به مناسبت روز نیروی‌هوایی با همسر خلبان شهید، بیرجند بیک‌محمدی همکلام شدیم که 32سال را در بی‌خبری از همسر شهیدش گذرانده است
پرواز بی‌چون و چرا
قرار بود ماموریتی دو روزه به امیدیه باشد؛ قرار بود برود و برگردد اما دریاچه ماهی، باتلاق، موشک و سقوط و شهادت، دو روز را به 32سال تبدیل کرد؛ 32سالی که تمام روز و شب‌هایش برای خانواده‌اش به چشم‌انتظاری گذشت اما به 33سال نرسید. آنقدر که روز تولد حضرت‌علی(ع) در اسفند99و خبر پیداشدن دم هواپیما، چتر و پیکر شهید بیک‌محمدی در عمق 4متری زمین، کافی بود تا فرزندان شهید، روز پدر متفاوتی را تجربه کنند. 19بهمن و روز نیروی‌هوایی، بهانه‌ای شد تا با همسر شهید بیرجند بیک‌محمدی همکلام شویم و از تجربه زندگی با یک خلبان بپرسیم؛ تجربه‌ای که خانم زاهدی معتقد است شیرین‌ترین تجربه همه عمرش محسوب می‌شود.
زندگی خلبان‌های دوران جنگ شاید با کمی تفاوت در جزئیات شباهت بسیار زیادی به همدیگر دارد؛ آنها نقل‌مکان‌های زیادی را تجربه کرده‌اند، دوری‌های چند روزه و چند ماهه‌ای را گذرانده‌اند و در این میان، سایه خطر پرواز همیشه بر سرشان بوده اما انگار اصلی‌ترین وجه شباهت آن شیرینی زندگی مشترکی بوده که حتی این سختی‌ها هم آن را تلخ نکرده است. این را وقتی فهمیدیم که روایت همسر شهید بیرجند بیک‌محمدی را در کنار روایت زندگی شهیدبابایی که یکی از بهترین دوست‌های او بوده است، گذاشتیم. همه‌چیز شبیه هم بود: «ما 14سال با هم زندگی کردیم.» 14سالی که با وجود همه سختی‌ها و نبودن‌ها اما چیزی جز شیرینی برایش باقی نگذاشته است؛ این را اشرف زاهدی، همسر شهید بیرجند بیک‌محمدی می‌گوید که 32سال را در بی‌خبری از همسر شهیدش گذراند و حالا یک‌سالی است که فرصت این را دارد که هر هفته سر مزارش برود و به جای همه این سال‌هایی که از راه دور با او حرف زده یک دل‌سیر با هم همکلام شوند.
می‌گوید که همه آن 14سال مثل برق و باد برایش گذشته است؛ 14سالی که البته خیلی آسان نبوده ولی در تمام روزهای بعد از شهادت همسرش، دلتنگ روزبه‌روز آن سال‌هاست:« 7سال در تبریز زندگی کردیم و 7سال هم در دزفول؛ بعضی وقت‌ها هم بین همدان و امیدیه و هرکجا که همسرم ماموریتی داشت، در رفت‌وآمد بودیم.» رفت‌وآمدهایی که با وجود سختی‌اش اما دلخوشی بزرگی برایش داشت: «همین که من و دختر و پسرم می‌توانستیم کنار همسرم باشیم، خوشحال بودیم؛ گاهی همین موقعیت را هم نداشتیم.» و از مهتاب و فریبرز برایمان می‌گوید که شب و روزهای زیادی را با دلتنگی پدر سر می‌کردند تا شاید بعد از یک‌ماه، بتوانند او ببینند.
