بسته سفرهای پیشنهادی نوروزی ما برای شما 4 مسیر طبیعی، تاریخی، مذهبی و فرهنگی با مبدا تهران است
کمی دورتر از پایتخت
نوروز است و تعطیلات هیجان‌انگیز نوروزی و جذاب‌ترین بخش آن، یعنی سفرهای نوروزی. این بخش جذاب البته همیشه با دغدغه‌هایی همراه بوده و هست؛ دغدغه این‌که کجا برویم که هم حسابی بهمان خوش بگذرد و هم تا به حال نرفته‌باشیم و در عین سفر آسان و کم هزینه‌ای باشد؟
این‌که کجا می‌تواند بهترین انتخاب باشد البته برای هر کسی متفاوت است؛ مثلا عشقِ طبیعت‌ها دوست دارند سراغ رود و چشمه و دریا و دریاچه و جنگل بروند، میراث دوستان با تماشای آثار و بناهای تاریخی در شهرهای کهن لذت می‌برند، عده‌ای هم حالشان در مسجد و امامزاده و فضاهای معنوی خوش است و در نهایت این‌که برخی هم ترجیح می‌دهند سر از مناطقی دربیاورند که اجرای آیین و مراسم باستانی نوروزی، حال و هوای آن را دگرگون کرده‌است.
ما در صفحات پیش رو که آنها را به سفرهای نوروزی اختصاص داده‌ایم، تلاش کرده‌ایم هوای هر نوع سلیقه‌ای را داشته‌باشیم و مطابق با هر سلیقه، بسته پیشنهادی سفر ارائه کنیم.
البته از آنجا که ایران زیبا و پهناور دریایی از جاذبه طبیعی، تاریخی، مذهبی و فرهنگی دارد و ما فقط مجال نمایش قطره‌ای از آن را داریم، تصمیم گرفتیم بسته‌های سفر خود را به صورت مسیری تعریف و توصیف کنیم، به این صورت که برای علاقه‌مندان هریک از جاذبه‌های طبیعی، تاریخی، فرهنگی و مذهبی یک مسیر کوچک و ساده چند روزه که دربرگیرنده چند شهر و منطقه است، ارائه کنیم. البته مبدا همه این چهار مسیر تهران تعیین شده‌است.
تهران-کاشان- یزد
نوروز باستانی ایرانیان از خودش کلی آداب و رسوم جالب و دیدنی به یادگار گذاشته‌است. آداب و رسومی که اگرچه برخی از آنها به مرور از بین رفته یا کم رنگ شده‌اند اما هنوز بخش عمده‌ای از آنها در بسیاری از مناطق ایران، از چند روز پیش از تحویل سال شروع می‌شود و حال و هوای نوروزی به شهرها و روستاهای دور و نزدیک می‌دهد. مسیرهای متعددی برای سفر و تماشای آداب و رسوم نوروزی در کشورمان وجود دارد، که ما در این بخش، مسیر فرهنگی تهران ـ کاشان ـ یزد را برای شما انتخاب و پیشنهاد می‌کنیم اگر تمایل به دیدن برخی از این آیین و رسوم نوروزی را دارید، سفر خود را در این مسیر برنامه‌ریزی کنید. البته یادتان نرود اگر می‌خواهید به موقع به هر یک از مراسم این مسیر برسید، باید از چند روز پیش از سال نو قدم در راه بگذارید. اگر هم امکان سفر فراهم نشد، با خواندن این مطلب دست کم با حال و هوای نوروزی یکی از مسیرهای سفری کشورمان
آشنا می‌شوید.
آداب و رسوم تهرانی‌ها
سمنوپزون
یکی از سین‌های هفت‌سین، سمنو است. سمنو نماد زایش و باروری گیاهان است و به همین دلیل در سفره هفت‌سین قرار دارد. مردم جنوب‌شرق تهران در روزهای منتهی به سال نو، مراسم سمنوپزان را برگزار می‌کنند. آنها برای پخت سمنو که مراحلی سخت و متعددی دارد، از سه روز قبل، گندم را در آب خیس می‌کنند. تهرانی‌ها اعتقاد دارند کسانی که می‌خواهند در مراسم سمنوپزان شرکت کنند باید با وضو و پاک، پای دیگ حاضر شوند. آنها معتقدند اگر فرد ناپاک پای دیگ حاضر شود، سمنو ترش یا تلخ می‌شود. سمنو تنها غذایی است که از آب و آرد تهیه می‌شود و همین باعث شده از نظر ایرانیان مقدس باشد. سمنو بعد از پخت در میان اهالی محل پخش می‌شود.
چهارشنبه‌سوری
چهارشنبه‌سوری یکی از آن مراسم پیش از سال نو است. این آیین در بسیاری از شهرهای ایران از غروب آخرین سه‌شنبه اسفند تا نیمه‌شب آخرین چهارشنبه سال برگزار می‌شود. مشخصه اصلی این مراسم، پریدن از آتش است. بسیاری معتقدند ریشه چهارشنبه‌سوری به پیش از اسلام بازمی‌گردد و به نحس بودن چهارشنبه اشاره دارد اما برخی منابع به ریشه مذهبی این مراسم اشاره داشته‌اند.
این گروه معتقدند چهارشنبه‌سوری و برافروختن آتش به نشانه پیروزی مختار بر قاتلان امام‌حسین (ع) بوده‌است. روایاتی دیگر وجود دارد که ریشه مراسم چهارشنبه‌سوری را به عبور سیاوش از آتش نسبت می‌دهند. مردم تهران معتقدند در شب آخرین چهارشنبه سال باید تمام لباس‌های پاره و کوزه و ظرف و ظروف شکسته از خانه خارج و آتش زده شود. به عقیده آنها ماندن لباس پاره و کوزه شکسته در خانه باعث فقر برای صاحب‌خونه در سال نو می‌شود. در واقع چهارشنبه‌سوری بخشی از مراسم خانه‌تکانی بوده‌است. درست است که این رسم امروز با آتش زدن درخت‌ها و به صدا درآوردند ترقه‌ها درآمیخته شده اما این آیین یکی از قدیمی‌ترین مراسم پیش از نوروز در تهران بوده‌است.
شال اندازی
یکی دیگر از مراسمی که در تهران پیش از نوروز برگزار می‌شد، شال‌اندازی بود. شال‌اندازی در شب چهارشنبه‌سوری
برگزار می‌شد. مردم بعد از آتش‌شدن کوزه‌های شکسته و لباس‌های کهنه، لباس نو پوشیده و به پشت بام خانه همسایگان می‌رفتند. آنها شالی بلند همراه داشتند که آن را از سوراخ پشت‌بام که برای تنورهای آشپزخانه یا آتشدان بوده، به درون خانه می‌انداختند. افراد خانه با دیدن شال، شیرینی، آجیل یا شکلات، داخل شال می‌گذاشتند و گره می‌زدند. شال‌اندازان شال را بالا کشیده و بعد از دریافت هدیه، راهی خانه‌ای دیگر می‌شدند. در گذشته در زمان شال‌اندازی شعرهای نیز خوانده می‌شد که امروز تقریبا این مراسم کمرنگ شده و در محلات معدودی از تهران برگزار می‌شود.
قاشق‌زنی
قاشق‌زنی نیز بخش دیگری از آیین چهارشنبه‌سوری است. این مراسم در برخی محله‌های تهران برگزار می‌شد و تقریبا شبیه شال‌اندازی بوده‌است. در این شب، مردان و زنان پس از آتش زدن کوزه‌های شکسته، با انداختن چادر روی سر و همراه داشتن قاشق و کاسه به سمت خانه همسایگان و آشنایان می‌رفتند. اهل خانه با صدای قاشق روی کاسه، هدیه‌ای برای قاشق‌زنان داخل کاسه قرار می‌دادند. بعد از قاشق‌زنی و جمع‌آوری آذوقه‌های مختلف، آش ابودردا پخته می‌شد. این آش شبیه آش رشته بوده و در آن هفت نوع حبوبات استفاده می‌شده‌است.
حال و هوای نوروزی کاشانی‌ها
پس از گشت و‌گذاری نوروزی در پایتخت، دل به جاده داده و راهی یکی از شهرهای زیبا و تاریخی ایران می‌شویم. کاشان در میان تهران و اصفهان قرار دارد و می‌تواند مقصد نوروزی عالی برای اغلب ما محسوب شود. اگر پیش از نوروز به کاشان سفر کنید، علاوه بر دیدن جاذبه‌های تاریخی و طبیعی، از تماشای مراسم کهن نوروزی این خطه هم لذت می‌برید.
نوروزخوانی
یکی از مراسم پیش از نوروز در کاشان، نوروزخوانی است، که در روزهای آخر زمستان و نزدیک بهار اجرا می‌شود. کودکان و نوجوانان با پوشیدن لباس‌های نو در کوچه می‌گردند و شعرهایی با مضمون بهار می‌خوانند و خبر از شروع سال نو می‌دهند. مردم کاشان اغلب به نوروز‌خوان‌ها هدیه می‌دهند. شعرهایی که در این مراسم خوانده می‌شود از گذشته به این نسل رسیده و بسیاری از آنها در مدح بهار و همراه با مفاهیم
مذهبی است.
