چرا ژاپن، سیاست محافظه‌کارانه خود را کنار گذاشت؟
غییر تاکتیک چشم‌بادامی‌ها
تا چند ماه قبل، اوکراین کشوری بود که حتی ژاپنی‌های نسبتا تحصیلکرده نیز به‌سختی می‌توانستند موقعیت آن را روی نقشه نشان دهند اما پس از شروع جنگ اخیر، شرایط در این کشور تغییر کرد و آن‌طور که فومیو کیشیدا، نخست‌وزیر ژاپن می‌گوید، بزرگ‌ترین چالش سیاست خارجی که ژاپن با آن مواجه بوده، آغاز شده است.
اظهارات جسورانه مقامات ژاپنی در حمایت از اوکراین، بسیاری از ناظران خارجی را شگفت‌زده کرده است و خیلی از تحلیلگران معتقدند رویکرد جدید توکیو می‌تواند سیاست خارجی ژاپن را برای سال‌های آینده تحت تأثیر قرار دهد.
تا چند سال پیش، تصور انتقاد سریع و قاطع ژاپن از روسیه سخت به نظر می‌رسید. پس از این‌که نخست‌وزیر سابق، شینزو آبه برای دومین دوره مسوولیت خود در دسامبر2012 سوگند یاد کرد، رهبران ژاپن سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در اقتصاد روسیه کرده و روابط قوی با رهبران روسیه برقرار کردند. تا زمانی که آبه در سال 2020 از سمت خود کنار رفت، 27 ملاقات با پوتین داشت، از جمله یک بار در یک مجلس صمیمی و مجلل با چشمه‌های آب‌گرم طبیعی، در ناگاتو (شهر اجدادی آبه). در دوران آبه، ژاپن بخش جدیدی را در سطح کابینه ایجاد کرد که پیگیری روابط اقتصادی با روسیه را به عهده داشت و همکاری بین دو کشور به افتتاح بیش از 200 پروژه بخش خصوصی ژاپن در روسیه منجر شد.
اگرچه ژاپن در انتقاد از اشغال کریمه توسط روسیه در سال 2014 به سایر کشورهای G-7 پیوست اما انتقادهای این کشور بسیار کمتر از دیگران بود. هدف دولت آبه از چنین رویکردی، این بود که مذاکراتش با مسکو بر سر یک معاهده صلح بین ژاپن و روسیه ادامه یابد و درنهایت موفق به بازگرداندن چهار جزیره کوریل جنوبی به ژاپن شود. این چهار جزیره، واقع در شمال هوکایدو، در ژاپن به عنوان سرزمین‌های شمالی شناخته می‌شوند و از زمان الحاق آنها به اتحاد جماهیر شوروی در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم، تحت کنترل روسیه بوده‌اند. امید ژاپن به بازگرداندن جزایر توسط روسیه در جولای 2020، وقتی روسیه قانون اساسی خود را برای ممنوعیت تمام امتیازات ارضی اصلاح کرد، از بین رفت.
با شروع جنگ اوکراین، کیشیدا در یک چرخش سریع از سیاست‌های پیشینیان خود در قبال روسیه فاصله گرفت. دولت کیشیدا به‌سرعت به سایر کشورهای G-7 در تحریم روسیه و مسدود کردن دارایی‌های مقامات ارشد این کشور پیوست.
ژاپن هشت دیپلمات روسی را اخراج کرد و از اقدامات دیگری که برای انزوای روسیه از سیستم مالی بین‌المللی و اقتصاد جهانی طراحی شده بود، حمایت کرد؛ مانند حذف بانک‌های روسی از سیستم سوئیفت. در همین حال، کمک مستقیم ژاپن به اوکراین فراتر از انتظار بوده است. علاوه بر 100میلیون دلار کمک‌های بشردوستانه اضطراری و 100میلیون دلار دیگر وام، دولت ژاپن به نیروهای اوکراینی جلیقه ضدگلوله، کلاه ایمنی، لباس رزم زمستانی، چادر، دوربین، محصولات بهداشتی، جیره اضطراری، ژنراتور، دوربین دوچشمی و چراغ قوه داده است. اگرچه ممکن است این کمک‌ها در مقایسه با تسلیحات گران‌قیمتی که از کشورهای دیگر به اوکراین سرازیر می‌شود، ساده به نظر برسند اما با توجه به محدودیت‌های خودتحمیلی ژاپن در صادرات تجهیزات نظامی به خارج از کشور، تصمیم برای تامین جنگنده‌های اوکراینی نقطه عطفی در سیاست دفاعی ژاپن است. اعلامیه دولت ژاپن مبنی بر پذیرش مهاجران از اوکراین، یک شگفتی بزرگ دیگر بود. برای چند دهه، ژاپن به دلیل تمایل نداشتن به پذیرش پناهندگان بدنام بوده است. از سال 1982، کمتر از یک درصد از افرادی که برای پناهندگی به دولت ژاپن درخواست داده‌اند، اجازه اقامت پیدا کرده‌اند. با توجه به این سابقه، سرعت کابینه کیشیدا در معکوس کردن سیاست دیرینه خود، بسیاری از ناظران ژاپنی و خارجی را متحیر کرده‌است. در 24مارس، وقتی جو بایدن، رئیس‌جمهور ایالات متحده در برابر فشارهای بین‌المللی تسلیم شد و اعلام کرد ایالات متحده پناهندگانی از اوکراین را می‌پذیرد، توکیو قبلا 188پناهنده اوکراینی را پذیرفته، برای 300 نفر دیگر ویزا صادر و یک گروه ویژه دولتی برای هماهنگی پناهندگان راه‌اندازی کرده بود. در 5آوریل، وقتی یوشیماسا هایاشی، وزیر خارجه ژاپن از یک سفر رسمی به لهستان بازگشت، 20پناهنده اوکراینی را با هواپیمای دولتی به ژاپن آورد.