برای سختی آماده بودم
«ارتش چرا نداره.» جمله‌ای که اساسی‌ترین رکن زندگی خانم زاهدی و شهید بیک‌محمدی بوده است؛ در واقع به قول او همین چند کلمه کافی بود که جای هیچ گله و شکایتی از شرایط زندگی برایش باقی نماند: «در همان روزهای آشنایی به من گفت که تو با یک ارتشی ازدواج می‌کنی و نباید این حرف‌ها که چرا نیستی؟ چرا اینجا؟ چرا این وضعیت؟ در زندگی‌مان وجود داشته باشد.» و او هم قبول کرده بود؛ برای همین هم اگر یک‌ماه و دو‌ماه مدام هم او را نمی‌دید، گله‌ای نمی‌کرد: «البته گاهی فراموش می‌کردم و پشت‌تلفن می‌گفتم بچه‌ها خیلی بی‌قرارت هستند؛ نمی‌خواهی چند روزی بیایی و بعد بروی؟» و دوباره همان جمله را جواب می‌گرفت که یادت نیست روزهای اول چه قراری با هم گذاشتیم؟
اما با این همه هیچ‌وقت از تصمیمی که درباره ازدواج با بیرجند بیک‌محمدی گرفته بود، پشیمان نشد: «درست است که شرایط سخت و قوانینی محدودکننده در زندگی‌مان وجود داشت اما با این‌حال، چیزی از خانواده‌دوستی بیرجند کم نمی‌کرد.» آنقدر که امروز و بعد از گذشت 47سال از روزی که همسرش را دیده، معتقد است که مردی نمونه‌تر از او سراغ ندارد: «بودن‌هایش کم بود ولی جبران همه نبودن‌هایش را می‌کرد؛ حتی از راه‌دور هم هوایمان را داشت و هرکاری می‌کرد تا خیالش راحت شود که اگر نیست، ما کم‌و‌کسری نداریم.» خانم زاهدی می‌گوید اصلا همین ویژگی‌های منحصربه‌فردش بود که مرا به ازدواج با او ترغیب کرد.: «در روزهای آشنایی‌مان می‌دیدم که همه کارهایش سر جای خودش بود و به وظایفش به‌درستی عمل می‌کرد؛ اتفاقی که خدا را شکر در زندگی مشترک‌مان هم ادامه داشت و مرا به یقین رساند که اشتباه نکرده‌ام.» او تعریف می‌کند که همسرش در ماموریت بود که حال مادر همسرش بد می‌شود؛ آنقدر که برخی معتقد بودند که اگر هنوز نفس می‌کشد و چشمانش باز است، برای دیدن پسرش است: «به او تلفن زدیم که بیا و مادرت را ببین اما در شرایطی بود که نمی‌توانست آنجا را ترک کند. عاشق مادرش بود اما در جواب‌مان گفت که نمی‌دانید اینجا هر روز چند جوان جلوی چشمان‌مان از دست می‌روند؛ من نمی‌توانم اینجا را رها کنم.» می‌گوید هضم چنین جملاتی در آن موقعیت برایم سخت بود اما مطمئن بودم که از تعهدش نشات می‌گیرد: «آخر هم مادرش، بیرجند را ندیده از دنیا رفت.»
خلبانی خانوادگی
انگار که خلبانی و علاقه به هواپیما، یک رسم خانوادگی در خانواده بیک‌محمدی بوده است؛ این را وقتی فهمیدیم که خانم زاهدی از سه برادری می‌گوید که دستی در این حرفه داشتند: «خانواده‌اش تعریف می‌کردند که از همان روزهای نوجوانی، شوق به پرواز و هواپیما در وجود بیرجند بوده است؛ شوقی که البته در بین هر سه برادر فراگیر بود و باعث شد همه آنها دوره ببینند و وارد این عرصه شوند.» حرفه‌ای که از همان روزهای اول به خطراتش آگاه بود: «بالاخره پرواز خطر دارد اما زمانی که جنگ شد، حرف شهادت به‌میان آمد. خودش برای این اتفاق آماده بود؛ آنقدر که از همان روزهای اول جنگ هر از گاهی این تلنگر را به من می‌زد که آمادگی شهادتش را داشته باشم اما من نمی‌خواستم خیلی به آن فکر کنم.» دوباره همان جمله تکراری را یادآوری می‌کرد: «می‌گفتم اگر شهید شوی، من و بچه‌ها چه می‌شویم؟ که دوباره یادم می‌انداخت که شغلش چرا و چطور و اما و اگر ندارد.»
