گفت‌وگو با حمید عرب‌لین، عکاس پیشکسوت درباره روزهای انقلاب در مشهد
بیمارستان امام رضا(ع) محکم‌ترین سنگر بود
بیمارستان امام رضای مشهد بخش مهمی از تاریخ ایران را در خود جای داده است. این که یکی از اولین بیمارستان‌های ایران است که به شکل نوین، طبابت بیماران در آن شروع شد. جدای از مسائل پزشکی، ساختمان این بیمارستان که سال 1307 ساخت آن آغاز شد یکی از بهترین معماری‌هایی است که برای یک بیمارستان در نظر گرفته شده است. ساختمان قدیمی بیمارستان که کریم طاهرزاده‌بهزاد، طراح و معمار آن بوده می‌تواند یکی از فرصت‌های گردشگری و کلاس درسی برای دانشجویان معماری باشد. روزنامه اطلاعات در 25مهرماه 1313 درباره ساخت این بیمارستان نوشته « علاوه بر مهندسین، روزی 1000 کارگر برای ساخت بیمارستان کار می‌کردند و قریب به یک میلیون و 800 هزار نفر عمله برای اتمام این بنا کار کرده‌اند و حدود 700 میلیون ریال مخارج ساختمان بنا شده و گنجایش 700تختخواب برای معالجه مریض و دردمندان دارد...» این بیمارستان اما در طول تاریخ روزهای پرفراز و نشیب را به خود دیده و یکی از مراکزی بوده که انقلابیون در نزدیکی آن تجمع می‌کردند و گاهی درگیری‌ها و تظاهرات به داخل بیمارستان هم کشیده می‌شده، شاید به دلیل موقعیت جغرافیایی بیمارستان بوده و مرکزیتی که در شهر مشهد داشته و دارد.
شهر مشهد قیام‌های زیادی را تجربه کرده و در دوره‌های مختلف تاریخی مردم این شهر مخالفت یا موافقت خود را با جریان‌های سیاسی به اشکال مختلف نشان داده‌اند و در همه این دوره‌ها ثابت کرده‌اند هر زمان لازم باشد جانشان را هم می‌دهند. بیمارستان امام رضا(ع) ساخته شده و به بهره‌برداری رسیده که رضاخان دستور می‌دهد مردان ایرانی باید کلاه پهلوی بر سر بگذارند. اولین مخالفت‌ها در مشهد آغاز می‌شود و کار به بست‌نشینی در حرم امام رضا(ع) و مسجد گوهرشاد می‌کشد و بعد حکومت تصمیم می‌گیرد به سمت مردم متحصن شلیک کند و تعدادی از آنها به شهادت رسیدند.در جریان انقلاب اسلامی هم مردم مشهد از همان سال42 و تبعید امام(ره) پای کار انقلاب بودند تا سال57 که اوج درگیری حکومت پهلوی با مردم انقلابی بود که روز به روز تعداد آنها بیشتر می‌شد.
میدانی به نام شهدا
حمید عرب‌لین، عکاس قدیمی مشهدی که عکاسی را از آتلیه‌ای اطراف حرم شروع کرده و بعد با دوربینش به خیابان‌های مشهد هم رفته و از اتفاقات مختلف عکاسی کرده، سال 57 و اوج درگیری‌های مردم با سربازان حکومت، کارمند بیمارستان امام رضا(ع) بوده و از نزدیک شاهد اتفاقاتی که در این بیمارستان رخ می‌داده بوده است. او یکشنبه خونین مشهد را به یاد دارد، روزهای 9و 10دی 57 را؛ روزهایی که درگیری‌ها به اوج رسید و دیگر آرام نگرفت تا رسید به 22بهمن و انقلاب پیروز شد. او می‌گوید در همه این مدت مردم یک روز هم از اتفاقات انقلاب فاصله نگرفتند.
او می‌گوید: حرکت‌های انقلابی مردم از ماه‌ها قبل شروع شده بود. مردم در میدان مجسمه تجمع می‌کردند، همان میدانی که مجسمه رضاشاه در آن نصب شده بود و بعد از انقلاب به میدان شهدا تغییر نام داد. این میدان در آن زمان یکی از میدان‌های اصلی شهر بود و خیابان‌های اصلی شهر به آن می‌رسید و در اوج‌گیری‌های انقلاب، اولین کاری که مردم کردند پایین کشیدن مجسمه رضاخان از همین وسط میدان بود. درگیری‌های مسلحانه مردم با سربازان هم در همین میدان به اوج خودش رسید. مردم زیادی در این میدان شهید شدند، به همین دلیل بعد از پیروزی انقلاب نامش شد، میدان شهدا.