سروش نوروزی
حالا دیگر به سال نو نزدیک شده‌ایم. مردم کاشان با پهن کرده سفره هفت‌سین به استقبال سال نو می‌روند. یکی از قدیمی‌ترین مراسم نوروزی کاشان، سروش نوروزی است. در این آیین برخی با پوشیدن لباس محلی و نواختن طبل و دهل در کوچه‌ها و محله‌ها و همچنین بر سرگرفتن سینی‌های هفت‌سین خبر رسیدن سال نو را به مردم می‌دادند. کاشانی‌ها با شنیدن سروش نوروزی متوجه تحویل سال و نو شدن سال می‌شدند. با آمدن تلویزیون و رادیو این مراسم تا حد زیادی برچیده شد اما همچنان در برخی مناطق کاشان به صورت نمادین برگزار می‌شود.
نوروز و آیین و فرهنگش در یزد
سفر به یزد آن هم در روزهای اول فروردین می‌تواند یک انتخاب عالی باشد. در این زمان علاوه بر دیدن جاذبه‌های تاریخی و باستانی، مراسم و رسوم نوروزی یزد را هم می‌توانید تماشا کنید.
آتیش رو بوم
یکی از آیین‌هایی که شب آخر سال در یزد شاهد خواهیدبود، آتش رو بوم است. این مراسم که از زرتشتیان به مردم یزد رسیده، با تاریک شدن آخرین روز سال شروع می‌شود. مردم بر بام خانه‌های خود آتش روشن می‌کنند و خبر از پایان سرمای زمستان می‌دهند. آنها همچنین برای دور کردن چشم بد از خانه و خانواد داخل آتش اسپند می‌ریزند. آتش رو بوم از مهم‌ترین مراسم مردم یزد در گذشته بوده که امروزه بسیار کمرنگ شده اما در برخی مناطق همچنان پابرجاست.
کلوخک
یکی از مراسم سنتی نوروز در یزد، کلوخک است که امروزه نیز در برخی نقاط یزد برگزار می‌شود. این مراسم در میان کشاورزان رواج داشته‌است. در گذشته به دلیل نبود امکاناتی مانند گاز و روغن، مردم با کلوخ اتاقک‌هایی درست می‌کردند. زیر اتاقک آتشی روشن کرده و سیب‌زمینی‌های باقی مانده از زمستان را داخل آتش قرار می‌دادند. در زمان ساخت و پخت سیب‌زمینی مردم در اطراف اتاقک‌های کلوخی حضور داشتند و از شروع سال نو اظهار خوشحالی می‌کردند و برای همدیگر آرزو‌های نیک داشتند. پس از این‌که کلوخ‌های اتاقک کاملا داغ شد، اتاقک را خراب کرده تا آتش خاموش شود و سیب‌زمینی‌ها با حرارت کلوخ‌ها کاملا بپزند. دست آخر یعنی پس از پخت سیب‌زمینی‌ها هم در مراسمی همراه با خواندن شعرهایی با مضمون بهاری، آنها را میل می‌کردند.
آش رشته پزی
اگر از خوردن آش لذت می‌برید، در نوروز می‌توانید به مراسم آش پختن یزدیان سر بزنید و آش رشته میل کنید. مردم برای سال نو با همکاری هم ملزومات آش رشته را تهیه می‌کنند. هر خانواده بخشی از فرآیند پخت آش را برعهده می‌گیرد. آش که آماده شد در میان همسایگان پخش می‌شود. شنیدن بوی آش رشته در گذشته به معنای رسیدن بهار بوده‌است.
بازدید از اقوام با ساز و دهل
شاید جالب باشد اگر بدانید مردم یزد در گذشته پس از این‌که سال تحویل می‌شد، با ساز و دهل به دیدار آشنایان می‌رفتند. میزبانان از پیش سفره نوروزی را آماده می‌کردند و منتظر مهمانان خود بودند. در این مراسم اغلب با شربت، چای و شیرینی‌های مخصوص از مهمانان پذیرایی می‌شد.
روز امید و شادباش
یکی از آیین‌های باستانی یزد که امروزه کمرنگ شده، مراسم روز امید است. روز ششم فروردین به اعتقاد بسیاری زادروز زرتشت بوده و به همین دلیل مردم یزد مراسم متعددی برای این روز برگزار می‌کردند. در این روز زرتشتیان اسپند دود می‌کردند و آب می‌پاشیدند. امروزه این مراسم با آیین و رسوم نوروزی مردم یزد ادغام شده و به روز امید و شادباش تبدیل شده‌است. در این روز مردم یزد اسپند دود کرده و دف می‌زنند. همچنین برای یکدیگر آرزوی نیک می‌کنند و روی کاغذ می‌نویسند. فرد گیرنده، این آرزو را تا پایان سال نزد خود نگاه می‌دارد.
تهران-پاکدشت- دامغان- سمنان
مسیر تاریخی‌ای که ما برایتان در نظر گرفته‌ایم، اگرچه از ابتدا تا انتها کمتر از 340 کیلومتر است اما تعداد بناهای تاریخی آن به اندازه‌ای است که در سفری سه‌شبانه‌روزی بازهم جاهایی از آن نادیده می‌مانند. در گذر از این مسیر با اغلب دیدنی‌های تاریخی شهرهای پاکدشت، شریف‌آباد، ایوانکی، گرمسار، آرادان، سرخه، سمنان
و دامغان آشنا می‌شویم.
روز اول
یخچال یبرداغلان پاکدشت که در روستایی به همین نام و در دوکیلومتری شمال جاده اصلی تهران به خراسان قرار دارد، می‌تواند نخستین گزینه تاریخی برای بازدید در این سفر باشد. این یخچال قاجاری دارای گنبدی مخروطی‌شکل به ارتفاع تقریبی هفت‌متر بوده و نمای بیرونی با کاهگل اندود شده و سطح داخلی با آجر به‌صورت مطبق پوشش داده شده است. کاروانسرای قاجاری خاتون‌آباد دومین بنای تاریخی دارای ارزش دیدن در این مسیر است که در غرب خاتون‌آباد و 100متری جنوب جاده قرار دارد. امامزاده‌طالب(ع)که در کیلومتر 27 محور امام‌رضا(ع) در بخش شریف‌آباد و در شمال جاده روبه‌روی روستای خسرو واقع شده، مقصد بعدی سفر است. این بقعه در اصل بنایی صفوی بوده که در دوره معاصر تخریب و بازسازی شده اما هنوز جاذبه‌هایی از هنر معماری در آن وجود دارد.
کاروانسرای صفوی ایوانکی که لقب نخستین استراحتگاه زائران امام‌رضا(ع) در مسیر تهران به مشهد را به خود اختصاص داده، دیگر مقصد روز اول سفر است. این بنای مربعی‌شکل که در ۳۳کیلومتری شهر گرمسار و یک‌کیلومتری بخش ایوانکی واقع شده، نخستین اثر قابل‌توجه تاریخی استان سمنان در این مسیر محسوب می‌شود. در مقابل کاروانسرای صفوی ایوانکی هم آب‌انبارتاریخی این محدوده خودنمایی می‌کند. خانه باقری‌های گرمسار دیگر بنای قابل بازدید روز اول سفر است. این بنای دوطبقه قاجاری که در بلوار آیت‌ا... کاشانی شهر قرار دارد اکنون میزبان موزه اقوام و لباس این شهر است. آب‌انبار بزرگ قاجاری شهر که در محدوده میدان امام‌خمینی(ره) گرمسار واقع شده آخرین مکان تاریخی قابل بازدید روز نخست این سفر است. البته ناگفته نماند که کاروانسراهای قصر بهرام و عین‌الرشید هم از لحاظ تقسیمات کشوری در محدوده شهرستان گرمسار هستند اما به‌دلیل قرار گرفتن در منطقه حفاظت‌شده در سفری دیگر
سراغ آنها خواهیم رفت.
روز دوم
دیدار از آثار تاریخی قرارگرفته در مسیر گرمسار به سمنان و البته خود سمنان برنامه روز دوم این سفر است. بازار آرادان در مرکز شهر آرادان به‌عنوان یادگار دهه‌های نخست حکومت قاجارها بر ایران نخستین مکان قابل بازدید در روز دوم سفر است. امامزاده سلطان شاه نظر(ع) با گنبد و بارگاهی باقی‌مانده از عهد قاجار و در نزدیکی بازار آرادان دیگر مقصد این سفر می‌تواند باشد. ساختمان این بقعه که بر بالای تپه‌ای برجای مانده از عهد اشکانیان بنا شده از نظر معماری کم نظیر است. دیدار از تکیه این شهر که در دوره قاجاریه و برای نمایش تعزیه ساخته شده مثلث بازدید از آثار تاریخی آرادان را کامل می‌کند.