برای همین هم خانم زاهدی اما و اگرهایش را آن موقع ادامه نداد اما دیگر نگذاشت این موقعیت درباره پسرش تکرار شود: «انگار علاقه به پرواز و هواپیما قرار نیست در خانواده ما تمام شود؛ برای همین پسرم هم به دنبال خلبانی رفت و اتفاقا قبول هم شد اما راستش را بخواهید من نمی‌توانستم بپذیرم که او هم در این راه پرخطر قدم بردارد.» و اصرارها و مخالفت‌های خانم زاهدی سرانجام سبب شد پسرش
تصمیم دیگری بگیرد.
این روز پدر متفاوت
بیرجند بیک‌محمدی، خلبان هواپیمایF5 بوده و سال67دچار حادثه می‌شود و در باتلاقی سقوط می‌کند: «از گوشه و کنار شنیده بودیم که بعد از این اتفاق، عراقی‌ها به آنجا می‌روند؛ برای همین تا سال‌ها، احتمال می‌دادیم که شاید زنده باشد.» اما این‌طور نبود؛ شهادتش ثابت شد اما پیکرش تا سال‌ها پیدا نشد تا روز پدر سال‌گذشته. سال‌گذشته همین روزها بود که تلفن خانه به صدا درمی‌آید و قرار و مداری برای برگزاری مراسم روز پدر در خانه شهید بیک‌محمدی گذاشته شد: «اولش تعجب کردم؛ مراسم روز پدر؟ باز اگر روز مادر بود آنقدر تعجب نمی‌کردم.» همسر شهید بیک‌محمدی می‌گوید تعجبم وقتی بیشتر شد که دیدم دقایق ابتدایی این مراسم با تشریفات و دوربین‌های فیلمبرداری و عکاسی همراه است: «بالاخره فهمیدیم که پیکر همسرم را بعد از 32سال در همان باتلاق که حالا خشک شده بود، پیدا کرده‌اند.» همراه پیکر او، لباس پروازش، دستکش‌ها، چتر و حتی شانه سرش، سالم مانده بود که به خانواده شهید تحویل داده شد: «راستش را بخواهید، این اتفاق دوباره خاطرات آن سال‌ها را برای من و دختر و پسرم تداعی کرد اما خوبی‌اش این است که دیگر می‌توانیم به نزدیک‌ترین فاصله با او برویم و همکلام شویم.» اما انگار این روزها، شهید جور دیگری به همسر و فرزندانش نگاه می‌کند: «باورتان می‌شود که در این یک‌سال، یک‌بار هم نشده که بر سر مزارش در بهشت‌زهرا برویم و چیزی بخواهیم و همان نشود؟ اصلا محال است که چنین نشود. انگار صدایمان را بهتر می‌شنود.» خدا را برایمان شاهد می‌گیرد همین حضور نصفه‌ونیمه‌اش هم دلگرمی خانواده بیک‌محمدی را بیشتر از هر وقت دیگری کرده است.
علامت مانده بر کابینت
آخرین دیدارشان، هماهنگی برای قراری بود که البته هیچ‌وقت به سرانجام نرسید: «یک کار بانکی داشتیم که گفت نرو و صبر کن شنبه که آمدم با هم برویم.» چهارشنبه بود که به امیدیه رفت و قرار بود دو روزه برگردد: «یک علامت بزرگ هم روی یکی از کابینت‌های فلزی آشپزخانه زد که یادمان نرود شنبه سراغش برویم اما دیگر برنگشت.» حالا آن علامت، سال‌هاست دست‌نخورده روی در آن کابینت حک‌شده؛ آخرین نشانی که از بیرجند بیک‌محمدی مانده است.
