printlogo


در گفت‌وگو با حسن وارسته بررسی شد
سریال‌های به‌شدت ازدواجی
ازدواج و رابطه عاطفی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های آدم‌هاست اما همه هم‌وغمشان هم نیست. زندگی، ابعاد مختلفی دارد و هرکدام، حسابی می‌تواند آدمی را با خود درگیر کند؛ وجوهی که در آثار ادبی، نمایشی، مستند و... هم به آنها پرداخته شده و توانسته مخاطبان را با خود همراه کند. البته گفتن این مسأله مهم که به خاطر شرایط اقتصادی و به سر بردن در دوران گذار اجتماعی، دستخوش نابسمانی‌ها و تغییرات شکلی شده و همچنان یکی از دغدغه‌های خانواده‌هاست به خودی خود بد نیست. این موضوع یکی از نیازهای اصلی بشر است و در زندگی روزمره هم درباره آن زیاد می‌شنویم و خواندن و شنیدن این ماجراها هم برای بسیاری جذابیت دارد اما برخی می‌گویند اشکال کار آنجاست که بیشتر آثار نمایشی از این منبع برای جذاب شدن بهره می‌برند. تمرکز بیش از اندازه به یک سوژه به تکرار منجر می‌شود، مخاطب را دل‌زده می‌کند و هم از اهمیت اصل موضوع که می‌توانست با پرداختی درست، تاثیرگذار باشد، می‌کاهد. اگر نگاهی به سریال‌های تلویزیونی بیندازیم، می‌بینیم از دیروز تا امروز تعداد سریال‌هایی که این مقوله را در قصه خود گنجانده‌اند، کم نیست. از سریال‌هایی که این روزها روی آنتن شبکه‌های مختلف سیماست بگیرید تا سریال‌های رمضانی و پیشتر از آن نوروز یا ... اگر دقت کنید قصه بر مدار این سبک سوژه‌ها می‌گردد یا بالاخره سکانس خواستگاری، ازدواج و... در مجموعه دیده می‌شود. به قول دیالوگ معروف شخصیت ارسطو در سریال پایتخت، گویی قصه‌های سریال‌ها به‌شدت «ازدواجی» هستند و پای این ماجرا را هر طوری شده در کلیت اثر باز می‌کنند. این موضوع را باحسن وارسته، نویسنده آثار تلویزیونی، در میان گذاشتیم و از او درباره میل فیلمنامه‌نویسان برای پرداختن به چنین سوژه‌هایی، لزوم و حد و اندازه آن پرسیدیم. این نویسنده نسبت به این موضوع دیدگاه متفاوتی دارد.

باید امید ببخشیم
بچه مهندس 3،2 و4 دودکش، پایتخت 3،2  و4 ، زندگی به شرط خنده، افسانه هزارپایان، علی‌البدل، دیوار به دیوار‌1 و ... از سریال‌هایی است که حسن وارسته برای تلویزیون نوشته و در همین سریال‌ها نیز ازدواج، دلدادگی و ماجراهای عاطفی، بخشی از قصه را به خود اختصاص داده بودند. از وارسته می‌پرسیم دلیل پرداختن به این سوژه‌ها جذب مخاطب است یا واقعا نیاز آن در جامعه حس می‌شود؟ این نویسنده به خبرنگار جام‌جم پاسخ می‌دهد: وقتی برای رسانه جمعی کار می‌کنیم هم با مخاطب میلیونی طرف هستیم و هم باید متوجه سیاست‌های آن مرکز باشیم. بحث امیدبخشی و ترویج ازدواج را باید در فیلمنامه‌ها داشته باشیم. این چیزی است که بارها بر آن تاکید شده و حرف درستی هم است. شما هم می‌دانید در جامعه به دلایل مختلف ازدواج و رغبت جوانان به آن کمتر شده و مردم کمتر از گذشته سمت آن می‌روند. سن افراد مجرد بالا رفته است. بخشی از این اتفاق، ناشی از مشکلات اقتصادی و بخشی از آن به دلیل مشغله‌های زیاد است. ما به‌‌عنوان یک رسانه جمعی وظیفه داریم جوانان را به ازدواج ترغیب کنیم.
او ادامه می‌دهد: البته انتقادهایی هم دارم که چرا وقتی هنوز زمینه ازدواج فراهم نشده است، باید این کار را بکنیم؟ اما به‌عنوان کسانی که کار فرهنگی می‌کنند به این بخش می‌پردازیم و اگر فرصت دیگری هم فراهم شود، مشکلاتی را که سر راه جوانان برای ازدواج وجود دارد، مطرح می‌کنیم.

ترویج ازدواج آسان
وارسته در مقابل نظر منتقدانی که ماجراهای عاشقانه و در نهایت ازدواج را مضمونی پرتکرار در آثار تلویزیونی می‌دانند از میل و وظیفه خود برای ترویج ازدواج آسان می‌گوید. او عنوان می‌کند: ازدواج‌های آسان به دلیل مدرنیته، تجملات و چشم ‌و هم‌چشمی کم شده است. در گذشته والدین ما با کمترین امکانات ازدواج می‌کردند و با حداقل‌ها می‌توانستند زندگی گرم و صمیمی داشته باشند. مدرنیته باعث شده خواسته‌های طرفین بیشتر شود. الان جهیزیه، جشن و... هزینه میلیاردی دارد. مسأله شغل، مسکن و اجاره هم هست. 
این نقد نسبت به شرایط اقتصادی و اجتماعی وجود دارد و ما به این نقد هم می‌پردازیم که چه شده است جوانان کمتر تن به ازدواج می‌دهند اما این دلیل نمی‌شود فراموش کنیم می‌شود خیلی راحت‌تر از این ازدواج کرد. پس در کنار تشویق، باید مسأله تخصیص امکانات هم مطرح شود. معمولا در سریال‌ها این موضوعات به تصویر کشیده شده است. مثلا در مجموعه بچه مهندس به این مسأله پرداختیم و ازدواج آسان را مطرح کردیم.