دیدار از روستای پاده، بخش بعدی سفر را به خود اختصاص می‌دهد. برای رفتن به این روستا باید یک کیلومتر بعد از آرادان از طریق خروجی روستای علی‌آباد پایین گام در مسیر روستای پاده گذاشت. این روستا که نمونه گردشگری هم محسوب می‌شود میزبان چند اثر تاریخی چون قلعه اشکانی، حمام و آب‌انبار قاجاری و امامزاده سلطان ابوسعید است. آب‌انبار قاجاری علی‌آباد در مجاورت جاده اصلی آرادان به سمنان مکان بعدی است که در این سفر دقایقی چند را می‌توان به بازدید آن اختصاص داد. بازدید از روستای ده‌نمک و کاروانسرای شاه‌عباسی و آب‌انبار قاجاری آن هم برنامه بعدی سفر است. دیدار از آثاری چون قلعه تاریخی جهان‌آباد در جنوب سرخه، کاروانسرای شاه‌عباسی لاسجرد، خانقاه ایلخانی شیخ علاءالدوله سمنانی در روستای صوفی‌آباد، خانه حاج‌حشمت‌اللشکر در مرکز شهر سرخه، آب‌انبار و حمام قاجاری بیرون دژ سرخه، مسجد قرن‌اولی چهلستون و بقعه پیرغریب سرخه هرکدام می‌توانند دقایقی چند از دومین روز سفر را به خود اختصاص دهند تا ظهرهنگام در خود سمنان باشید. و اما عصر روز دوم سفر اختصاص به بازدید از بناهای تاریخی شهر سمنان دارد. دروازه ارگ نخستین مقصد سمنان‌گردی است. این دروازه قاجاری مانند یک گنج برای مردم شهرش باارزش است، درواقع به گفته اهالی سمنان این دروازه شناسنامه شهر است، که دو نمای شمال و جنوب و شش مناره دارد. مسجد امام یا سلطانی سمنان که نمونه‌ای زیبا و منحصربه‌فرد از مساجد دوره قاجاریه بوده و در خیابان امام‌خمینی(ره) شهر واقع است هم از مکان‌های سمنان است که بدون حضور در آن دیدار از این دیار کامل نمی‌شود.
مسجدجامع سمنان هم که قرن نخست هجری روی خرابه‌های آتشکده بنا شده مکانی بسیار دیدنی است. این مسجد که در مرکز شهر قرار دارد، میزبان قدیمی‌ترین منارجنبان ایران که یادگار دوره سلجوقیان است هم محسوب می‌شود. بازار کهن سمنان هم که از دو بخش سرپوشیده و شیخ علاءالدوله یا بازار مرده‌ها تشکیل می‌شود، دیگر مکان تاریخی محدوده خیابان امام‌خمینی(ره) سمنان است که می‌توان ساعتی را با دیدن زیبایی‌های آن سپری کرد. گرمابه حضرت یا حمام پهنه که موزه مردم‌شناسی شده، محوطه باستانی چال‌خندق یا دژ چرمنه در خیابان حکیم‌الهی و خانه محمدیه یا تدین که بادگیرش بسیار مشهور است از دیگر مکان‌هایی هستند که هرکدام می‌توانند دقایقی چند از آخرین ساعات دومین روز سفر را به خود اختصاص دهند.
روز سوم
و اما در سومین روز سفر در استان سمنان و برای شناخت بهتر داشته‌‌های تاریخی آن سراغ جاذبه‌های شهر کهنسال دامغان می‌رویم. شهری که روزگاری در عهد اشکانیان با نام باستانی صددروازه پایتخت ایران‌زمین بوده است. البته در راه سمنان به دامغان و قبل از ورود به این شهر می‌توان دقایقی چند را به بازدید از کاروانسرای قاجاری سپهسالار امیریه اختصاص داد. از امیریه که گذشتید و وارد دامغان شدید بدون هیچ تاملی سراغ مسجد تاریخانه بروید. این بنا که در جنوب‌شرقی دامغان واقع شده یکی از بهترین نمونه‌های مساجد نخستین ایران است. تاریخانه از آن دست مساجد است که تنها با دیدن آن می‌توان پی به عظمتش برد. بد نیست بدانید این بنا قبل از ورود اسلام به ایران آتشکده بوده و ساختمان آن نیز به سبک بناهای دوره ساسانیان است. این مسجد در خیابان شهید مطهری قرار دارد و مناره آن ۱۰۵ پله و ۳۲ متر ارتفاع دارد و قاعده آن به شکل مربع ساخته شده است. کاشیکاری بالای این مناره قدیمی‌ترین تزیین کاشیکاری در نمای خارجی بناها در جهان اسلام محسوب می‌شود.
سومین مکان تاریخی شهر دامغان که لازم است ساعتی چند را به بازدید آن اختصاص داد تپه حصار معروف شهر است که در حاشیه جنوبی دامغان قرار دارد. این تپه تاریخی حدود 7000 سال قدمت دارد و روزگاری یکی از مراکز مهم تولید اشیای سنگی و فلزی صادراتی در فلات ایران بوده است.
و اما بازار دامغان که در خیابان امام این شهر از غرب به شرق امتداد دارد، می‌تواند مکانی مناسب برای آغاز دامغان‌گردی عصرانه باشد. سقف این بازار به‌صورت گنبدی است و اکثر مغازه‌ها نیز دارای سقف گنبدی هستند. با فاصله اندکی از این بازار تاریخی، مجموعه تاریخی ــ مذهبی امامزاده‌جعفر(ع) قرار دارد. این مجموعه که شامل بناهای آجری سلجوقی مرقد امامزاده جعفر(ع)، بقعه امامزاده محمد(ع)، آرامگاه تیموری شاهرخ‌میرزا و برج سلجوقی چهل‌دختران است خود به‌تنهایی بیانگر بخشی از گذشته پرافتخار دامغان است. و اما مسجد ایلخانی حاج‌شکرا... در نزدیکی تاریخانه، مقبره مدور و آجری پیر علمدار در نزدیکی مسجدجامع، دیوار باروی شهر با قدمتی قبل از ورود اسلام به ایران، گنبد قرن هفتمی زنگوله واقع در پارک شهید مولایی، خانه لطفی که موزه مردم‌شناسی هم هست و سرانجام برج سلجوقی مهماندوست که شاهد جنگ نادرشاه افشار با اشرف افغان بوده از دیگر مکان‌های تاریخی دامغان هستند که می‌توانند برای ساعاتی هر مسافری را مدهوش زیبایی‌های خود کنند. و سرانجام آخرین بخش این سفر تاریخی با رفتن به مجموعه چشمه‌علی دامغان رقم می‌خورد. مجموعه‌ای زیبا که به دستور آغامحمدخان و فتحعلی‌شاه قاجار ایجاد شد و تاکنون برجای مانده تا هر گردشگری با حضور در آن و نشستن در کنار استخر زیبای آن ساعتی چند را به آسایش و آرامش بگذراند و برای آینده‌ای بهتر برنامه‌ریزی کند.
تهران- شهرری- قم
این مسیر بیشتر مورد توجه هموطنانی است که دوست دارند نخستین روزهای سال نوی خود را در اماکن مذهبی بگذرانند و دل در گرو دوست داشته باشند. این مسیر از یکی از دو شهر گرفتار در دل تهران یعنی ری شروع شده و پس از گذشت حدود 300کیلومتر در مشهد میغان به پایان می‌رسد اما باوجود این سه شبانه‌روز آن‌هم فقط برای دیدار از مراکز مهم معنوی این مسیر وقت لازم است.
روز اول
نخستین مکان این مسیر آستانه حضرت عبدالعظیم‌حسنی(ع) شهرری یا همان شاه‌عبدالعظیم معروف است. بنایی که نه‌تنها از لحاظ اهمیت مذهبی بلکه از نظر معماری مجموعه‌ای بس دیدنی است. فرد اگر اهل دل باشد پس از زیارت حضرت‌عبدالعظیم(ع) ساعتی چند را می‌تواند با تجزیه‌وتحلیل زیبایی‌های معماری این بنا که هر قطعه‌اش یادآور هنر عصری است، بگذراند. البته همان‌گونه که می‌دانید دو امامزاده دیگر یعنی امامزاده‌حمزه(ع) فرزند امام‌کاظم(ع) و امامزاده‌طاهر(ع) از نوادگان امام‌سجاد(ع) هم در آستانه حضرت‌عبدالعظیم(ع) مدفون هستند و حضور در این مجموعه بدون زیارت آنان کاری نیمه‌تمام است. دومین مرحله از این مسیر هم به شهرری و البته این‌بار مدفن امامزاده‌عبدا...(ع) اختصاص دارد. حرم این نواده امام‌زین‌العابدین(ع) در خیابان فداییان اسلام، روبه‌روی سه‌راه ورامین شامل یک بقعه چهارایوانی متعلق به دوران صفوی است. اما آنچه نه‌تنها باعث شهرت این امامزاده شده بلکه می‌تواند هر بازدیدکننده‌ای را حسابی به خود مشغول کند، آرامستان این مجموعه است که خانه ابدی تعداد قابل‌توجهی از مشاهیر ایران‌زمین است. امامزاده بی‌بی‌زبیده(ع) که بازهم مزارش در خیابان فداییان اسلام شهرری قرار دارد، آخرین مزار در این سفر است که قبل از پا گذاشتن در جاده قم می‌توان به زیارت آن رفت. اما اگر در ادامه سفر به سمت قم پا در بزرگراه خلیج‌فارس بگذارید، تا قم مکان زیارت خاصی نیست اما اگر در جاده قدیم تهران به قم حرکت کنید دقایقی چند را می‌توانید با منحرف‌شدن از مسیر برای زیارت دو نفر از نوادگان امام‌کاظم(ع) یعنی امامزادگان ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) به روستای قلعه‌شیخ بروید. با این برنامه شما در حدود ساعات اولیه نخستین شب سفر به قم خواهید رسید.