اما چه کسی می‌تواند از حال و روز همسر شهید در روزهای بعد از شهادت و فرزندان کوچکش بگوید و بنویسد؟ «روزهای سختی را گذراندم؛ دخترم کلاس پنجم و پسرم کلاس اول بود که پدرشان شهید شد و مدیریت‌کردن آنها به تنهایی برایم دشوار بود اما خودش خیلی در این مسیر کمکم کرد.» این را می‌گوید و برایمان تعریف می‌کند که وقت سختی و تنهایی، بیرجند بیک‌محمدی هوایش را داشته است؛ حتی از دورترین فاصله: «پسرم احساس دلتنگی زیادی به پدرش داشت؛ حتی با وجود اینکه سعی کردم جای خالی پدر را برایش جبران کنم اما متوجه هستم که همین حالا هم و در حالی که خودش هم پدر شده، اثرات نبود پدر در وجود او دیده می‌شود و در همه حال پدرش هوایش را دارد؛ این را خودش می‌گوید.» اتفاقی که البته تنها منحصر به پسر خانواده نبوده و پدر بارها در خواب و خیال به دیدار همسر و دخترش هم آمده است: «روزهایی که خوابش را می‌بینم، زندگی برایم شکل دیگری دارد؛ انگار دیداری تازه کرده و جانی دوباره گرفته‌ام.»
می‌گوید که همه آن 14سال مثل برق و باد برایش گذشته است؛ 14سالی که البته خیلی آسان نبوده ولی در تمام روزهای بعد از شهادت همسرش، دلتنگ روزبه‌روز آن سال‌هاست:« 7سال در تبریز زندگی کردیم و 7سال هم در دزفول؛ بعضی وقت‌ها هم بین همدان و امیدیه و هرکجا که همسرم ماموریتی داشت، در رفت‌وآمد بودیم.» رفت‌وآمدهایی که با وجود سختی‌اش اما دلخوشی بزرگی برایش داشت: «همین که من و دختر و پسرم می‌توانستیم کنار همسرم باشیم، خوشحال بودیم؛ گاهی همین موقعیت را هم نداشتیم.» و از مهتاب و فریبرز برایمان می‌گوید که شب و روزهای زیادی را با دلتنگی پدر سر می‌کردند تا شاید بعد از یک‌ماه، بتوانند او ببینند.
برای سختی آماده بودم
«ارتش چرا نداره.» جمله‌ای که اساسی‌ترین رکن زندگی خانم زاهدی و شهید بیک‌محمدی بوده است؛ در واقع به قول او همین چند کلمه کافی بود که جای هیچ گله و شکایتی از شرایط زندگی برایش باقی نماند: «در همان روزهای آشنایی به من گفت که تو با یک ارتشی ازدواج می‌کنی و نباید این حرف‌ها که چرا نیستی؟ چرا اینجا؟ چرا این وضعیت؟ در زندگی‌مان وجود داشته باشد.» و او هم قبول کرده بود؛ برای همین هم اگر یک‌ماه و دو‌ماه مدام هم او را نمی‌دید، گله‌ای نمی‌کرد: «البته گاهی فراموش می‌کردم و پشت‌تلفن می‌گفتم بچه‌ها خیلی بی‌قرارت هستند؛ نمی‌خواهی چند روزی بیایی و بعد بروی؟» و دوباره همان جمله را جواب می‌گرفت که یادت نیست روزهای اول چه قراری با هم گذاشتیم؟
