بیش از 70درصد سنگهای استخراجی از معادن لرستان به صورت خام به استانها و کشورهای دیگر فروخته میشود
سنگهایی که میتوانند طلا شوند
لرستان از حیث وجود مواد معدنی و سنگ دارای ذخایر غنی است و تعداد 400 واحد سنگبری در استان وجود دارد اما این ظرفیت بزرگ مشکلات بزرگی دارد که مهمترینش خام فروشی است. در واقع هزینههای استخراج و نیروی کار، نبود بازار مناسب و از همه مهمتر سنتی بودن واحدهای فعال در این زمینه، باعث شده بیش از 70درصد سنگهای استخراجی از معادن لرستان به صورت خام به استانها و کشورهای دیگر ارسال شود؛ اتفاقی که باعث میشود ارزآوری و درآمد اقتصادی آنچنانی در این حوزه عاید لرستان نشود. هرچند از دیدگاه برخی کارشناسان همین عرضه و فروش سنگ به صورت خام به استانهای دیگر میتواند بازار یا نمایشگاه سنگی برای لرستان باشد، البته به شرط آنکه 75 تا 80 درصد سنگهای استخراجی در لرستان فرآوری و بقیه آن به صورت خام به سایر استانها ارسال شود، حال آنکه این رویه برعکس است. در این بین لازم است اقداماتی جهت تقویت زیرساختها و توانمند سازی معدنداران و کارخانهداران صورت گیرد تا بتوان حجم فرآوری سنگها را در لرستان افزایش داد.
لرستان از نظر مقدار استخراج، میزان 12درصد استخراج سنگ کشور را دارد. میزان سنگ تزئینی استخراجی استان حدود 2/1میلیون تن است و عمده سنگهای استخراجی شامل مرمریت و چینی است. تعداد معادن سنگهای تزئینی در استان 119فقره است که از این تعداد فقط 43واحد در حال حاضر فعال است و از آنها بهرهبرداری میشود؛ 20واحد معدنی در الیگودرز، 17واحد در شهرستان چگنی، چهار واحد در دورود و در شهرستانهای بروجرد و نورآباد نیز هر کدام یک واحد معدنی فعال وجود دارد.
استخراج سنگ از معادن الیگودرز بالغ بر 336 هزار تن است و از معادن چگنی نیز 427هزار تن استخراج میشود، استخراج سنگ از معادن دورود 140هزار تن است و از معادن نورآباد نیز 26هزار تن سنگ استخراج میشود.
ظرفیت فرآوری همه سنگهای استخراجی را داریم
آنطور که شهرام دارابی، معاون معدنی سازمان صنعت، معدن و تجارت لرستان به ما میگوید: معادن سنگ فعال استان برای بیش از 2000نفر اشتغالزایی داشته و در واحدهای سنگبری هم 845 نفر مشغول کار هستند.
دارابی به صادرات سنگ از استان اشاره و بیان میکند: در حال حاضر بیش از 70درصد سنگ به صورت خام به استانهای دیگر صادر میشود، حال آنکه میزان ظرفیت فرآوری سنگ در لرستان به میزان سنگهای استخراجی است اما به دلیل هزینههای بالای تولید، نداشتن توان مالی واحدهای سنگبری و رکود بازار داخلی، بیشتر این واحدها با کمتر از 30درصد ظرفیت اسمی
فعالیت میکنند.
وی یادآور میشود از نظر اقتصادی سالانه بالغ بر 6000 میلیارد ریال ارزش افزوده در بخش سنگ استان ایجاد میشود و در صورتی که خام فروشی متوقف و همه سنگها در استان فرآوری شود، ارزش افزوده آن به 10هزار میلیارد ریال افزایش خواهد یافت.
دارابی به عمدهترین مشکل این حوزه در لرستان نیز اشاره کرده و میگوید: عمدهترین مشکل حوزه سنگ، افزایش هزینههای استخراج و تولید سنگ، فرسودگی ماشین آلات و تجهیزات، کمبود منابع مالی و تسهیلات با سود کم است.
معاون معدنی سازمان صمت لرستان با بیان اینکه صادرات سنگ ایران درحال حاضر به کشورهای عراق و اسپانیاست، میافزاید: اقداماتی توسط سازمان توسعه تجارت در خصوص اعزام رایزنان بازرگانی به 15کشور همسایه و معرفی ظرفیتهای سنگ کشور و استان انجام شده تا امکان صادرات سنگ استان به کشورهای بیشتری فراهم شود.
معادن هم چارهای ندارند
سنگها پس از استخراج فرآوری میشوند تا به سنگهای قابل استفاده برای نمای ساختمانها، منازل و کف خیابانها تبدیل شوند. از آنجا که در شرایط اقتصادی فعلی با رکود و کاهش ساخت و ساز مواجه هستیم، فرآوری سنگ در داخل کشور هم چندان مورد استقبال قرار نمیگیرد.
یک کارشناس معدن و سنگ درباره شرایط معادن و فرآوری سنگ در استان به ما میگوید: ظرفیت اسمی سنگ بری استان، 12میلیون متر مربع است ولی متأسفانه به علت رکود ساختمانی که طی سالهای گذشته حاکم شده و همچنین افزایش استهلاک ماشینآلات که 10 تا 20 برابر افزایش قیمت داشتهاند، این ظرفیت فرآوری به طور کامل مورد بهره برداری قرار نمیگیرد.