اقدامات اخیر کیشیدا در تحریم روسیه نشان‌دهنده معکوس کردن عمده سیاست‌های آبه است. برخی از کارهایی که دولت فعلی ژاپن در حمایت از اوکراین انجام داده است، در واقع بر اساس اقدامات دولت آبه بوده است؛ به عنوان مثال، تلاش‌های آبه برای ایفای نقش سازنده در G-7 و محدود کردن ایالات متحده در آن زمان. این روند ممکن است به‌زودی به تغییراتی در مسیر سیاست خارجی ژاپن و نقش ژاپن در اتحاد خود با ایالات متحده منجر شود.
دلایل حمایت ژاپن از اوکراین
مفسرانی که به دنبال توضیح حمایت ژاپن از اوکراین هستند، دلایل مختلفی برای این مساله عنوان می‌کنند؛ به عنوان مثال یک نظرسنجی افکار عمومی که اواخر فوریه انجام شد نشان داد 77درصد از پاسخ‌دهندگان ژاپنی، نگران این بودند که تجاوز روسیه به اوکراین می‌تواند بر تفکر چین در مورد اقدام نظامی علیه تایوان تاثیر داشته باشد.
از سوی دیگر، برخی معتقدند ممکن است جنگ در اوکراین، زنگ خطری برای مردم ژاپن باشد. ژاپن، برخلاف اوکراین، متحد پیمانی ایالات متحده است اما همه آن را کاملا اطمینان‌بخش نمی‌دانند به‌خصوص وقتی به اظهارات بایدن در زمان خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان نگاه کنیم که می‌گفت:« نیروهای آمریکایی نمی‌توانند و نباید در جنگی بجنگند و بمیرند که نیروهای افغان حاضر نیستند برای خود بجنگند». مفسران ژاپنی با اشاره به این اظهارات، استدلال می‌کنند که ژاپن روی این مواضع آمریکا بیشتر تامل کند.
اگرچه بحث عمومی گسترده در مورد سیاست دفاعی ژاپن با جنگ در اوکراین جرقه خورد اما این مساله هنوز در مراحل ابتدایی خود است و نمی‌توان پیش‌بینی کرد که چه نوع پیامدهای سیاستی یا توافقات جدیدی ممکن است در نهایت ایجاد شود. با این حال، آنچه مسلم است این‌که طی چند هفته کوتاه، جنگ اوکراین به طور قابل توجهی تمرکز ژاپن را بر سیاست دفاعی تشدید کرده و این درست، زمانی است که دولت ژاپن برای بازنگری رسمی استراتژی امنیت ملی خود آماده می‌شود،زیرا قرار است امسال انجام شود. البته باید توجه داشت استراتژی امنیتی ژاپن، همچنان بر چین و کره شمالی متمرکز خواهد‌بود. البته برای هر اظهارنظری درباره آینده باید صبر کرد و منتظر ماند و دید آیا پس از کاهش پوشش رسانه‌ای جنگ و همچنین تاثیرگذاری هزینه‌های اقتصادی تحریم‌ها بر زندگی مردم ژاپن، سیل کنونی همدلی نسبت به اوکراین ادامه خواهد یافت یا خیر. بر اساس نظرسنجی آساهی که در 20 مارس منتشر شد، 67 درصد مردم ژاپن از اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه روسیه حمایت می‌کنند، حتی اگر عواقب منفی برای اقتصاد ژاپن داشته باشد.
