printlogo


اینترنت ماهواره‌ای و حقوق بین‌الملل


امروزه یکی از مهم‌ترین چالش‌های حقوق بین‌الملل تعیین حدود فعالیت دولـت‌هـا و شرکت‌های خصوصی در فضای ماورای جو و چالش‌های مربوط به حوزه نفوذ و تاثیر ماهواره‌هاست. استفاده صلح‌آمیز از فضای ماورای جو مستقیما تحت تأثیر اقدامات کشـورها، مجـامع بین‌المللی و شرکت‌های خصوصی قرار دارد.  مساله جدید اینترنت ماهواه‌ای می‌تواند حد و مرز قوانین حقوق بین‌الملل را جابه‌جا یا بی‌اثر کند. بر اساس ماده 2 معاهده فضای ماورای جو، این فضا نباید از طریق ادعای حاکمیت، به‌وسیله بهره‌برداری یا اشغال، تحت تملک ملی قرار گیرد اما «ماده یک» این معاهده تحقیقات علمی و بهره‌داری تمامی دولت‌ها، بدون هیچ‌گونه تبعیض و بر اساس اصل برابری را آزاد دانسته‌است. با وجود اصل تملک‌ناپذیری فضا و اصل آزادی بهره‌برداری مصرح در ماده یک، همیشه دو مفهـوم حاکمیت و آزادی در تقابـل و در مواردی نیز محدودکننده یکدیگرند. طبق ماده 6 معاهده فضای ماورای جو، دولت‌های عضو معاهده به دلیل فعالیت‌های ملی در فضای ماورای جو، اعم از آن‌که این قبیل فعالیت‌ها توسط کارگزارهای دولتی یا نهادهای غیردولتی انجام شوند، دارای مسؤولیت بین‌المللی هستند. فعالیت‌های نهادهای غیردولتی در فضای ماورای جو، به اجازه و نظارت مستمر دولت‌های عضو معاهده نیاز دارد. هرگاه یک سازمان بین‌المللی فعالیت‌هایی را در این فضا انجام دهد، مسؤولیت پایبندی به این معاهده بر عهده آن سازمان بین‌المللی و دولت‌های عضو آن سازمان خواهدبود. نمونه قابل ذکر در این خصوص، شرکت «اسپیس‌ایکس» به عنوان ارائه کننده خدمات اینترنت ماهواره‌ای است که اعلام کرده قصد ارائه خدمات بدون دریافت مجوز از دولت‌ها و شکستن قوانین کشورها را ندارد و کشور به کشور برای ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای در حال مذاکره است. چندی پیش در بحبوحه بحران اوکراین این شرکت خدمات اینترنت ماهواره‌ای را در اوکراین فعال کرد. حال باید دید آیا این شرکت بدون هیچ‌گونه تبعیض و بر اساس اصل برابری، حفظ شان و جایگاه مخاطب را بر اساس نسل‌های چهارگانه حقوق‌بشر محترم خواهدشمرد یا با اتخاذ استانداردهای دوگانه و تحریم‌های گزینشی، در مسیر اهداف رژیم‌های بحران‌ساز، بحران‌‌زیست و مافیایی گام برخواهدداشت. با توجه به مطالب فوق، بسیار روشن است که برگزاری نخستین همایش‌ملی حقوق و رسانه بستری را فراهم می‌کند تا اندیشمندان و متفکران به تبیین مفاد و قوانین معاهدات موجود پرداخته و با ارائه دکترین‌های جامع به حل و فصل چالش‌های نوپدید در زمینه فعالیت‌های ماورای جو همت گمارند.