همه مردم در خیابان‌ها بودند
بیمارستان امام رضا(ع) سال57 مرکزیت داشت. مردم از سمت میدان مجسمه راه می‌افتادند به سمت استانداری که نزدیک بیمارستان است. از سمت چهارراه لشکر هم می‌آمدند، سربازان دستور تیر داشتند و مردم هم به‌شدت عصبانی بودند. مردمی که به خیابان‌ها می‌آمدند از همه قشر بودند از تحصیلکرده و مذهبی بگیر تا عموم مردم. دانشگاهی‌ها هم بودند. آن زمان قشر روشنفکر و هنرمند مشهد تیپ و شمایل چه‌گوارا و فیدل‌کاسترو داشتند اما همه دیگر به این نتیجه رسیده بودند که رژیم شاهنشاهی باید سرنگون شود. به همین دلیل همه در تظاهرات شرکت می‌کردند. پرسنل بیمارستان، کارمندان و کادر درمان نیز همسو شده بودند با مردم. وقتی مجروحی به بیمارستان می‌آورند همه تلاش می‌کردند بهترین درمان را به او بدهند و از او مراقبت کنند که خوب شود. در این میان، گاهی مجروحان به شهادت می‌رسیدند. یادم هست روز 9دی دکتر خسرو رضوانی میان مردمی که به بیمارستان آمده بودند آمد و برای آنها علیه شاه سخنرانی کرد. ماموران او را دستگیر کردند و بردند اما دکتر مرعشی، رئیس بیمارستان قول داد او را آزاد خواهد کرد که این کار را هم کرد. مردم وقتی سخنرانی دکتر مرعشی را شنیدند و قولی که برای آزادی دکتر رضوانی داد، او را بر دوش گرفتند.
آتش در بیمارستان
روز 9دی خیلی شلوغ شده بود و مردم به بیمارستان پناه می‌آورند، تیراندازی از خیابان تقی‌آباد شروع شده و به خیابان‌های اطراف کشیده شده بود. فرمانده ارتش دستور داد سربازان به بیمارستان وارد شوند و شلیک کنند. همان روز بود که تانک‌های ارتش هم به خیابان‌ها آمده بودند و درگیری‌ها خیلی شدید بود. مردم از در اصلی وارد بیمارستان می‌شدند و بخشی از نرده‌های دور بیمارستان هم شکسته شده بود. سربازان از سمت غرب بیمارستان و از خیابان بهار وارد بیمارستان شدند و اولین ساختمانی که با آن مواجه شدند، بخش اطفال بود. آنها به این ساختمان هم تیراندازی می‌کردند، البته بخش به‌سرعت تخلیه شد و کودکان بستری به بخش‌های دیگر برده شدند که در امان باشند. سربازان گاز اشک‌آور هم پرتاب می‌کردند تا مردم را متفرق کنند و از آن طرف مردم در محوطه بیمارستان آتش روشن می‌کردند که با گاز اشک‌آور مقابله کنند. درگیری‌ها تا روز بعد هم ادامه داشت و بعد سربازان از بیمارستان خارج شدند اما تظاهرات در مشهد همچنان ادامه داشت و گاهی به خشونت کشیده می‌شد. تا قبل از 9دی ماموران امنیتی در بیمارستان مستقر بودند و مجروحان را شناسایی می‌کردند ولی بعد از آن حضورشان کمرنگ شد. اما در همه روزهای منتهی به 22بهمن و پیروزی انقلاب، بیمارستان امام رضا(ع) یکی از محل‌ها تجمعات مردمی بود و گاهی هم سخنرانی‌هایی در محوطه آن یا در خیابان‌های اطراف بیمارستان انجام می‌شد.
شهر مشهد قیام‌های زیادی را تجربه کرده و در دوره‌های مختلف تاریخی مردم این شهر مخالفت یا موافقت خود را با جریان‌های سیاسی به اشکال مختلف نشان داده‌اند و در همه این دوره‌ها ثابت کرده‌اند هر زمان لازم باشد جانشان را هم می‌دهند. بیمارستان امام رضا(ع) ساخته شده و به بهره‌برداری رسیده که رضاخان دستور می‌دهد مردان ایرانی باید کلاه پهلوی بر سر بگذارند. اولین مخالفت‌ها در مشهد آغاز می‌شود و کار به بست‌نشینی در حرم امام رضا(ع) و مسجد گوهرشاد می‌کشد و بعد حکومت تصمیم می‌گیرد به سمت مردم متحصن شلیک کند و تعدادی از آنها به شهادت رسیدند.در جریان انقلاب اسلامی هم مردم مشهد از همان سال42 و تبعید امام(ره) پای کار انقلاب بودند تا سال57 که اوج درگیری حکومت پهلوی با مردم انقلابی بود که روز به روز تعداد آنها بیشتر می‌شد.