مهم است بدانیم شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی تا چه حد نسبت به تاثیر این تحریم‌ها در زندگی خود آگاه هستند؛ به عنوان مثال شاید حذف نوعی خرچنگ وارداتی از روسیه از منوهای ژاپنی، برای بسیاری از مردم ژاپن قابل تحمل باشد اما باید دید مردم ژاپن که کشورشان در خصوص منابع طبیعی و معدنی فقیر است، نسبت به تاثیرات کنار گذاشتن سهم ژاپن در پروژه گاز طبیعی مایع ساخالین2 -که در روسیه مستقر است و برای امنیت انرژی بلندمدت ژاپن حیاتی تلقی می‌شود- آگاهی دارند؟
در این میان، رهبری کیشیدا بسیار مهم خواهد بود و از زمان شروع بحران، او به دنبال این است که به شهروندان ژاپنی اطمینان دهد آماده مقابله با این چالش است. کیشیدا در اظهارات عمومی اخیر خود بارها بر اهمیت تاریخی این لحظه برای مردم ژاپن تاکید کرده است و در آینده مشخص خواهد شد چقدر در سیاست‌های خود موفق بوده است.
منبع: فارین افرز
اگرچه ژاپن در انتقاد از اشغال کریمه توسط روسیه در سال 2014 به سایر کشورهای G-7 پیوست اما انتقادهای این کشور بسیار کمتر از دیگران بود. هدف دولت آبه از چنین رویکردی، این بود که مذاکراتش با مسکو بر سر یک معاهده صلح بین ژاپن و روسیه ادامه یابد و درنهایت موفق به بازگرداندن چهار جزیره کوریل جنوبی به ژاپن شود. این چهار جزیره، واقع در شمال هوکایدو، در ژاپن به عنوان سرزمین‌های شمالی شناخته می‌شوند و از زمان الحاق آنها به اتحاد جماهیر شوروی در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم، تحت کنترل روسیه بوده‌اند. امید ژاپن به بازگرداندن جزایر توسط روسیه در جولای 2020، وقتی روسیه قانون اساسی خود را برای ممنوعیت تمام امتیازات ارضی اصلاح کرد، از بین رفت.
با شروع جنگ اوکراین، کیشیدا در یک چرخش سریع از سیاست‌های پیشینیان خود در قبال روسیه فاصله گرفت. دولت کیشیدا به‌سرعت به سایر کشورهای G-7 در تحریم روسیه و مسدود کردن دارایی‌های مقامات ارشد این کشور پیوست.
ژاپن هشت دیپلمات روسی را اخراج کرد و از اقدامات دیگری که برای انزوای روسیه از سیستم مالی بین‌المللی و اقتصاد جهانی طراحی شده بود، حمایت کرد؛ مانند حذف بانک‌های روسی از سیستم سوئیفت. در همین حال، کمک مستقیم ژاپن به اوکراین فراتر از انتظار بوده است. علاوه بر 100میلیون دلار کمک‌های بشردوستانه اضطراری و 100میلیون دلار دیگر وام، دولت ژاپن به نیروهای اوکراینی جلیقه ضدگلوله، کلاه ایمنی، لباس رزم زمستانی، چادر، دوربین، محصولات بهداشتی، جیره اضطراری، ژنراتور، دوربین دوچشمی و چراغ قوه داده است. اگرچه ممکن است این کمک‌ها در مقایسه با تسلیحات گران‌قیمتی که از کشورهای دیگر به اوکراین سرازیر می‌شود، ساده به نظر برسند اما با توجه به محدودیت‌های خودتحمیلی ژاپن در صادرات تجهیزات نظامی به خارج از کشور، تصمیم برای تامین جنگنده‌های اوکراینی نقطه عطفی در سیاست دفاعی ژاپن است. اعلامیه دولت ژاپن مبنی بر پذیرش مهاجران از اوکراین، یک شگفتی بزرگ دیگر بود. برای چند دهه، ژاپن به دلیل تمایل نداشتن به پذیرش پناهندگان بدنام بوده است. از سال 1982، کمتر از یک درصد از افرادی که برای پناهندگی به دولت ژاپن درخواست داده‌اند، اجازه اقامت پیدا کرده‌اند. با توجه به این سابقه، سرعت کابینه کیشیدا در معکوس کردن سیاست دیرینه خود، بسیاری از ناظران ژاپنی و خارجی را متحیر کرده‌است. در 24مارس، وقتی جو بایدن، رئیس‌جمهور ایالات متحده در برابر فشارهای بین‌المللی تسلیم شد و اعلام کرد ایالات متحده پناهندگانی از اوکراین را می‌پذیرد، توکیو قبلا 188پناهنده اوکراینی را پذیرفته، برای 300 نفر دیگر ویزا صادر و یک گروه ویژه دولتی برای هماهنگی پناهندگان راه‌اندازی کرده بود. در 5آوریل، وقتی یوشیماسا هایاشی، وزیر خارجه ژاپن از یک سفر رسمی به لهستان بازگشت، 20پناهنده اوکراینی را با هواپیمای دولتی به ژاپن آورد.