اما با این همه هیچ‌وقت از تصمیمی که درباره ازدواج با بیرجند بیک‌محمدی گرفته بود، پشیمان نشد: «درست است که شرایط سخت و قوانینی محدودکننده در زندگی‌مان وجود داشت اما با این‌حال، چیزی از خانواده‌دوستی بیرجند کم نمی‌کرد.» آنقدر که امروز و بعد از گذشت 47سال از روزی که همسرش را دیده، معتقد است که مردی نمونه‌تر از او سراغ ندارد: «بودن‌هایش کم بود ولی جبران همه نبودن‌هایش را می‌کرد؛ حتی از راه‌دور هم هوایمان را داشت و هرکاری می‌کرد تا خیالش راحت شود که اگر نیست، ما کم‌و‌کسری نداریم.» خانم زاهدی می‌گوید اصلا همین ویژگی‌های منحصربه‌فردش بود که مرا به ازدواج با او ترغیب کرد.: «در روزهای آشنایی‌مان می‌دیدم که همه کارهایش سر جای خودش بود و به وظایفش به‌درستی عمل می‌کرد؛ اتفاقی که خدا را شکر در زندگی مشترک‌مان هم ادامه داشت و مرا به یقین رساند که اشتباه نکرده‌ام.» او تعریف می‌کند که همسرش در ماموریت بود که حال مادر همسرش بد می‌شود؛ آنقدر که برخی معتقد بودند که اگر هنوز نفس می‌کشد و چشمانش باز است، برای دیدن پسرش است: «به او تلفن زدیم که بیا و مادرت را ببین اما در شرایطی بود که نمی‌توانست آنجا را ترک کند. عاشق مادرش بود اما در جواب‌مان گفت که نمی‌دانید اینجا هر روز چند جوان جلوی چشمان‌مان از دست می‌روند؛ من نمی‌توانم اینجا را رها کنم.» می‌گوید هضم چنین جملاتی در آن موقعیت برایم سخت بود اما مطمئن بودم که از تعهدش نشات می‌گیرد: «آخر هم مادرش، بیرجند را ندیده از دنیا رفت.»
خلبانی خانوادگی
انگار که خلبانی و علاقه به هواپیما، یک رسم خانوادگی در خانواده بیک‌محمدی بوده است؛ این را وقتی فهمیدیم که خانم زاهدی از سه برادری می‌گوید که دستی در این حرفه داشتند: «خانواده‌اش تعریف می‌کردند که از همان روزهای نوجوانی، شوق به پرواز و هواپیما در وجود بیرجند بوده است؛ شوقی که البته در بین هر سه برادر فراگیر بود و باعث شد همه آنها دوره ببینند و وارد این عرصه شوند.» حرفه‌ای که از همان روزهای اول به خطراتش آگاه بود: «بالاخره پرواز خطر دارد اما زمانی که جنگ شد، حرف شهادت به‌میان آمد. خودش برای این اتفاق آماده بود؛ آنقدر که از همان روزهای اول جنگ هر از گاهی این تلنگر را به من می‌زد که آمادگی شهادتش را داشته باشم اما من نمی‌خواستم خیلی به آن فکر کنم.» دوباره همان جمله تکراری را یادآوری می‌کرد: «می‌گفتم اگر شهید شوی، من و بچه‌ها چه می‌شویم؟ که دوباره یادم می‌انداخت که شغلش چرا و چطور و اما و اگر ندارد.»
برای همین هم خانم زاهدی اما و اگرهایش را آن موقع ادامه نداد اما دیگر نگذاشت این موقعیت درباره پسرش تکرار شود: «انگار علاقه به پرواز و هواپیما قرار نیست در خانواده ما تمام شود؛ برای همین پسرم هم به دنبال خلبانی رفت و اتفاقا قبول هم شد اما راستش را بخواهید من نمی‌توانستم بپذیرم که او هم در این راه پرخطر قدم بردارد.» و اصرارها و مخالفت‌های خانم زاهدی سرانجام سبب شد پسرش
تصمیم دیگری بگیرد.