روز دوم
قم یکی از پنج شهر اول ایران از نظر تعداد بالای امامزادگان است و اگر بخواهیم همه این امامزادگان را زیارت کنیم حداقل سه روز وقت نیاز است. البته با توجه به این‌که بیشترین تعداد زیارتگاه‌های قم در دو محور خیابان طالقانی و محدوده جمکران قرار دارد، زیارت این مزارات را در اولویت قرار می‌دهیم. بنای چهل‌اختران که در خیابان طالقانی قرار گرفته پس از صحن و بارگاه حضرت‌معصومه(س) و مسجد جمکران سومین قطب مذهبی شهر قم محسوب می‌شود. این بنا که جمعی از سادات و امامزادگان در آن مدفون هستند در روزگاری نه‌چندان دور شامل سه بنای چهل‌اختران، بنای شاهزاده زید و مقبره حضرت‌موسی مبرقع(ع) بوده اما اکنون این بناها زیارتگاهی مشترک را تشکیل می‌دهند. البته در این خیابان سه بقعه جداگانه امامزادگان علی موسی‌الرضا(ع)، حمزه(ع) و سیدسربخش(ع) نیز وجود دارند که این آخری گنبد بسیار زیبایی دارد. مسجد جمکران که در هشت کیلومتری حرم حضرت معصومه(س) قرار دارد، دیگر مقصد زیارتی شهر قم است. در مسیر رسیدن به این مسجد، بقعه آجری و زیبای امامزاده‌جعفرغریب(ع) قرار دارد و در خود روستای جمکران هم آستان امامزاده‌علیرضا(ع) و امامزادگان هادی و مهدی(ع) واقع شده‌اند که زیارت آنان پیش از راز و نیاز شبانه در مسجد جمکران خالی از لطف نیست.
روز سوم
ساعاتی چند از صبح روز سوم را پیش از زیارت وداع با حضرت‌معصومه(س) می‌توان به حضور در قبرستان شیخان که درست روبه‌روی حرم قرار دارد، اختصاص داد. این قبرستان که بعد از وادی‌السلام نجف دومین قبرستان تاریخی جهان تشیع محسوب می‌شود، خانه همیشگی بسیاری از علما و محدثین بزرگ شیعه است. مرقد امامزاده‌جمال‌الدین(ع) در ابتدای کمربندی جاده اراک با صحن زیبایش آخرین فضای معنوی است که در این سفر پیش از ترک قم می‌توان آن را زیارت کرد. پس از خروج از این بقعه تا رسیدن به اراک و پس از آن مقصد نهایی سفر یعنی مشهد میغان تنها یک بقعه دیگر یعنی امامزاده سه‌خواهران(ع) در روستای بنابر در مسیر قرار دارد. البته در خیابان شهید دکتر بهشتی اراک هم آستانه امامزادگان عبدا... و آمنه‌خاتون(ع) از فرزندان امام‌کاظم(ع) واقع شده است. سرانجام به مقصد نهایی این سفر یعنی مشهد میغان در 12کیلومتری شمال اراک می‌رسیم که مدفن امامزاده‌محمدعابد(ع) فرزند امام‌کاظم(ع) و برادر تنی امام‌رضا(ع) است. حرم مطهر این امامزاده بنایی صفوی است که در دوره‌های قاجار و معاصر بازسازی شده تا زائران بتواند در کمال راحتی زیارت کرده و با خدای خویش راز و نیاز کنند.
کرج - هشتگرد - آبیک - قزوین - لوشان - منجیل
در اینجا با هم مسیری را مرور می‌کنیم که باب دل طبیعت‌دوستان است. نقطه پایانی این مسیر که سرشار از مناطق دیدنی است حدود 320 کیلومتری تهران قرار دارد. کرج، هشتگرد، آبیک، قزوین، لوشان و منجیل مناطق شهری هستند که با عبور از آنان به آب‌بر مرکز منطقه زیبای طارم که مقصد نهایی سفر است، خواهیم رسید.
روز اول
نخستین نقطه دیدنی و سرسبز این مسیر جایی جز باغ فاتح کرج نیست. این باغ که در منطقه جهانشهر کرج قرار دارد، از چنان طبیعت زیبایی برخوردار است که می‌توان ساعتی چند را در آن به استراحت و تفریح گذراند. در بخش ورودی این باغ سردیس‌های مشاهیر، درخت‌هایی سرسبز، آبنما، فواره و حوض‌های متعدد چشم‌نوازی می‌کنند. پس از خروج از این باغ باید جاده را به سمت قزوین طی کرد تا در محدوده هشتگرد به دومین مکان زیبای مسیر رسید. این مکان روستای فشند در هشت کیلومتری شمال هشتگرد است. روستایی زیبا با تصاویر دلبربای بهاری که هر مسافری را به خود می‌خواند. البته ناگفته نماند این روستا به یک دلیل خاص شهره آفاق است. فشند هشتگرد زادگاه سیب‌زمینی معروف پشندی است. غار هیو در هشت کیلومتری مسیر هشتگرد به قزوین می‌تواند مقصد بعدی این سفر با محوریت طبیعت‌گردی باشد. البته به این شرط که از تجهیزات کافی غارنوردی برخوردار باشید، وگرنه حضور در دامنه کوه میزبان این غار که در اصل خود شامل سه غار است و گشت و گذار در دره تفریحی واسوار هم خالی از لطف نیست. مقصد بعدی روستای کهن قشلاق است که شرقی‌ترین روستای استان قزوین محسوب می‌شود. این روستا علاوه بر طبیعت بکر و سرسبزی که دارد میزبان دو کاروانسرای بزرگ هم هست که از آبادانی این منطقه قرار گرفته در مسیر جاده ابریشم در سال‌های دور دارند.
روستای خاص زرگر که شهرت ملی دارد، آخرین مقصد روز نخست سفر است. ساکنان این روستا که در بخش بشاریات شهرستان آبیک واقع شده هم ایرانی هستند و هم اروپایی، هم فارسی می‌دانند هم ترکی، چهره‌شان هم شبیه آریایی‌هاست و هم شبیه گلادیاتورها. مردم این روستا هر چند همانند روستاهای مجاور کشاورزی می‌کنند اما به زبان رومانو حرف می‌زنند و به لاتین می‌نویسند. مردمان این روستا به‌رغم این‌که به سختی می‌توان معنای گفتارشان را فهمید، بسیار با محبت هستند و هنگام دیدار شما به روستا با آیرانه سی که دوغ خنک‌شده با تکه‌های یخ است، به استقبال‌تان می‌آیند. پس از خروج از زرگر با توجه به زمان بهترین کار رفتن به قزوین و استراحت کردن در یکی از مجموعه‌های اقامتی آن است.
روز دوم
صبح روز دوم سفر را می‌توان به گشت و گذار در خود شهر قزوین اختصاص داد و از کاروانسرا و بازار سعدالسلطنه، کاخ چهلستون، سرای وزیر، شاهزاده‌حسین(ع) دیدن کرد و پس از صرف ناهار پا در راه لوشان و منجیل گذاشت و به بهترین وجه ممکن از طبیعت زیبای دو طرف جاده بهره برد. حاشیه دریاچه سد سفیدرود در منجیل جایی است که می‌توانید قبل از پایان دومین روز سفر ساعاتی چند را در کنار آن به تفریح و استراحت بپردازید. پل بزرگ راه‌آهن رشت ـ قزوین هم که بزرگ‌ترین پل راه‌آهن ایران است در سمت چپ این دریاچه قرار دارد. پارک ساحلی سد منجیل هم دیگر جاذبه گردشگری این شهر است. کمتر کسی می‌تواند با دیدن مناظر طبیعی این پارک و جزیره و دورنمای نیروگاه‌های بادی منجیل به سادگی از کنار این چشم‌اندازها گذر کند و لحظاتی را برای استفاده از هوای پاک و سالم این منطقه توقف نکند. غروب زیبای دریاچه سد منجیل یکی از زیباترین مناظر برای انتخاب سوژه‌های عکاسی است. بازدید از چشمه کلشتر زیبا که حدود یک کیلومتر قبل از سد سفیدرود و در فاصله ۵۰۰ متری جاده اصلی قزوین به رشت قرار دارد، می‌تواند پایانی خوب برای دومین روز سفر در مسیر تهران به آب بر طارم باشد.
روز سوم
سومین روز سفر با جدایی مسیر از جاده قزوین ـ رشت و حرکت در مسیر رودبار به آب‌بر مرکز شهرستان طارم آغاز می‌شود. مسیری که سراسر آن زیبایی‌های طبیعت به وفور دیده می‌شود. رسیدن به آب‌بر تازه اول ماجرا محسوب می‌شود زیرا از هر طرف شهر خارج شوید فضاهای طبیعی و در برخی موارد تاریخی جذابی انتظار شما را می‌کشند. روستای نمونه گردشگری بخش چورزق با داشتن چشمه‌سارها، قلعه شیت، رودخانه چهار فصل، غار سیدباغی، ییلاق دولا و ییلاق نَراب، سنگ‌های دختر و پسر و امامزاده سیدمحمد ماهوری یکی از این مقاصد جذاب نزدیک آب‌بر است. روستای وزنه‌سر از دیگر نواحی دیدنی طارم محسوب می‌شود که در آن دو آبشار به همین اسم وجود دارد. برای رسیدن به نخستین آبشار پس از ورود به روستا باید حدود یک ساعت پیاده‌روی کرد و فاصله بین آبشار اول با دومین آبشار هم با ۳۰ دقیقه پیاده‌روی طی می‌شود. البته در این بین انبوه درختان فندق، گردو، تمشک و انگور چشم انداز بسیار زیبایی را ایجاد کرده‌اند. جنگل‌های ولوار که در مه فرو رفته هم در بالای محدوده روستاهای چرزه، چشمه‌سر، بلوطستان و زرشکی خودنمایی می‌کند و اهل طبیعت را به خود می‌خواند. روستای زاچکان با کوچه باغ‌های زیبا و کوه‌های سر به فلک کشیده و روستای هزاررود با رود پر آب و آبشار زیبایش هم دیگر مقاصدی هستند که اهل طبیعت در سفر به آب‌بر می‌توانند ساعتی چند را به تماشای دیدنی‌های آنها اختصاص دهند. البته این را هم باید یادآور شدکه سفر طبیعت‌گردی به طارم بدون رفتن به آبشار هشترخان واقع شده در محدوده روستای لار کامل نیست. دیدار از این آبشار 30 متری می‌تواند پایانی باشکوه برای این سفر سه روزه باشد.