اقدامات اخیر کیشیدا در تحریم روسیه نشان‌دهنده معکوس کردن عمده سیاست‌های آبه است. برخی از کارهایی که دولت فعلی ژاپن در حمایت از اوکراین انجام داده است، در واقع بر اساس اقدامات دولت آبه بوده است؛ به عنوان مثال، تلاش‌های آبه برای ایفای نقش سازنده در G-7 و محدود کردن ایالات متحده در آن زمان. این روند ممکن است به‌زودی به تغییراتی در مسیر سیاست خارجی ژاپن و نقش ژاپن در اتحاد خود با ایالات متحده منجر شود.
دلایل حمایت ژاپن از اوکراین
مفسرانی که به دنبال توضیح حمایت ژاپن از اوکراین هستند، دلایل مختلفی برای این مساله عنوان می‌کنند؛ به عنوان مثال یک نظرسنجی افکار عمومی که اواخر فوریه انجام شد نشان داد 77درصد از پاسخ‌دهندگان ژاپنی، نگران این بودند که تجاوز روسیه به اوکراین می‌تواند بر تفکر چین در مورد اقدام نظامی علیه تایوان تاثیر داشته باشد.
از سوی دیگر، برخی معتقدند ممکن است جنگ در اوکراین، زنگ خطری برای مردم ژاپن باشد. ژاپن، برخلاف اوکراین، متحد پیمانی ایالات متحده است اما همه آن را کاملا اطمینان‌بخش نمی‌دانند به‌خصوص وقتی به اظهارات بایدن در زمان خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان نگاه کنیم که می‌گفت:« نیروهای آمریکایی نمی‌توانند و نباید در جنگی بجنگند و بمیرند که نیروهای افغان حاضر نیستند برای خود بجنگند». مفسران ژاپنی با اشاره به این اظهارات، استدلال می‌کنند که ژاپن روی این مواضع آمریکا بیشتر تامل کند.
اگرچه بحث عمومی گسترده در مورد سیاست دفاعی ژاپن با جنگ در اوکراین جرقه خورد اما این مساله هنوز در مراحل ابتدایی خود است و نمی‌توان پیش‌بینی کرد که چه نوع پیامدهای سیاستی یا توافقات جدیدی ممکن است در نهایت ایجاد شود. با این حال، آنچه مسلم است این‌که طی چند هفته کوتاه، جنگ اوکراین به طور قابل توجهی تمرکز ژاپن را بر سیاست دفاعی تشدید کرده و این درست، زمانی است که دولت ژاپن برای بازنگری رسمی استراتژی امنیت ملی خود آماده می‌شود،زیرا قرار است امسال انجام شود. البته باید توجه داشت استراتژی امنیتی ژاپن، همچنان بر چین و کره شمالی متمرکز خواهد‌بود. البته برای هر اظهارنظری درباره آینده باید صبر کرد و منتظر ماند و دید آیا پس از کاهش پوشش رسانه‌ای جنگ و همچنین تاثیرگذاری هزینه‌های اقتصادی تحریم‌ها بر زندگی مردم ژاپن، سیل کنونی همدلی نسبت به اوکراین ادامه خواهد یافت یا خیر. بر اساس نظرسنجی آساهی که در 20 مارس منتشر شد، 67 درصد مردم ژاپن از اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه روسیه حمایت می‌کنند، حتی اگر عواقب منفی برای اقتصاد ژاپن داشته باشد.
مهم است بدانیم شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی تا چه حد نسبت به تاثیر این تحریم‌ها در زندگی خود آگاه هستند؛ به عنوان مثال شاید حذف نوعی خرچنگ وارداتی از روسیه از منوهای ژاپنی، برای بسیاری از مردم ژاپن قابل تحمل باشد اما باید دید مردم ژاپن که کشورشان در خصوص منابع طبیعی و معدنی فقیر است، نسبت به تاثیرات کنار گذاشتن سهم ژاپن در پروژه گاز طبیعی مایع ساخالین2 -که در روسیه مستقر است و برای امنیت انرژی بلندمدت ژاپن حیاتی تلقی می‌شود- آگاهی دارند؟
در این میان، رهبری کیشیدا بسیار مهم خواهد بود و از زمان شروع بحران، او به دنبال این است که به شهروندان ژاپنی اطمینان دهد آماده مقابله با این چالش است. کیشیدا در اظهارات عمومی اخیر خود بارها بر اهمیت تاریخی این لحظه برای مردم ژاپن تاکید کرده است و در آینده مشخص خواهد شد چقدر در سیاست‌های خود موفق بوده است.
منبع: فارین افرز