نابرده رنج، گنج میسر می‌شود؟!
آیا چوب حراج به آثار باستانی، تاریخی و میراث ایرانیان می‌خورد؟ این اولین چیزی است که هر کس با خواندن طرح «استفاده بهینه از اشیای باستانی و گنج‌ها» به ذهنش می‌رسد. طرحی که هفته گذشته از سوی برخی نمایندگان مجلس مطرح شد و بسیاری از کارشناسان، باستان‌شناسان و دوستداران میراثفرهنگی ایران را شوکه کرد. در طول هفته گذشته، اعتراضات و نقدهای بسیار جدی و تندی به این طرح شده و همچنان ادامه دارد. علی دارابی، معاون میراثفرهنگی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هم از نمایندگان مجلس خواست تا از امضای این طرح انصراف دهند. او در نامه‌ای به نمایندگان، ایرادهای کارشناسی طرح را در 8 بند بیان کرد و نوشت که این طرح پشتوانه کارشناسی، علمی و تخصصی ندارد. کارزار مردمی که در مخالفت با این طرح راه‌اندازی شده هم تا به امروز بیش از ۱۶ هزار امضا داشته است.
نقدها و مخالفت‌های بسیار جدی با این طرح جنجالی، سبب شد برخی نمایندگان امضای خود را از پای طرح برداشته و اعلام کنند از رئیس مجلس خواهند خواست که با طراحان اصلی طرح برای پس گرفتن آن صحبت کند.
هفته گذشته طرحی در مجلس شورای اسلامی برای گرفتن امضا دست به دست شد که به گفته مجلسی‌ها، طراح اصلی آن حجت‌الاسلام نصرا... پژمانفر، نماینده مردم مشهد و کلات بوده و توانسته 46 امضا پای آن بنشاند، گرچه طی روزهای گذشته پنج‌نماینده رای خود را پس گرفتند.
در مقدمه این طرح آمده‌است: «رویکرد قانونی فعلی درباره گنج‌ها و آثار باستانی به نظر می‌رسد به لحاظ تجربه رخ‌داده در سنوات گذشته نیاز به بازنگری‌هایی داشته باشد.»
درج همین جمله مشخص می‌کند کسانی که این طرح را نگارش کرده‌اند، اصلا در جریان مسائل میراثفرهنگی، تاریخی و قوانین مربوط به این حوزه نیستند. با نگاهی به تاریخچه قوانین میراثفرهنگی ایران می‌توان فهمید در طی سالیان طولانی، ایران پس از تحمل رنج‌ها و حقارت‌هایی که از خروج بی‌رویه آثار تاریخی از سوی استعمارگران جهانی کشیده، قوانینی را تصویب کرده که دست سوداگران آثار تاریخی را کوتاه کند و حالا طرحی ارائه شده که تمام این دستاوردها را زیر سؤال می‌‌برد و در صورت تصویب آن، چوب حراج به محوطه‌های باستانی و با پشتوانه عظیم فرهنگی ایران می‌خورد. در بخشی از این طرح با عنوان مزایا نوشته شده است: «حفظ گنجینه تمدنی و میراث باستانی از تخریب‌ها و کاوش‌های غیرکارشناسی، اشتغال‌زایی فراوان برای فارغ‌التحصیلان رشته‌های مرتبط با تاریخ، گوهرشناسی و باستان‌شناسی، تبدیل‌شدن ایران به هاب منطقه‌ای خریدوفروش آثار باستانی و ورود ارز به کشور، ایجاد ردیف درآمدی جدید برای وزارت گردشگری و میراثفرهنگی برای خرید و حفظ آثار باستانی، حفظ گنجینه تمدنی از فروش به ثمن بخس به دلالان و قاچاقچیان.»
حالا پرسش‌های زیادی مطرح است، از جمله این‌که چه کسانی این طرح را امضا کرده‌اند و چگونه و با چه تحلیلی مزایایی که در آن نوشته شده را تایید کرده‌اند؟ به نظر می‌رسد که نویسندگان این طرح، هنوز تاریخ و اشیای تاریخی را با نام عوامانه «گنج» می‌شناسند و آگاه نیستند که این تفکر، «قاچاقچی‌گونه» است، نه تفکر کارشناسانه و علمی. همین حالا هم ما با مشکلات جدی در حفظ آثار تاریخی روبه‌رو هستیم و تمام محوطه‌های باستانی سراسر ایران سوراخ‌سوراخ و پر از حفره‌های باقی‌مانده از سوداگران آثار باستانی است. هنوز قاچاقچی‌ها به صورت شبانه کار می‌کنند و یک لحظه فکر کنید، اگر خرید و فروش، قانونی شود، معلوم نیست که فردا روز محوطه‌ها چگونه شخم‌زده می‌شوند. درحال حاضر بر اساس قوانین جمهوری اسلامی: «خارج کردن میراث فرهنگی یا ثروت‌های ملی، حتی در صورتی‌که به خارج کردن آن از کشور نیز نینجامد، قاچاق محسوب شده و تمام اموال کشف شده، قاچاق بوده و مال مربوط به نفع دولت ضبط می‌شود.» وای به روزی که این قانون حذف شود و طرحی ویران‌کننده برای این سرزمین به تصویب برسد. در هر روی محتوای این طرح طبق معمول ابتدا از طریق خبرنگاران و میراث‌دوستان رسانه‌ای و در کمترین زمان به یکی از اخبار جنجالی مهم و پرحاشیه و واکنش کشور تبدیل شد.