نوروز باستانی ایرانیان از خودش کلی آداب و رسوم جالب و دیدنی به یادگار گذاشته‌است. آداب و رسومی که اگرچه برخی از آنها به مرور از بین رفته یا کم رنگ شده‌اند اما هنوز بخش عمده‌ای از آنها در بسیاری از مناطق ایران، از چند روز پیش از تحویل سال شروع می‌شود و حال و هوای نوروزی به شهرها و روستاهای دور و نزدیک می‌دهد. مسیرهای متعددی برای سفر و تماشای آداب و رسوم نوروزی در کشورمان وجود دارد، که ما در این بخش، مسیر فرهنگی تهران ـ کاشان ـ یزد را برای شما انتخاب و پیشنهاد می‌کنیم اگر تمایل به دیدن برخی از این آیین و رسوم نوروزی را دارید، سفر خود را در این مسیر برنامه‌ریزی کنید. البته یادتان نرود اگر می‌خواهید به موقع به هر یک از مراسم این مسیر برسید، باید از چند روز پیش از سال نو قدم در راه بگذارید. اگر هم امکان سفر فراهم نشد، با خواندن این مطلب دست کم با حال و هوای نوروزی یکی از مسیرهای سفری کشورمان
آشنا می‌شوید.
آداب و رسوم تهرانی‌ها
سمنوپزون
یکی از سین‌های هفت‌سین، سمنو است. سمنو نماد زایش و باروری گیاهان است و به همین دلیل در سفره هفت‌سین قرار دارد. مردم جنوب‌شرق تهران در روزهای منتهی به سال نو، مراسم سمنوپزان را برگزار می‌کنند. آنها برای پخت سمنو که مراحلی سخت و متعددی دارد، از سه روز قبل، گندم را در آب خیس می‌کنند. تهرانی‌ها اعتقاد دارند کسانی که می‌خواهند در مراسم سمنوپزان شرکت کنند باید با وضو و پاک، پای دیگ حاضر شوند. آنها معتقدند اگر فرد ناپاک پای دیگ حاضر شود، سمنو ترش یا تلخ می‌شود. سمنو تنها غذایی است که از آب و آرد تهیه می‌شود و همین باعث شده از نظر ایرانیان مقدس باشد. سمنو بعد از پخت در میان اهالی محل پخش می‌شود.
چهارشنبه‌سوری
چهارشنبه‌سوری یکی از آن مراسم پیش از سال نو است. این آیین در بسیاری از شهرهای ایران از غروب آخرین سه‌شنبه اسفند تا نیمه‌شب آخرین چهارشنبه سال برگزار می‌شود. مشخصه اصلی این مراسم، پریدن از آتش است. بسیاری معتقدند ریشه چهارشنبه‌سوری به پیش از اسلام بازمی‌گردد و به نحس بودن چهارشنبه اشاره دارد اما برخی منابع به ریشه مذهبی این مراسم اشاره داشته‌اند.
این گروه معتقدند چهارشنبه‌سوری و برافروختن آتش به نشانه پیروزی مختار بر قاتلان امام‌حسین (ع) بوده‌است. روایاتی دیگر وجود دارد که ریشه مراسم چهارشنبه‌سوری را به عبور سیاوش از آتش نسبت می‌دهند. مردم تهران معتقدند در شب آخرین چهارشنبه سال باید تمام لباس‌های پاره و کوزه و ظرف و ظروف شکسته از خانه خارج و آتش زده شود. به عقیده آنها ماندن لباس پاره و کوزه شکسته در خانه باعث فقر برای صاحب‌خونه در سال نو می‌شود. در واقع چهارشنبه‌سوری بخشی از مراسم خانه‌تکانی بوده‌است. درست است که این رسم امروز با آتش زدن درخت‌ها و به صدا درآوردند ترقه‌ها درآمیخته شده اما این آیین یکی از قدیمی‌ترین مراسم پیش از نوروز در تهران بوده‌است.
شال اندازی
یکی دیگر از مراسمی که در تهران پیش از نوروز برگزار می‌شد، شال‌اندازی بود. شال‌اندازی در شب چهارشنبه‌سوری
برگزار می‌شد. مردم بعد از آتش‌شدن کوزه‌های شکسته و لباس‌های کهنه، لباس نو پوشیده و به پشت بام خانه همسایگان می‌رفتند. آنها شالی بلند همراه داشتند که آن را از سوراخ پشت‌بام که برای تنورهای آشپزخانه یا آتشدان بوده، به درون خانه می‌انداختند. افراد خانه با دیدن شال، شیرینی، آجیل یا شکلات، داخل شال می‌گذاشتند و گره می‌زدند. شال‌اندازان شال را بالا کشیده و بعد از دریافت هدیه، راهی خانه‌ای دیگر می‌شدند. در گذشته در زمان شال‌اندازی شعرهای نیز خوانده می‌شد که امروز تقریبا این مراسم کمرنگ شده و در محلات معدودی از تهران برگزار می‌شود.
قاشق‌زنی
قاشق‌زنی نیز بخش دیگری از آیین چهارشنبه‌سوری است. این مراسم در برخی محله‌های تهران برگزار می‌شد و تقریبا شبیه شال‌اندازی بوده‌است. در این شب، مردان و زنان پس از آتش زدن کوزه‌های شکسته، با انداختن چادر روی سر و همراه داشتن قاشق و کاسه به سمت خانه همسایگان و آشنایان می‌رفتند. اهل خانه با صدای قاشق روی کاسه، هدیه‌ای برای قاشق‌زنان داخل کاسه قرار می‌دادند. بعد از قاشق‌زنی و جمع‌آوری آذوقه‌های مختلف، آش ابودردا پخته می‌شد. این آش شبیه آش رشته بوده و در آن هفت نوع حبوبات استفاده می‌شده‌است.
حال و هوای نوروزی کاشانی‌ها
پس از گشت و‌گذاری نوروزی در پایتخت، دل به جاده داده و راهی یکی از شهرهای زیبا و تاریخی ایران می‌شویم. کاشان در میان تهران و اصفهان قرار دارد و می‌تواند مقصد نوروزی عالی برای اغلب ما محسوب شود. اگر پیش از نوروز به کاشان سفر کنید، علاوه بر دیدن جاذبه‌های تاریخی و طبیعی، از تماشای مراسم کهن نوروزی این خطه هم لذت می‌برید.
نوروزخوانی
یکی از مراسم پیش از نوروز در کاشان، نوروزخوانی است، که در روزهای آخر زمستان و نزدیک بهار اجرا می‌شود. کودکان و نوجوانان با پوشیدن لباس‌های نو در کوچه می‌گردند و شعرهایی با مضمون بهار می‌خوانند و خبر از شروع سال نو می‌دهند. مردم کاشان اغلب به نوروز‌خوان‌ها هدیه می‌دهند. شعرهایی که در این مراسم خوانده می‌شود از گذشته به این نسل رسیده و بسیاری از آنها در مدح بهار و همراه با مفاهیم
مذهبی است.
سروش نوروزی
حالا دیگر به سال نو نزدیک شده‌ایم. مردم کاشان با پهن کرده سفره هفت‌سین به استقبال سال نو می‌روند. یکی از قدیمی‌ترین مراسم نوروزی کاشان، سروش نوروزی است. در این آیین برخی با پوشیدن لباس محلی و نواختن طبل و دهل در کوچه‌ها و محله‌ها و همچنین بر سرگرفتن سینی‌های هفت‌سین خبر رسیدن سال نو را به مردم می‌دادند. کاشانی‌ها با شنیدن سروش نوروزی متوجه تحویل سال و نو شدن سال می‌شدند. با آمدن تلویزیون و رادیو این مراسم تا حد زیادی برچیده شد اما همچنان در برخی مناطق کاشان به صورت نمادین برگزار می‌شود.
نوروز و آیین و فرهنگش در یزد
سفر به یزد آن هم در روزهای اول فروردین می‌تواند یک انتخاب عالی باشد. در این زمان علاوه بر دیدن جاذبه‌های تاریخی و باستانی، مراسم و رسوم نوروزی یزد را هم می‌توانید تماشا کنید.