این روز پدر متفاوت
بیرجند بیک‌محمدی، خلبان هواپیمایF5 بوده و سال67دچار حادثه می‌شود و در باتلاقی سقوط می‌کند: «از گوشه و کنار شنیده بودیم که بعد از این اتفاق، عراقی‌ها به آنجا می‌روند؛ برای همین تا سال‌ها، احتمال می‌دادیم که شاید زنده باشد.» اما این‌طور نبود؛ شهادتش ثابت شد اما پیکرش تا سال‌ها پیدا نشد تا روز پدر سال‌گذشته. سال‌گذشته همین روزها بود که تلفن خانه به صدا درمی‌آید و قرار و مداری برای برگزاری مراسم روز پدر در خانه شهید بیک‌محمدی گذاشته شد: «اولش تعجب کردم؛ مراسم روز پدر؟ باز اگر روز مادر بود آنقدر تعجب نمی‌کردم.» همسر شهید بیک‌محمدی می‌گوید تعجبم وقتی بیشتر شد که دیدم دقایق ابتدایی این مراسم با تشریفات و دوربین‌های فیلمبرداری و عکاسی همراه است: «بالاخره فهمیدیم که پیکر همسرم را بعد از 32سال در همان باتلاق که حالا خشک شده بود، پیدا کرده‌اند.» همراه پیکر او، لباس پروازش، دستکش‌ها، چتر و حتی شانه سرش، سالم مانده بود که به خانواده شهید تحویل داده شد: «راستش را بخواهید، این اتفاق دوباره خاطرات آن سال‌ها را برای من و دختر و پسرم تداعی کرد اما خوبی‌اش این است که دیگر می‌توانیم به نزدیک‌ترین فاصله با او برویم و همکلام شویم.» اما انگار این روزها، شهید جور دیگری به همسر و فرزندانش نگاه می‌کند: «باورتان می‌شود که در این یک‌سال، یک‌بار هم نشده که بر سر مزارش در بهشت‌زهرا برویم و چیزی بخواهیم و همان نشود؟ اصلا محال است که چنین نشود. انگار صدایمان را بهتر می‌شنود.» خدا را برایمان شاهد می‌گیرد همین حضور نصفه‌ونیمه‌اش هم دلگرمی خانواده بیک‌محمدی را بیشتر از هر وقت دیگری کرده است.
علامت مانده بر کابینت
آخرین دیدارشان، هماهنگی برای قراری بود که البته هیچ‌وقت به سرانجام نرسید: «یک کار بانکی داشتیم که گفت نرو و صبر کن شنبه که آمدم با هم برویم.» چهارشنبه بود که به امیدیه رفت و قرار بود دو روزه برگردد: «یک علامت بزرگ هم روی یکی از کابینت‌های فلزی آشپزخانه زد که یادمان نرود شنبه سراغش برویم اما دیگر برنگشت.» حالا آن علامت، سال‌هاست دست‌نخورده روی در آن کابینت حک‌شده؛ آخرین نشانی که از بیرجند بیک‌محمدی مانده است.
اما چه کسی می‌تواند از حال و روز همسر شهید در روزهای بعد از شهادت و فرزندان کوچکش بگوید و بنویسد؟ «روزهای سختی را گذراندم؛ دخترم کلاس پنجم و پسرم کلاس اول بود که پدرشان شهید شد و مدیریت‌کردن آنها به تنهایی برایم دشوار بود اما خودش خیلی در این مسیر کمکم کرد.» این را می‌گوید و برایمان تعریف می‌کند که وقت سختی و تنهایی، بیرجند بیک‌محمدی هوایش را داشته است؛ حتی از دورترین فاصله: «پسرم احساس دلتنگی زیادی به پدرش داشت؛ حتی با وجود اینکه سعی کردم جای خالی پدر را برایش جبران کنم اما متوجه هستم که همین حالا هم و در حالی که خودش هم پدر شده، اثرات نبود پدر در وجود او دیده می‌شود و در همه حال پدرش هوایش را دارد؛ این را خودش می‌گوید.» اتفاقی که البته تنها منحصر به پسر خانواده نبوده و پدر بارها در خواب و خیال به دیدار همسر و دخترش هم آمده است: «روزهایی که خوابش را می‌بینم، زندگی برایم شکل دیگری دارد؛ انگار دیداری تازه کرده و جانی دوباره گرفته‌ام.»