طرح باید به‌سرعت حذف شود
تاکنون نامه‌های اعتراضی و یادداشت‌های زیادی در مخالفت با طرح حفاری اشیای عتیقه و آثار باستانی نگاشته شده و شکایت‌های حقوقی و حقیقی زیادی صورت گرفته است.
یکی از مهم‌ترین نامه‌های به نگارش درآمده در نکوهش شدید این طرح، نامه انجمن علمی باستان‌شناسی ایران خطاب به رئیس مجلس است که خواستار ابطال طرح شده است. در بخشی از متن این نامه خطاب به قالیباف می‌خوانیم: «در بیانیه انجمن باستان‌شناسان ایران که در اعتراض به این طرح نوشته شده، آمده است: همان‌گونه که استحضار دارند اخیرا طرحی به شماره ۷۶۸ (دوره یازدهم ــ سال دوم) با فوریت عادی با عنوان «طرح استفاده بهینه از اشیای باستانی و گنج‌ها» مطرح شده که ذهن هر ایرانی آگاه به تاریخ را به یاد خیانت شاهان گنج‌یاب قاجار می‌اندازد. این طرح از نظر نویسندگان آن برای مقابله با نابودی اشیای باستانی و گرانبها نگاشته شده است. آگاهی نداشتن نویسندگان طرح از موضوع و هدف مطالعات باستان‌شناسی نشان می‌دهد نویسندگان اصلی آن به احتمال بسیار زیاد نمایندگان محترم امضاکننده طرح نبوده و تهیه‌کنندگان آن، سوداگران اشیای عتیقه و سودجویانی بودند که همچنان در دوره قاجار زیست می‌کنند!»
ورود به میراث بدون مشورت با وزارت میراث فرهنگی
زمانی که دست خبرنگاران به عزت‌ا... ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی رسید، درست همان زمانی که ده‌ها امضا پای طرح نشسته بود، او گفت که هیچ اطلاعی از تهیه طرح مذکور و جزئیات آن نداشته و به همین دلیل، نظری در این مورد ندارد اما طبیعی است که وزارت میراث باید نظرات کارشناسی خود را با نمایندگان محترم در جلسات تخصصی به‌ویژه کمیسیون‌های مربوط مطرح کند و فقط آن خلأ موجود در قوانین میراثفرهنگی مرتفع شود.
فاطمه علی‌اصغر - گروه ایران
در مقدمه این طرح آمده‌است: «رویکرد قانونی فعلی درباره گنج‌ها و آثار باستانی به نظر می‌رسد به لحاظ تجربه رخ‌داده در سنوات گذشته نیاز به بازنگری‌هایی داشته باشد.»
درج همین جمله مشخص می‌کند کسانی که این طرح را نگارش کرده‌اند، اصلا در جریان مسائل میراثفرهنگی، تاریخی و قوانین مربوط به این حوزه نیستند. با نگاهی به تاریخچه قوانین میراثفرهنگی ایران می‌توان فهمید در طی سالیان طولانی، ایران پس از تحمل رنج‌ها و حقارت‌هایی که از خروج بی‌رویه آثار تاریخی از سوی استعمارگران جهانی کشیده، قوانینی را تصویب کرده که دست سوداگران آثار تاریخی را کوتاه کند و حالا طرحی ارائه شده که تمام این دستاوردها را زیر سؤال می‌‌برد و در صورت تصویب آن، چوب حراج به محوطه‌های باستانی و با پشتوانه عظیم فرهنگی ایران می‌خورد. در بخشی از این طرح با عنوان مزایا نوشته شده است: «حفظ گنجینه تمدنی و میراث باستانی از تخریب‌ها و کاوش‌های غیرکارشناسی، اشتغال‌زایی فراوان برای فارغ‌التحصیلان رشته‌های مرتبط با تاریخ، گوهرشناسی و باستان‌شناسی، تبدیل‌شدن ایران به هاب منطقه‌ای خریدوفروش آثار باستانی و ورود ارز به کشور، ایجاد ردیف درآمدی جدید برای وزارت گردشگری و میراثفرهنگی برای خرید و حفظ آثار باستانی، حفظ گنجینه تمدنی از فروش به ثمن بخس به دلالان و قاچاقچیان.»