آتیش رو بوم
یکی از آیین‌هایی که شب آخر سال در یزد شاهد خواهیدبود، آتش رو بوم است. این مراسم که از زرتشتیان به مردم یزد رسیده، با تاریک شدن آخرین روز سال شروع می‌شود. مردم بر بام خانه‌های خود آتش روشن می‌کنند و خبر از پایان سرمای زمستان می‌دهند. آنها همچنین برای دور کردن چشم بد از خانه و خانواد داخل آتش اسپند می‌ریزند. آتش رو بوم از مهم‌ترین مراسم مردم یزد در گذشته بوده که امروزه بسیار کمرنگ شده اما در برخی مناطق همچنان پابرجاست.
کلوخک
یکی از مراسم سنتی نوروز در یزد، کلوخک است که امروزه نیز در برخی نقاط یزد برگزار می‌شود. این مراسم در میان کشاورزان رواج داشته‌است. در گذشته به دلیل نبود امکاناتی مانند گاز و روغن، مردم با کلوخ اتاقک‌هایی درست می‌کردند. زیر اتاقک آتشی روشن کرده و سیب‌زمینی‌های باقی مانده از زمستان را داخل آتش قرار می‌دادند. در زمان ساخت و پخت سیب‌زمینی مردم در اطراف اتاقک‌های کلوخی حضور داشتند و از شروع سال نو اظهار خوشحالی می‌کردند و برای همدیگر آرزو‌های نیک داشتند. پس از این‌که کلوخ‌های اتاقک کاملا داغ شد، اتاقک را خراب کرده تا آتش خاموش شود و سیب‌زمینی‌ها با حرارت کلوخ‌ها کاملا بپزند. دست آخر یعنی پس از پخت سیب‌زمینی‌ها هم در مراسمی همراه با خواندن شعرهایی با مضمون بهاری، آنها را میل می‌کردند.
آش رشته پزی
اگر از خوردن آش لذت می‌برید، در نوروز می‌توانید به مراسم آش پختن یزدیان سر بزنید و آش رشته میل کنید. مردم برای سال نو با همکاری هم ملزومات آش رشته را تهیه می‌کنند. هر خانواده بخشی از فرآیند پخت آش را برعهده می‌گیرد. آش که آماده شد در میان همسایگان پخش می‌شود. شنیدن بوی آش رشته در گذشته به معنای رسیدن بهار بوده‌است.
بازدید از اقوام با ساز و دهل
شاید جالب باشد اگر بدانید مردم یزد در گذشته پس از این‌که سال تحویل می‌شد، با ساز و دهل به دیدار آشنایان می‌رفتند. میزبانان از پیش سفره نوروزی را آماده می‌کردند و منتظر مهمانان خود بودند. در این مراسم اغلب با شربت، چای و شیرینی‌های مخصوص از مهمانان پذیرایی می‌شد.
روز امید و شادباش
یکی از آیین‌های باستانی یزد که امروزه کمرنگ شده، مراسم روز امید است. روز ششم فروردین به اعتقاد بسیاری زادروز زرتشت بوده و به همین دلیل مردم یزد مراسم متعددی برای این روز برگزار می‌کردند. در این روز زرتشتیان اسپند دود می‌کردند و آب می‌پاشیدند. امروزه این مراسم با آیین و رسوم نوروزی مردم یزد ادغام شده و به روز امید و شادباش تبدیل شده‌است. در این روز مردم یزد اسپند دود کرده و دف می‌زنند. همچنین برای یکدیگر آرزوی نیک می‌کنند و روی کاغذ می‌نویسند. فرد گیرنده، این آرزو را تا پایان سال نزد خود نگاه می‌دارد.
تهران-پاکدشت- دامغان- سمنان
مسیر تاریخی‌ای که ما برایتان در نظر گرفته‌ایم، اگرچه از ابتدا تا انتها کمتر از 340 کیلومتر است اما تعداد بناهای تاریخی آن به اندازه‌ای است که در سفری سه‌شبانه‌روزی بازهم جاهایی از آن نادیده می‌مانند. در گذر از این مسیر با اغلب دیدنی‌های تاریخی شهرهای پاکدشت، شریف‌آباد، ایوانکی، گرمسار، آرادان، سرخه، سمنان
و دامغان آشنا می‌شویم.
روز اول
یخچال یبرداغلان پاکدشت که در روستایی به همین نام و در دوکیلومتری شمال جاده اصلی تهران به خراسان قرار دارد، می‌تواند نخستین گزینه تاریخی برای بازدید در این سفر باشد. این یخچال قاجاری دارای گنبدی مخروطی‌شکل به ارتفاع تقریبی هفت‌متر بوده و نمای بیرونی با کاهگل اندود شده و سطح داخلی با آجر به‌صورت مطبق پوشش داده شده است. کاروانسرای قاجاری خاتون‌آباد دومین بنای تاریخی دارای ارزش دیدن در این مسیر است که در غرب خاتون‌آباد و 100متری جنوب جاده قرار دارد. امامزاده‌طالب(ع)که در کیلومتر 27 محور امام‌رضا(ع) در بخش شریف‌آباد و در شمال جاده روبه‌روی روستای خسرو واقع شده، مقصد بعدی سفر است. این بقعه در اصل بنایی صفوی بوده که در دوره معاصر تخریب و بازسازی شده اما هنوز جاذبه‌هایی از هنر معماری در آن وجود دارد.
کاروانسرای صفوی ایوانکی که لقب نخستین استراحتگاه زائران امام‌رضا(ع) در مسیر تهران به مشهد را به خود اختصاص داده، دیگر مقصد روز اول سفر است. این بنای مربعی‌شکل که در ۳۳کیلومتری شهر گرمسار و یک‌کیلومتری بخش ایوانکی واقع شده، نخستین اثر قابل‌توجه تاریخی استان سمنان در این مسیر محسوب می‌شود. در مقابل کاروانسرای صفوی ایوانکی هم آب‌انبارتاریخی این محدوده خودنمایی می‌کند. خانه باقری‌های گرمسار دیگر بنای قابل بازدید روز اول سفر است. این بنای دوطبقه قاجاری که در بلوار آیت‌ا... کاشانی شهر قرار دارد اکنون میزبان موزه اقوام و لباس این شهر است. آب‌انبار بزرگ قاجاری شهر که در محدوده میدان امام‌خمینی(ره) گرمسار واقع شده آخرین مکان تاریخی قابل بازدید روز نخست این سفر است. البته ناگفته نماند که کاروانسراهای قصر بهرام و عین‌الرشید هم از لحاظ تقسیمات کشوری در محدوده شهرستان گرمسار هستند اما به‌دلیل قرار گرفتن در منطقه حفاظت‌شده در سفری دیگر
سراغ آنها خواهیم رفت.
روز دوم
دیدار از آثار تاریخی قرارگرفته در مسیر گرمسار به سمنان و البته خود سمنان برنامه روز دوم این سفر است. بازار آرادان در مرکز شهر آرادان به‌عنوان یادگار دهه‌های نخست حکومت قاجارها بر ایران نخستین مکان قابل بازدید در روز دوم سفر است. امامزاده سلطان شاه نظر(ع) با گنبد و بارگاهی باقی‌مانده از عهد قاجار و در نزدیکی بازار آرادان دیگر مقصد این سفر می‌تواند باشد. ساختمان این بقعه که بر بالای تپه‌ای برجای مانده از عهد اشکانیان بنا شده از نظر معماری کم نظیر است. دیدار از تکیه این شهر که در دوره قاجاریه و برای نمایش تعزیه ساخته شده مثلث بازدید از آثار تاریخی آرادان را کامل می‌کند.
دیدار از روستای پاده، بخش بعدی سفر را به خود اختصاص می‌دهد. برای رفتن به این روستا باید یک کیلومتر بعد از آرادان از طریق خروجی روستای علی‌آباد پایین گام در مسیر روستای پاده گذاشت. این روستا که نمونه گردشگری هم محسوب می‌شود میزبان چند اثر تاریخی چون قلعه اشکانی، حمام و آب‌انبار قاجاری و امامزاده سلطان ابوسعید است. آب‌انبار قاجاری علی‌آباد در مجاورت جاده اصلی آرادان به سمنان مکان بعدی است که در این سفر دقایقی چند را می‌توان به بازدید آن اختصاص داد. بازدید از روستای ده‌نمک و کاروانسرای شاه‌عباسی و آب‌انبار قاجاری آن هم برنامه بعدی سفر است. دیدار از آثاری چون قلعه تاریخی جهان‌آباد در جنوب سرخه، کاروانسرای شاه‌عباسی لاسجرد، خانقاه ایلخانی شیخ علاءالدوله سمنانی در روستای صوفی‌آباد، خانه حاج‌حشمت‌اللشکر در مرکز شهر سرخه، آب‌انبار و حمام قاجاری بیرون دژ سرخه، مسجد قرن‌اولی چهلستون و بقعه پیرغریب سرخه هرکدام می‌توانند دقایقی چند از دومین روز سفر را به خود اختصاص دهند تا ظهرهنگام در خود سمنان باشید. و اما عصر روز دوم سفر اختصاص به بازدید از بناهای تاریخی شهر سمنان دارد. دروازه ارگ نخستین مقصد سمنان‌گردی است. این دروازه قاجاری مانند یک گنج برای مردم شهرش باارزش است، درواقع به گفته اهالی سمنان این دروازه شناسنامه شهر است، که دو نمای شمال و جنوب و شش مناره دارد. مسجد امام یا سلطانی سمنان که نمونه‌ای زیبا و منحصربه‌فرد از مساجد دوره قاجاریه بوده و در خیابان امام‌خمینی(ره) شهر واقع است هم از مکان‌های سمنان است که بدون حضور در آن دیدار از این دیار کامل نمی‌شود.