مرغ همسایه غاز است
در میان آثار خارجی هم این مسأله به‌عنوان مضمون اصلی یا خرده‌داستان‌هایی در قصه خودنمایی می‌کند. وارسته با اشاره به این نکته توضیح می‌دهد: پرداختن به این سوژه چیز عجیبی نیست. در اکثر آثار دنیا همین اتفاق می‌افتد. مثلا فیلم درباره حمله فضایی‌ها به زمین است. زن و شوهری که از همدیگر جدا شده‌اند شخصیت‌های اصلی قرار می‌گیرند و این حادثه آنها را به هم نزدیک می‌کند و ازدواجی که به شکست منجر شده دوباره به سرانجام می‌رسد. از این دست ماجراها را در فیلم پارک ژوراسیک و... دیده‌ایم. دلیل ندارد در این آثار حتما عروسی و... به تصویر کشیده شود، درواقع منظورم این است که رابطه عاطفی را نشان می‌دهند.  
او ادامه می‌دهد: در بیشتر آثار دنیا مضمون خانواده و رسیدن به ازدواج به نوعی مطرح می‌شود. در خارج از کشور هم همه به بحث خانواده رجوع می‌کنند. ولی اینجا برخی خرده می‌گیرند چرا در همه سریال‌ها سراغ این موضوع می‌رویم. من نمی‌دانم چرا فقط خودمان را می‌بینیم. همین الان می‌توانم فیلم‌های خارجی را مثال بزنم که اتفاقا این مضمون را با روایتی نه‌چندان باورپذیر به مخاطبان ارائه کردند به‌عنوان مثال در اردوگاه اسرا هنگام جنگ جهانی دوم، دو نفر خاطرخواه همدیگر می‌شوند، آن موقع مخاطب نمی‌پرسد این اتفاق در آن شرایط دور از ذهن است یا مرد قصه شرایط تشکیل خانواده ندارد؟!خاطرم هست  وقتی در «بچه‌مهندس‌2» جواد جوادی و مژگان را نشان دادیم که 16سالگی در پارک با حضور مادرخوانده مژگان با هم حرف می‌زنند، همه خرده گرفتند چرا دارید چنین چیزی را ترویج می‌کنید؟ اما بدتر از این را در فیلم‌های تین‌ایجری خارج از کشور نشان می‌دهند و همه می‌گویند به‌به!


کیفیت، حرف اول را می‌زند
عده‌ای بر این باورند تصویری که در سریال‌های تلویزیونی در مورد ازدواج و عشق مطرح می‌شود، چندان قرابتی با زندگی واقعی ندارد و به همین دلیل انتقادهایی نسبت به این موضوع مطرح می‌شود. وارسته درباره تلاشش به عنوان یک نویسنده برای نزدیک شدن به واقعیت بیان می‌کند: تا جایی که عرف و شرع ما اجازه دهد به تصویر واقعی از روابط جوانان امروزی نزدیک می‌شویم. من با قرائت‌های تازه‌ای که برخی از دین دارند، کاری ندارم اما به‌عنوان آدمی که آگاهانه درباره دینش صحبت می‌کند، می‌توانم بگویم دین ما بسیار مدرن است و این موضوعات در آن پیش‌بینی شده است.
با وارسته مطرح می‌کنیم برای بیان چنین موضوعاتی می‌توان سراغ بهره بردن از دیگر عناصر جذابیت هم رفت و به این طریق سوژه را با زبانی تازه بیان کرد. او در این باره می‌گوید: پرداختن جذاب به موضوعات نیازمند صرف زمان کافی برای نوشتن فیلمنامه است. فیلمنامه‌نویسان ما بلدند فیلمنامه‌های خیلی قوی و مطابق با استانداردها بنویسند اما بسیاری از تولیدات با استانداردهای فیلمنامه جلو نمی‌رود. متاسفانه برای رساندن آثار به آنتن عجله می‌شود. در صورتی‌که خورش قرمه‌سبزی هم باید جا بیفتد چه برسد به فیلمنامه. همچنین برخی تهیه‌کنندگان نمی‌خواهند یا نمی‌توانند هزینه را تأمین کنند و به همین علت از جذابیت‌های بصری و امکاناتی که می‌تواند به دیده شدن کار کمک کند، کاسته می‌شود. همه چیز دست به دست هم می‌دهد تا کار خوب ساخته شود. فیلمنامه، کارگردان، زمان، تهیه‌کننده، هزینه و... باید در شرایط خوبی باشد که سریال درست از آب در بیاید. مثلا سریال نجلا به‌دلیل زحمت زیاد گروه و هزینه‌ای که جناب سعدی برای درست به تصویر کشیدن صحنه‌های جنگ متحمل شدند، با این‌که مضمون ازدواج و عشق دارد و می‌توان پایان خوشش را هم حدس زد در جذب مخاطبان موفق عمل کرد. به خاطر جذابیت صحنه‌های جنگ و... کمتر کسی فکر کرد آیا عبد دستش به دهانش می‌رسد؟ می‌تواند زندگی نجلا را تأمین کند یا خیر؟ کیفیت درست باشد، تماشاگر قصه را می‌پذیرد.

نوشین  مجلسی - گروه رسانه