایداری، قصه‌ای مبتنی بر واقعیت‌های جنگ روایت کرده و همچون ویلایی‌ها، اثری با محوریت و نقش تعیین کننده زنان در دفاع مقدس ساخته است.
فیلم‌های «هناس» به کارگردانی حسین دارابی و «ضد» به کارگردانی امیرعباس ربیعی هم آثاری در حوزه انقلاب اسلامی هستند؛ اولی قصه شهید داریوش رضایی نژاد، یکی از دانشمندان هسته‌ای را با بازی بهروز شعیبی روایت می‌کند و دومی هم قصه‌ای سیاسی در اواخر سال59 تا اوایل دهه60 با نگاهی به فعالیت‌های شهیدبهشتی در آن برهه تا شهادت ایشان دارد. با این اوصاف و با وجود کمیت شاید ناچیز اما فیلم‌هایی که در حوزه انقلاب و جنگ ساخته شده‌اند و در این دوره حاضر هستند، آثاری قابل اعتنا و باکیفیت محسوب می‌شوند که به ویژه از این میان، دو فیلم، بخت بالایی برای نامزدی و حتی برنده شدن در برخی بخش‌ها دارند.
براساس یک داستان واقعی
خوشبختانه در سال‌های اخیر، توجه به شخصیت‌ها و ماجراهای واقعی در سینمای ایران قوت گرفته و فیلمسازان و فیلمنامه‌نویسان بیشتر از قبل از این ظرفیت استفاده می‌کنند. در همین دوره جشنواره فیلم فجر هم این ویژگی پررنگ است؛ از جمله در آثار سینمای جنگ و انقلاب یعنی موقعیت مهدی، دسته دختران، هناس، ضد، 2888. همچنین باید به فیلم «بیرو» اشاره کرد که به کودکی ،نوجوانی و آغاز جوانی علیرضا بیرانوند، دروازه‌بان تیم ملی فوتبال ایران می‌پردازد. در خائن‌کشی هم بخشی از تاریخ سیاسی ایران، مبنای روایت قصه قرار گرفته و شخصیت‌هایی چون مصدق و مهدی بلیغ (یکی از مشهورترین کلاهبرداران ایران) مابه ازای واقعی دارند. فیلم‌های «علفزار» و «ماهان» هم برگرفته از یک
ماجرای واقعی است.
هت تریک مصدقی آئیش
یکی از نکات جالب درباره خائن‌کشی اثر مسعود کیمیایی، بازی دگرباره فرهاد آئیش در نقش دکتر مصدق است. او قبلا در نمایش راپورت‌های شبانه دکتر مصدق به کارگردانی اصغر خلیلی ـــ که از قضا نرگس محمدی، یکی دیگر از بازیگران خائن‌کشی هم در آن بازی می‌کرد ـــ و فیلم غلامرضا تختی به کارگردانی بهرام توکلی در نقش این شخصیت سیاسی بازی کرده بود و حالا بازی‌اش در فیلم کیمیایی، سومین حضور او در نقش مصدق است.
پرکارترین بازیگران
از غایبان مطرح در بازیگری و کارگردانی چهلمین جشنواره فیلم فجر که بگذریم، خوشبختانه به چهره‌هایی می‌رسیم که به سهم خود نقش مهمی در گرما و شور و حرارت این دوره دارند. صابر ابر با دو فیلم «بدون قرار قبلی» و بی‌رویا، امیر آقایی با دو فیلم خائن کشی و بی‌مادر، پژمان جمشیدی با دو فیلم علفزار و بی‌مادر و سارا بهرامی با دو فیلم علفزار و خائن کشی، جزو بازیگران پرکار این دور جشنواره هستند. سیاوش چراغی‌پور با دو فیلم بیرو و ملاقات خصوصی، امین میری با دو فیلم هناس و بیرو، رویا تیموریان با دو فیلم شادروان و ملاقات خصوصی، نسیم ادبی با دو فیلم نمور
و خائن کشی، پردیس پورعابدینی با دو فیلم بی‌مادر و خائن کشی هم از بازیگران دو فیلمه این دوره هستند. البته پرکارترین بازیگران این دوره جشنواره، نادر فلاح و مهدی زمین‌پرداز هستند که هرکدام با سه فیلم در بخش سودای سیمرغ این دوره حضور دارند؛ اولی با فیلم‌های خائن کشی، ملاقات خصوصی و لایه‌های دروغ و دومی با فیلم‌های مرد بازنده، علفزار و بیرو.
عزتی یا جمشیدی
یکی از مهم‌ترین چالش‌ها و کری‌هایی که با معرفی فیلم‌های سودای سیمرغ در فضاهای رسمی و غیررسمی راه افتاده، تعیین تکلیف سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد این دوره از جشنواره است؛ این‌که آیا بالاخره جواد عزتی مزد بازی‌های خوبش را امسال با یک سیمرغ می‌گیرد یا نه؟ طبق شنیده‌ها و برخی دیده‌ها، بازی عزتی در نقش یک سرهنگ پا به سن گذاشته در مرد بازنده، برگ برنده فیلم است و عزتی شانس زیادی برای دریافت اولین سیمرغ بازیگری‌اش دارد اما از سوی دیگر برخی همین شانس را برای پژمان جمشیدی هم قائل هستند که ظاهرا با دو نقش‌آفرینی خوب در این دوره حضور دارد و به ویژه در علفزار، بازی خوبی داشته است. در میان رقابت عزتی و جمشیدی، امیر آقایی را هم فراموش نکنید که از قضا او هم دو فیلمه است و می‌گویند یکی از بهترین بازی‌هایش را در خائن‌کشی انجام داده است. گرچه مسعود کیمیایی، نویسنده و کارگردان و پولاد کیمیایی، یکی از بازیگران خائن‌کشی در واکنش به حضور شهاب حسینی در ترکیب هیات داوران از جشنواره انصراف داده‌اند اما به گفته علی اوجی، تهیه‌کننده خائن‌کشی این فیلم در سایر بخش‌ها از جمله بهترین بازیگر نقش اول مرد (امیر آقایی) داوری خواهد شد.