مسجدجامع سمنان هم که قرن نخست هجری روی خرابه‌های آتشکده بنا شده مکانی بسیار دیدنی است. این مسجد که در مرکز شهر قرار دارد، میزبان قدیمی‌ترین منارجنبان ایران که یادگار دوره سلجوقیان است هم محسوب می‌شود. بازار کهن سمنان هم که از دو بخش سرپوشیده و شیخ علاءالدوله یا بازار مرده‌ها تشکیل می‌شود، دیگر مکان تاریخی محدوده خیابان امام‌خمینی(ره) سمنان است که می‌توان ساعتی را با دیدن زیبایی‌های آن سپری کرد. گرمابه حضرت یا حمام پهنه که موزه مردم‌شناسی شده، محوطه باستانی چال‌خندق یا دژ چرمنه در خیابان حکیم‌الهی و خانه محمدیه یا تدین که بادگیرش بسیار مشهور است از دیگر مکان‌هایی هستند که هرکدام می‌توانند دقایقی چند از آخرین ساعات دومین روز سفر را به خود اختصاص دهند.
روز سوم
و اما در سومین روز سفر در استان سمنان و برای شناخت بهتر داشته‌‌های تاریخی آن سراغ جاذبه‌های شهر کهنسال دامغان می‌رویم. شهری که روزگاری در عهد اشکانیان با نام باستانی صددروازه پایتخت ایران‌زمین بوده است. البته در راه سمنان به دامغان و قبل از ورود به این شهر می‌توان دقایقی چند را به بازدید از کاروانسرای قاجاری سپهسالار امیریه اختصاص داد. از امیریه که گذشتید و وارد دامغان شدید بدون هیچ تاملی سراغ مسجد تاریخانه بروید. این بنا که در جنوب‌شرقی دامغان واقع شده یکی از بهترین نمونه‌های مساجد نخستین ایران است. تاریخانه از آن دست مساجد است که تنها با دیدن آن می‌توان پی به عظمتش برد. بد نیست بدانید این بنا قبل از ورود اسلام به ایران آتشکده بوده و ساختمان آن نیز به سبک بناهای دوره ساسانیان است. این مسجد در خیابان شهید مطهری قرار دارد و مناره آن ۱۰۵ پله و ۳۲ متر ارتفاع دارد و قاعده آن به شکل مربع ساخته شده است. کاشیکاری بالای این مناره قدیمی‌ترین تزیین کاشیکاری در نمای خارجی بناها در جهان اسلام محسوب می‌شود.
سومین مکان تاریخی شهر دامغان که لازم است ساعتی چند را به بازدید آن اختصاص داد تپه حصار معروف شهر است که در حاشیه جنوبی دامغان قرار دارد. این تپه تاریخی حدود 7000 سال قدمت دارد و روزگاری یکی از مراکز مهم تولید اشیای سنگی و فلزی صادراتی در فلات ایران بوده است.
و اما بازار دامغان که در خیابان امام این شهر از غرب به شرق امتداد دارد، می‌تواند مکانی مناسب برای آغاز دامغان‌گردی عصرانه باشد. سقف این بازار به‌صورت گنبدی است و اکثر مغازه‌ها نیز دارای سقف گنبدی هستند. با فاصله اندکی از این بازار تاریخی، مجموعه تاریخی ــ مذهبی امامزاده‌جعفر(ع) قرار دارد. این مجموعه که شامل بناهای آجری سلجوقی مرقد امامزاده جعفر(ع)، بقعه امامزاده محمد(ع)، آرامگاه تیموری شاهرخ‌میرزا و برج سلجوقی چهل‌دختران است خود به‌تنهایی بیانگر بخشی از گذشته پرافتخار دامغان است. و اما مسجد ایلخانی حاج‌شکرا... در نزدیکی تاریخانه، مقبره مدور و آجری پیر علمدار در نزدیکی مسجدجامع، دیوار باروی شهر با قدمتی قبل از ورود اسلام به ایران، گنبد قرن هفتمی زنگوله واقع در پارک شهید مولایی، خانه لطفی که موزه مردم‌شناسی هم هست و سرانجام برج سلجوقی مهماندوست که شاهد جنگ نادرشاه افشار با اشرف افغان بوده از دیگر مکان‌های تاریخی دامغان هستند که می‌توانند برای ساعاتی هر مسافری را مدهوش زیبایی‌های خود کنند. و سرانجام آخرین بخش این سفر تاریخی با رفتن به مجموعه چشمه‌علی دامغان رقم می‌خورد. مجموعه‌ای زیبا که به دستور آغامحمدخان و فتحعلی‌شاه قاجار ایجاد شد و تاکنون برجای مانده تا هر گردشگری با حضور در آن و نشستن در کنار استخر زیبای آن ساعتی چند را به آسایش و آرامش بگذراند و برای آینده‌ای بهتر برنامه‌ریزی کند.
تهران- شهرری- قم
این مسیر بیشتر مورد توجه هموطنانی است که دوست دارند نخستین روزهای سال نوی خود را در اماکن مذهبی بگذرانند و دل در گرو دوست داشته باشند. این مسیر از یکی از دو شهر گرفتار در دل تهران یعنی ری شروع شده و پس از گذشت حدود 300کیلومتر در مشهد میغان به پایان می‌رسد اما باوجود این سه شبانه‌روز آن‌هم فقط برای دیدار از مراکز مهم معنوی این مسیر وقت لازم است.
روز اول
نخستین مکان این مسیر آستانه حضرت عبدالعظیم‌حسنی(ع) شهرری یا همان شاه‌عبدالعظیم معروف است. بنایی که نه‌تنها از لحاظ اهمیت مذهبی بلکه از نظر معماری مجموعه‌ای بس دیدنی است. فرد اگر اهل دل باشد پس از زیارت حضرت‌عبدالعظیم(ع) ساعتی چند را می‌تواند با تجزیه‌وتحلیل زیبایی‌های معماری این بنا که هر قطعه‌اش یادآور هنر عصری است، بگذراند. البته همان‌گونه که می‌دانید دو امامزاده دیگر یعنی امامزاده‌حمزه(ع) فرزند امام‌کاظم(ع) و امامزاده‌طاهر(ع) از نوادگان امام‌سجاد(ع) هم در آستانه حضرت‌عبدالعظیم(ع) مدفون هستند و حضور در این مجموعه بدون زیارت آنان کاری نیمه‌تمام است. دومین مرحله از این مسیر هم به شهرری و البته این‌بار مدفن امامزاده‌عبدا...(ع) اختصاص دارد. حرم این نواده امام‌زین‌العابدین(ع) در خیابان فداییان اسلام، روبه‌روی سه‌راه ورامین شامل یک بقعه چهارایوانی متعلق به دوران صفوی است. اما آنچه نه‌تنها باعث شهرت این امامزاده شده بلکه می‌تواند هر بازدیدکننده‌ای را حسابی به خود مشغول کند، آرامستان این مجموعه است که خانه ابدی تعداد قابل‌توجهی از مشاهیر ایران‌زمین است. امامزاده بی‌بی‌زبیده(ع) که بازهم مزارش در خیابان فداییان اسلام شهرری قرار دارد، آخرین مزار در این سفر است که قبل از پا گذاشتن در جاده قم می‌توان به زیارت آن رفت. اما اگر در ادامه سفر به سمت قم پا در بزرگراه خلیج‌فارس بگذارید، تا قم مکان زیارت خاصی نیست اما اگر در جاده قدیم تهران به قم حرکت کنید دقایقی چند را می‌توانید با منحرف‌شدن از مسیر برای زیارت دو نفر از نوادگان امام‌کاظم(ع) یعنی امامزادگان ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) به روستای قلعه‌شیخ بروید. با این برنامه شما در حدود ساعات اولیه نخستین شب سفر به قم خواهید رسید.
روز دوم
قم یکی از پنج شهر اول ایران از نظر تعداد بالای امامزادگان است و اگر بخواهیم همه این امامزادگان را زیارت کنیم حداقل سه روز وقت نیاز است. البته با توجه به این‌که بیشترین تعداد زیارتگاه‌های قم در دو محور خیابان طالقانی و محدوده جمکران قرار دارد، زیارت این مزارات را در اولویت قرار می‌دهیم. بنای چهل‌اختران که در خیابان طالقانی قرار گرفته پس از صحن و بارگاه حضرت‌معصومه(س) و مسجد جمکران سومین قطب مذهبی شهر قم محسوب می‌شود. این بنا که جمعی از سادات و امامزادگان در آن مدفون هستند در روزگاری نه‌چندان دور شامل سه بنای چهل‌اختران، بنای شاهزاده زید و مقبره حضرت‌موسی مبرقع(ع) بوده اما اکنون این بناها زیارتگاهی مشترک را تشکیل می‌دهند. البته در این خیابان سه بقعه جداگانه امامزادگان علی موسی‌الرضا(ع)، حمزه(ع) و سیدسربخش(ع) نیز وجود دارند که این آخری گنبد بسیار زیبایی دارد. مسجد جمکران که در هشت کیلومتری حرم حضرت معصومه(س) قرار دارد، دیگر مقصد زیارتی شهر قم است. در مسیر رسیدن به این مسجد، بقعه آجری و زیبای امامزاده‌جعفرغریب(ع) قرار دارد و در خود روستای جمکران هم آستان امامزاده‌علیرضا(ع) و امامزادگان هادی و مهدی(ع) واقع شده‌اند که زیارت آنان پیش از راز و نیاز شبانه در مسجد جمکران خالی از لطف نیست.
