یادداشت
سینمای ضدجنگ یا ضددفاع؟!
نگاه ضد جنگ اگرچه در سینمای جنگ دنیا باب است و ارزشمندترین فیلم‌های جنگی تاریخ سینما در نوع ضد جنگ ساخته شده اما در میان انبوه این دسته فیلم‌ها و در تاریخ هیچ‌یک از کشورهای صاحب‌سینمای دنیا، سینمای ضد دفاع رویت نشده است.
در سینمای اروپا که سرزمین‌هایشان توسط آلمان هیتلری اشغال شد، هیچ فیلمی علیه دفاع مشروع آنها در برابر دشمن اشغالگر ساخته نشد. آثار مهمی همچون «نبرد راه‌آهن» (ساخته رنه کلمان) در سینمای فرانسه، یا «آنها برای میهن‌شان جنگیدند» (سرگئی باندارچوک) در سینمای شوروی سابق، یا «جنگ رودخانه نرتوا» (ولکو بوولاجیک) در سینمای یوگسلاوی، نمونه‌هایی از این آثار است. حتی آثاری همچون «گروهبان یورک» (هاوارد هاکس)، یا «کازابلانکا» (مایکل کورتیس) یا مجموعه «چرا می‌جنگیم» (فرانک کاپرا) در سینمای آمریکا نیز از حرمت حریم دفاع برای سینماگران ولو هالیوودی حکایت داشت.
اما منحصرا در این سینما، فیلم‌هایی ساخته شدند که قرار بود دفاع مظلومانه یک ملت در برابر متجاوزانی ظالم و ستمگر را به تصویر بکشند ولی متاسفانه به خدشه‌دار نمودن ارزش‌ها و آرمان‌های آن دفاع پرداخته و حتی اصل آن را نیز زیر علامت سوال بردند.
در سال 1986 میلادی که فرانسیس فوکویاما (استراتژیست برجسته آمریکایی) در کنفرانس «بازشناسی هویت شیعه» در اورشلیم سخن می‌گفت به سیاست‌هایی که باید از سوی کانون‌های فرهنگی‌وهنری استعمار به درون ایران تزریق شود نیز پرداخت که ازجمله این سیاست‌ها، بی‌اعتبارکردن اسطوره‌ها و قهرمان‌های انقلاب و جنگ ذکر شد.
فوکویاما گفت به‌هرشکل باید در سخنرانی‌ها، کتاب‌ها، داستان‌ها و فیلم‌ها، از پدیده‌های انقلاب اسلامی به‌ویژه جنگ‌تحمیلی و دفاع‌مقدس اسطوره‌زدایی شده و بر این نکته تاکید کرد که باید ماهیت دفاع‌مقدس از طریق زیر علامت سوال بردن آرمان‌ها و اهداف آن، وارونه جلوه داده شود و به‌خصوص ارزش‌ها و اسطوره‌های آن که همواره این دفاع را به‌عنوان پتانسیل عملیاتی انقلاب زنده نگه می‌دارد، مورد هتک و بی‌حرمتی قرار گیرد.
این تئوری‌ها از طریق جشنواره‌ها، فضای مجازی یا کانال‌های ماهواره‌ای به داخل کشور تزریق شد و این‌چنین بود که برخی به‌اصطلاح فیلمسازان، آرمان‌های دفاع‌مقدس را زیر علامت سوال بردند. بعضا دو طرف جنگ یعنی هم متجاوزین صدامی و هم ملتی که فقط از سرزمینش دفاع می‌کرد را در یک ترازو قرار دادند و به یک میزان متهم کردند، سرداران و فرماندهان جنگ را به استهزا و سخره گرفتند، ساحت مقدس جبهه‌ها و سنگرهای پاک رزمندگان اسلام را به هرآنچه که سلایق بیگانه می‌پسندید و شیفتگان فرهنگ غرب می‌خواستند، آلوده ساختند و برخی نیز دفاع‌مقدس را تنها در خسارات آن خلاصه کرده که گویا این دفاع حاصلی جز شهید و جانباز و اسیر و خرابی و ویرانی و در کنارش سوءاستفاده‌های مالی و مادی عده‌ای رانت‌خوار نداشته است.
و این دسته از فیلمسازان خواسته یا ناخواسته در خدمت جنگ نرم طراحی‌‌شده دشمن دیرین این سرزمین قرار گرفتند.
سعید مستغاثی - مستندساز و کارشناس سینما
اما منحصرا در این سینما، فیلم‌هایی ساخته شدند که قرار بود دفاع مظلومانه یک ملت در برابر متجاوزانی ظالم و ستمگر را به تصویر بکشند ولی متاسفانه به خدشه‌دار نمودن ارزش‌ها و آرمان‌های آن دفاع پرداخته و حتی اصل آن را نیز زیر علامت سوال بردند.
در سال 1986 میلادی که فرانسیس فوکویاما (استراتژیست برجسته آمریکایی) در کنفرانس «بازشناسی هویت شیعه» در اورشلیم سخن می‌گفت به سیاست‌هایی که باید از سوی کانون‌های فرهنگی‌وهنری استعمار به درون ایران تزریق شود نیز پرداخت که ازجمله این سیاست‌ها، بی‌اعتبارکردن اسطوره‌ها و قهرمان‌های انقلاب و جنگ ذکر شد.
فوکویاما گفت به‌هرشکل باید در سخنرانی‌ها، کتاب‌ها، داستان‌ها و فیلم‌ها، از پدیده‌های انقلاب اسلامی به‌ویژه جنگ‌تحمیلی و دفاع‌مقدس اسطوره‌زدایی شده و بر این نکته تاکید کرد که باید ماهیت دفاع‌مقدس از طریق زیر علامت سوال بردن آرمان‌ها و اهداف آن، وارونه جلوه داده شود و به‌خصوص ارزش‌ها و اسطوره‌های آن که همواره این دفاع را به‌عنوان پتانسیل عملیاتی انقلاب زنده نگه می‌دارد، مورد هتک و بی‌حرمتی قرار گیرد.
این تئوری‌ها از طریق جشنواره‌ها، فضای مجازی یا کانال‌های ماهواره‌ای به داخل کشور تزریق شد و این‌چنین بود که برخی به‌اصطلاح فیلمسازان، آرمان‌های دفاع‌مقدس را زیر علامت سوال بردند. بعضا دو طرف جنگ یعنی هم متجاوزین صدامی و هم ملتی که فقط از سرزمینش دفاع می‌کرد را در یک ترازو قرار دادند و به یک میزان متهم کردند، سرداران و فرماندهان جنگ را به استهزا و سخره گرفتند، ساحت مقدس جبهه‌ها و سنگرهای پاک رزمندگان اسلام را به هرآنچه که سلایق بیگانه می‌پسندید و شیفتگان فرهنگ غرب می‌خواستند، آلوده ساختند و برخی نیز دفاع‌مقدس را تنها در خسارات آن خلاصه کرده که گویا این دفاع حاصلی جز شهید و جانباز و اسیر و خرابی و ویرانی و در کنارش سوءاستفاده‌های مالی و مادی عده‌ای رانت‌خوار نداشته است.
و این دسته از فیلمسازان خواسته یا ناخواسته در خدمت جنگ نرم طراحی‌‌شده دشمن دیرین این سرزمین قرار گرفتند.
سعید مستغاثی - مستندساز و کارشناس سینما