جمال مومیوند میافزاید: در لرستان فقط از 30درصد ظرفیت سنگبریها استفاده میشود و 20درصد واحدها نیز تعطیل است. به تعبیری از 12میلیون مترمربع سنگ استخراجی باید 9میلیون تولید داشته باشیم، درحالی که به علت تعطیلی آن 20درصد واحد، در نهایت سه میلیون مترمربع تولید سنگ داریم و 10میلیون متر سنگ هم از معادن لرستان استخراج و به سایر استانها ارسال میشود.وی میگوید: در شرایطی که واحدهای تولید سنگ با ظرفیت کامل خود کار نمیکنند، معدنداران مجبورند سنگ خود را به استانهای مجاور بفروشند، در غیر این صورت تولیدشان کاهش یافته و به مرحله تعطیلی معادن میرسد.
راهکارهای افزایش فرآوری سنگ در لرستان
این کارشناس حوزه سنگ میگوید: از میان 320 واحد سنگبری فعال در استان، فقط شش واحد سنگبری صادراتی در استان هست که دستگاههای تقریبا مدرن و بهروزی دارند. در چنین شرایطی باید به سمت جایگزینی خطوط تولید رفت و خطوط تولید قدیمی و مستهلک را با خطوط تولید جدید و مدرن جایگزین کرد اما متأسفانه تجهیز خطوط سنگ بیش از 50 میلیارد تومان هزینه در بر دارد و توجیه اقتصادی برای صاحبان آنها ندارد. به نظر میرسد در این شرایط دولت باید ورود کرده و با پرداخت یارانه به خطوط تولید (به عنوان مثال، پرداخت 20 تا 30 درصد هزینه خرید دستگاه به صورت یارانهای) به نو و مدرن کردن دستگاههای فرسوده واحدهای سنگبری کمک کرده و تولید و بهرهوری را بالا ببرد.
مومیوند تصریح میکند: مشکل دیگر اینکه این واحدها با مشکلات بیمهای و مالیاتی سر و کله میزنند و لازم است در این پروسه حمایتهای لازم از این بخش صورت بگیرد و شرایط برخی بخشودگیها مهیا شود.
به گفته این کارشناس، یکی دیگر از مشکلات این حوزه سنگ لرستان این است که با توجه به هزینههای بالا، معادن سنگ را اکنون به صورت نقد به فروش میرسانند اما اگر این فروشها به صورت مدتی باشد و به خریدار که همان کارخانهها هستند، فرصت پرداخت داده شود، میتواند تأثیرات مثبتی داشته باشد اما برای این اقدام هم لازم است تا سرمایه در گردش تأمین شود و برای این کار باید تسهیلات با شرایط خاص پرداخت شود. مثلا تسهیلاتی با نرخ مناسب یعنی 8 تا 10درصد با یکسال تنفس پرداخت شود تا برای معدنداران، کارخانهها و واحدهای سنگبری مناسب و قابل استفاده باشد و بتوان دردی را درمان یا گرهای را باز کرد.
استفاده از نیروی کار خارجی
مومیوند در بخش دیگری از صحبتهایش به استفاده از نیروی کار ارزان و اتباع خارجی اشاره کرده و میگوید: دو استان اصفهان و قم رقبای لرستان در حوزه صنعت سنگ هستند و توانستهاند بیشترین بازارها را کسب کنند و دلیل عمده آن این است که آنها مجوز استفاده از کارگران افغانستانی را دارند با این شرایط که در کنار هر کارگر افغانستانی باید دو کارگر ایرانی نیز مشغول به کار باشد و همین موضوع باعث میشود تا میزان تولید و زمان کاری افزایش و هزینههای تولید کاهش یابد، زیرا کارگر افغانستانی هزینه دستمزدش پایین است و میتوانند به صورت تمام وقت کار کنند تا کارخانه به صورت دو شیفت یا حتی سه شیفت فعالیت داشته باشد و چرخ کارخانه با هزینه پایین بچرخد و تولید و راندمان کاری افزایش یابد.
این کارشناس میافزاید: اما این مجوز برای لرستان وجود ندارد و اگر وجود داشت، راندمان ، تولید سنگ ، فرآوری و استخراج با هزینههای کمتری افزایش مییافت.
ایجاد پایانه فروش سنگ
مومیوند احداث پایانه فروش را هم یکی دیگر از راهکارهای مفید افزایش بهرهوری در بخش سنگ در لرستان میداند و میگوید: ایجاد پایانه فرصتی برای نمایش، عرضه، فروش و جذب مشتری و بازار برای سنگهای لرستان مهیا میکند، حال آنکه چنین ظرفیتی اکنون در استان وجود ندارد که متأسفانه تاکنون این ظرفیت مغفول مانده است.
به گفته این کارشناس، اگر همه سنگهای استخراجی از معادن لرستان در خود استان فرآوری و تولید شود و البته به قیمت پایین و مناسب، لرستان نمایشگاه سنگهای تزیینی برای خریداران سایر استانها و حتی کشورهای خارجی میشود و آنها ترجیح میدهند خرید عمده خود را از لرستان انجام دهند و به این ترتیب و با افزایش مشتری، جبران قیمت پایین فروش در استان هم خواهد شد.