روز سوم
ساعاتی چند از صبح روز سوم را پیش از زیارت وداع با حضرت‌معصومه(س) می‌توان به حضور در قبرستان شیخان که درست روبه‌روی حرم قرار دارد، اختصاص داد. این قبرستان که بعد از وادی‌السلام نجف دومین قبرستان تاریخی جهان تشیع محسوب می‌شود، خانه همیشگی بسیاری از علما و محدثین بزرگ شیعه است. مرقد امامزاده‌جمال‌الدین(ع) در ابتدای کمربندی جاده اراک با صحن زیبایش آخرین فضای معنوی است که در این سفر پیش از ترک قم می‌توان آن را زیارت کرد. پس از خروج از این بقعه تا رسیدن به اراک و پس از آن مقصد نهایی سفر یعنی مشهد میغان تنها یک بقعه دیگر یعنی امامزاده سه‌خواهران(ع) در روستای بنابر در مسیر قرار دارد. البته در خیابان شهید دکتر بهشتی اراک هم آستانه امامزادگان عبدا... و آمنه‌خاتون(ع) از فرزندان امام‌کاظم(ع) واقع شده است. سرانجام به مقصد نهایی این سفر یعنی مشهد میغان در 12کیلومتری شمال اراک می‌رسیم که مدفن امامزاده‌محمدعابد(ع) فرزند امام‌کاظم(ع) و برادر تنی امام‌رضا(ع) است. حرم مطهر این امامزاده بنایی صفوی است که در دوره‌های قاجار و معاصر بازسازی شده تا زائران بتواند در کمال راحتی زیارت کرده و با خدای خویش راز و نیاز کنند.
کرج - هشتگرد - آبیک - قزوین - لوشان - منجیل
در اینجا با هم مسیری را مرور می‌کنیم که باب دل طبیعت‌دوستان است. نقطه پایانی این مسیر که سرشار از مناطق دیدنی است حدود 320 کیلومتری تهران قرار دارد. کرج، هشتگرد، آبیک، قزوین، لوشان و منجیل مناطق شهری هستند که با عبور از آنان به آب‌بر مرکز منطقه زیبای طارم که مقصد نهایی سفر است، خواهیم رسید.
روز اول
نخستین نقطه دیدنی و سرسبز این مسیر جایی جز باغ فاتح کرج نیست. این باغ که در منطقه جهانشهر کرج قرار دارد، از چنان طبیعت زیبایی برخوردار است که می‌توان ساعتی چند را در آن به استراحت و تفریح گذراند. در بخش ورودی این باغ سردیس‌های مشاهیر، درخت‌هایی سرسبز، آبنما، فواره و حوض‌های متعدد چشم‌نوازی می‌کنند. پس از خروج از این باغ باید جاده را به سمت قزوین طی کرد تا در محدوده هشتگرد به دومین مکان زیبای مسیر رسید. این مکان روستای فشند در هشت کیلومتری شمال هشتگرد است. روستایی زیبا با تصاویر دلبربای بهاری که هر مسافری را به خود می‌خواند. البته ناگفته نماند این روستا به یک دلیل خاص شهره آفاق است. فشند هشتگرد زادگاه سیب‌زمینی معروف پشندی است. غار هیو در هشت کیلومتری مسیر هشتگرد به قزوین می‌تواند مقصد بعدی این سفر با محوریت طبیعت‌گردی باشد. البته به این شرط که از تجهیزات کافی غارنوردی برخوردار باشید، وگرنه حضور در دامنه کوه میزبان این غار که در اصل خود شامل سه غار است و گشت و گذار در دره تفریحی واسوار هم خالی از لطف نیست. مقصد بعدی روستای کهن قشلاق است که شرقی‌ترین روستای استان قزوین محسوب می‌شود. این روستا علاوه بر طبیعت بکر و سرسبزی که دارد میزبان دو کاروانسرای بزرگ هم هست که از آبادانی این منطقه قرار گرفته در مسیر جاده ابریشم در سال‌های دور دارند.
روستای خاص زرگر که شهرت ملی دارد، آخرین مقصد روز نخست سفر است. ساکنان این روستا که در بخش بشاریات شهرستان آبیک واقع شده هم ایرانی هستند و هم اروپایی، هم فارسی می‌دانند هم ترکی، چهره‌شان هم شبیه آریایی‌هاست و هم شبیه گلادیاتورها. مردم این روستا هر چند همانند روستاهای مجاور کشاورزی می‌کنند اما به زبان رومانو حرف می‌زنند و به لاتین می‌نویسند. مردمان این روستا به‌رغم این‌که به سختی می‌توان معنای گفتارشان را فهمید، بسیار با محبت هستند و هنگام دیدار شما به روستا با آیرانه سی که دوغ خنک‌شده با تکه‌های یخ است، به استقبال‌تان می‌آیند. پس از خروج از زرگر با توجه به زمان بهترین کار رفتن به قزوین و استراحت کردن در یکی از مجموعه‌های اقامتی آن است.
روز دوم
صبح روز دوم سفر را می‌توان به گشت و گذار در خود شهر قزوین اختصاص داد و از کاروانسرا و بازار سعدالسلطنه، کاخ چهلستون، سرای وزیر، شاهزاده‌حسین(ع) دیدن کرد و پس از صرف ناهار پا در راه لوشان و منجیل گذاشت و به بهترین وجه ممکن از طبیعت زیبای دو طرف جاده بهره برد. حاشیه دریاچه سد سفیدرود در منجیل جایی است که می‌توانید قبل از پایان دومین روز سفر ساعاتی چند را در کنار آن به تفریح و استراحت بپردازید. پل بزرگ راه‌آهن رشت ـ قزوین هم که بزرگ‌ترین پل راه‌آهن ایران است در سمت چپ این دریاچه قرار دارد. پارک ساحلی سد منجیل هم دیگر جاذبه گردشگری این شهر است. کمتر کسی می‌تواند با دیدن مناظر طبیعی این پارک و جزیره و دورنمای نیروگاه‌های بادی منجیل به سادگی از کنار این چشم‌اندازها گذر کند و لحظاتی را برای استفاده از هوای پاک و سالم این منطقه توقف نکند. غروب زیبای دریاچه سد منجیل یکی از زیباترین مناظر برای انتخاب سوژه‌های عکاسی است. بازدید از چشمه کلشتر زیبا که حدود یک کیلومتر قبل از سد سفیدرود و در فاصله ۵۰۰ متری جاده اصلی قزوین به رشت قرار دارد، می‌تواند پایانی خوب برای دومین روز سفر در مسیر تهران به آب بر طارم باشد.
روز سوم
سومین روز سفر با جدایی مسیر از جاده قزوین ـ رشت و حرکت در مسیر رودبار به آب‌بر مرکز شهرستان طارم آغاز می‌شود. مسیری که سراسر آن زیبایی‌های طبیعت به وفور دیده می‌شود. رسیدن به آب‌بر تازه اول ماجرا محسوب می‌شود زیرا از هر طرف شهر خارج شوید فضاهای طبیعی و در برخی موارد تاریخی جذابی انتظار شما را می‌کشند. روستای نمونه گردشگری بخش چورزق با داشتن چشمه‌سارها، قلعه شیت، رودخانه چهار فصل، غار سیدباغی، ییلاق دولا و ییلاق نَراب، سنگ‌های دختر و پسر و امامزاده سیدمحمد ماهوری یکی از این مقاصد جذاب نزدیک آب‌بر است. روستای وزنه‌سر از دیگر نواحی دیدنی طارم محسوب می‌شود که در آن دو آبشار به همین اسم وجود دارد. برای رسیدن به نخستین آبشار پس از ورود به روستا باید حدود یک ساعت پیاده‌روی کرد و فاصله بین آبشار اول با دومین آبشار هم با ۳۰ دقیقه پیاده‌روی طی می‌شود. البته در این بین انبوه درختان فندق، گردو، تمشک و انگور چشم انداز بسیار زیبایی را ایجاد کرده‌اند. جنگل‌های ولوار که در مه فرو رفته هم در بالای محدوده روستاهای چرزه، چشمه‌سر، بلوطستان و زرشکی خودنمایی می‌کند و اهل طبیعت را به خود می‌خواند. روستای زاچکان با کوچه باغ‌های زیبا و کوه‌های سر به فلک کشیده و روستای هزاررود با رود پر آب و آبشار زیبایش هم دیگر مقاصدی هستند که اهل طبیعت در سفر به آب‌بر می‌توانند ساعتی چند را به تماشای دیدنی‌های آنها اختصاص دهند. البته این را هم باید یادآور شدکه سفر طبیعت‌گردی به طارم بدون رفتن به آبشار هشترخان واقع شده در محدوده روستای لار کامل نیست. دیدار از این آبشار 30 متری می‌تواند پایانی باشکوه برای این سفر سه روزه باشد.