حالا پرسش‌های زیادی مطرح است، از جمله این‌که چه کسانی این طرح را امضا کرده‌اند و چگونه و با چه تحلیلی مزایایی که در آن نوشته شده را تایید کرده‌اند؟ به نظر می‌رسد که نویسندگان این طرح، هنوز تاریخ و اشیای تاریخی را با نام عوامانه «گنج» می‌شناسند و آگاه نیستند که این تفکر، «قاچاقچی‌گونه» است، نه تفکر کارشناسانه و علمی. همین حالا هم ما با مشکلات جدی در حفظ آثار تاریخی روبه‌رو هستیم و تمام محوطه‌های باستانی سراسر ایران سوراخ‌سوراخ و پر از حفره‌های باقی‌مانده از سوداگران آثار باستانی است. هنوز قاچاقچی‌ها به صورت شبانه کار می‌کنند و یک لحظه فکر کنید، اگر خرید و فروش، قانونی شود، معلوم نیست که فردا روز محوطه‌ها چگونه شخم‌زده می‌شوند. درحال حاضر بر اساس قوانین جمهوری اسلامی: «خارج کردن میراث فرهنگی یا ثروت‌های ملی، حتی در صورتی‌که به خارج کردن آن از کشور نیز نینجامد، قاچاق محسوب شده و تمام اموال کشف شده، قاچاق بوده و مال مربوط به نفع دولت ضبط می‌شود.» وای به روزی که این قانون حذف شود و طرحی ویران‌کننده برای این سرزمین به تصویب برسد. در هر روی محتوای این طرح طبق معمول ابتدا از طریق خبرنگاران و میراث‌دوستان رسانه‌ای و در کمترین زمان به یکی از اخبار جنجالی مهم و پرحاشیه و واکنش کشور تبدیل شد.
طرح باید به‌سرعت حذف شود
تاکنون نامه‌های اعتراضی و یادداشت‌های زیادی در مخالفت با طرح حفاری اشیای عتیقه و آثار باستانی نگاشته شده و شکایت‌های حقوقی و حقیقی زیادی صورت گرفته است.
یکی از مهم‌ترین نامه‌های به نگارش درآمده در نکوهش شدید این طرح، نامه انجمن علمی باستان‌شناسی ایران خطاب به رئیس مجلس است که خواستار ابطال طرح شده است. در بخشی از متن این نامه خطاب به قالیباف می‌خوانیم: «در بیانیه انجمن باستان‌شناسان ایران که در اعتراض به این طرح نوشته شده، آمده است: همان‌گونه که استحضار دارند اخیرا طرحی به شماره ۷۶۸ (دوره یازدهم ــ سال دوم) با فوریت عادی با عنوان «طرح استفاده بهینه از اشیای باستانی و گنج‌ها» مطرح شده که ذهن هر ایرانی آگاه به تاریخ را به یاد خیانت شاهان گنج‌یاب قاجار می‌اندازد. این طرح از نظر نویسندگان آن برای مقابله با نابودی اشیای باستانی و گرانبها نگاشته شده است. آگاهی نداشتن نویسندگان طرح از موضوع و هدف مطالعات باستان‌شناسی نشان می‌دهد نویسندگان اصلی آن به احتمال بسیار زیاد نمایندگان محترم امضاکننده طرح نبوده و تهیه‌کنندگان آن، سوداگران اشیای عتیقه و سودجویانی بودند که همچنان در دوره قاجار زیست می‌کنند!»
ورود به میراث بدون مشورت با وزارت میراث فرهنگی
زمانی که دست خبرنگاران به عزت‌ا... ضرغامی، وزیر میراث فرهنگی رسید، درست همان زمانی که ده‌ها امضا پای طرح نشسته بود، او گفت که هیچ اطلاعی از تهیه طرح مذکور و جزئیات آن نداشته و به همین دلیل، نظری در این مورد ندارد اما طبیعی است که وزارت میراث باید نظرات کارشناسی خود را با نمایندگان محترم در جلسات تخصصی به‌ویژه کمیسیون‌های مربوط مطرح کند و فقط آن خلأ موجود در قوانین میراثفرهنگی مرتفع شود.
فاطمه علی‌اصغر - گروه ایران