میدانی به نام شهدا
حمید عرب‌لین، عکاس قدیمی مشهدی که عکاسی را از آتلیه‌ای اطراف حرم شروع کرده و بعد با دوربینش به خیابان‌های مشهد هم رفته و از اتفاقات مختلف عکاسی کرده، سال 57 و اوج درگیری‌های مردم با سربازان حکومت، کارمند بیمارستان امام رضا(ع) بوده و از نزدیک شاهد اتفاقاتی که در این بیمارستان رخ می‌داده بوده است. او یکشنبه خونین مشهد را به یاد دارد، روزهای 9و 10دی 57 را؛ روزهایی که درگیری‌ها به اوج رسید و دیگر آرام نگرفت تا رسید به 22بهمن و انقلاب پیروز شد. او می‌گوید در همه این مدت مردم یک روز هم از اتفاقات انقلاب فاصله نگرفتند.
او می‌گوید: حرکت‌های انقلابی مردم از ماه‌ها قبل شروع شده بود. مردم در میدان مجسمه تجمع می‌کردند، همان میدانی که مجسمه رضاشاه در آن نصب شده بود و بعد از انقلاب به میدان شهدا تغییر نام داد. این میدان در آن زمان یکی از میدان‌های اصلی شهر بود و خیابان‌های اصلی شهر به آن می‌رسید و در اوج‌گیری‌های انقلاب، اولین کاری که مردم کردند پایین کشیدن مجسمه رضاخان از همین وسط میدان بود. درگیری‌های مسلحانه مردم با سربازان هم در همین میدان به اوج خودش رسید. مردم زیادی در این میدان شهید شدند، به همین دلیل بعد از پیروزی انقلاب نامش شد، میدان شهدا.
همه مردم در خیابان‌ها بودند
بیمارستان امام رضا(ع) سال57 مرکزیت داشت. مردم از سمت میدان مجسمه راه می‌افتادند به سمت استانداری که نزدیک بیمارستان است. از سمت چهارراه لشکر هم می‌آمدند، سربازان دستور تیر داشتند و مردم هم به‌شدت عصبانی بودند. مردمی که به خیابان‌ها می‌آمدند از همه قشر بودند از تحصیلکرده و مذهبی بگیر تا عموم مردم. دانشگاهی‌ها هم بودند. آن زمان قشر روشنفکر و هنرمند مشهد تیپ و شمایل چه‌گوارا و فیدل‌کاسترو داشتند اما همه دیگر به این نتیجه رسیده بودند که رژیم شاهنشاهی باید سرنگون شود. به همین دلیل همه در تظاهرات شرکت می‌کردند. پرسنل بیمارستان، کارمندان و کادر درمان نیز همسو شده بودند با مردم. وقتی مجروحی به بیمارستان می‌آورند همه تلاش می‌کردند بهترین درمان را به او بدهند و از او مراقبت کنند که خوب شود. در این میان، گاهی مجروحان به شهادت می‌رسیدند. یادم هست روز 9دی دکتر خسرو رضوانی میان مردمی که به بیمارستان آمده بودند آمد و برای آنها علیه شاه سخنرانی کرد. ماموران او را دستگیر کردند و بردند اما دکتر مرعشی، رئیس بیمارستان قول داد او را آزاد خواهد کرد که این کار را هم کرد. مردم وقتی سخنرانی دکتر مرعشی را شنیدند و قولی که برای آزادی دکتر رضوانی داد، او را بر دوش گرفتند.
آتش در بیمارستان
روز 9دی خیلی شلوغ شده بود و مردم به بیمارستان پناه می‌آورند، تیراندازی از خیابان تقی‌آباد شروع شده و به خیابان‌های اطراف کشیده شده بود. فرمانده ارتش دستور داد سربازان به بیمارستان وارد شوند و شلیک کنند. همان روز بود که تانک‌های ارتش هم به خیابان‌ها آمده بودند و درگیری‌ها خیلی شدید بود. مردم از در اصلی وارد بیمارستان می‌شدند و بخشی از نرده‌های دور بیمارستان هم شکسته شده بود. سربازان از سمت غرب بیمارستان و از خیابان بهار وارد بیمارستان شدند و اولین ساختمانی که با آن مواجه شدند، بخش اطفال بود. آنها به این ساختمان هم تیراندازی می‌کردند، البته بخش به‌سرعت تخلیه شد و کودکان بستری به بخش‌های دیگر برده شدند که در امان باشند. سربازان گاز اشک‌آور هم پرتاب می‌کردند تا مردم را متفرق کنند و از آن طرف مردم در محوطه بیمارستان آتش روشن می‌کردند که با گاز اشک‌آور مقابله کنند. درگیری‌ها تا روز بعد هم ادامه داشت و بعد سربازان از بیمارستان خارج شدند اما تظاهرات در مشهد همچنان ادامه داشت و گاهی به خشونت کشیده می‌شد. تا قبل از 9دی ماموران امنیتی در بیمارستان مستقر بودند و مجروحان را شناسایی می‌کردند ولی بعد از آن حضورشان کمرنگ شد. اما در همه روزهای منتهی به 22بهمن و پیروزی انقلاب، بیمارستان امام رضا(ع) یکی از محل‌ها تجمعات مردمی بود و گاهی هم سخنرانی‌هایی در محوطه آن یا در خیابان‌های اطراف بیمارستان انجام می‌شد.