چرا نقشهای جذاب برای بازیگران پا بهسن گذاشته کمتر نوشته میشود؟
وقتی جاذبههای جوانی رنگ میبازد
بهزاد عشقی، متولد 1331 در رشت است. از سال50 به صورت مداوم با مطبوعات فرهنگی ایران همکاری میکند و تلاش داشته است با وقایعنگاری رخدادهای مهم این حوزه و نگاه نقادانه به آن به پرورش فرهنگ و رسانه کشور کمک کند. عشقی، اهل مطالعه و در نوشتار و گفتار تواناست و عمری با دغدغه هنر و بهبود آثار نمایشی نفس کشیده است. به همین علت سعی کرده نگاهش را با مطالعه در حوزه فلسفه، ادبیات و تئاتر بهروز نگه دارد. این گیلهمرد، علاوه بر تدریس و نوشتن تاکنون چند جلد کتاب نیز درباره سینما منتشر کرده است. او در سالهای اخیر با مجله فیلم که حالا با نام فیلم امروز منتشر میشود، همکاری دارد اما همچنان در دیار خود مانده تا جوانان مستعد و علاقهمند به این عرصه در گیلان را آموزش دهد. او در این نوشتار درباره دلایل کمتر نوشته شدن نقشهای پرمایه و جاندار برای بازیگران مسن در قصههای تلویزیونی میگوید.
به طور کلی در سینمای جهان هم حتی برای بیشتر ستارههای بزرگ سینما در ایام پیری نقشهای دندانگیر نوشته نمیشود. برای مثال تا مدتها به مارلون براندو نقش اول نمیدادند و او داشت تبدیل به بازیگری از رده خارج میشد تا اینکه با ایفای نقش پدرخوانده اوضاع کمی تغییر کرد. آنتونی کویین در کتاب خود با نام تانگوی تک نفره هم میگوید سنم که بالا رفته بود داشتم به یک ستاره از یاد رفته تبدیل میشدم. اعتماد به نفسم را از دست داده بودم که آیا با این وضعیت میتوانم نقشی را به دست بیاورم که دوباره به روزهای اوج بازگردم یا خیر. تا اینکه نقشآفرینی در فیلمهای عمرمختار و محمدرسولا... دوباره من را احیا کرد. بازیگرانی که بیشتر به خاطر جاذبههای جسمی خود مشهور شدند، وقتی سنشان بالا میرود جاذبهشان را از دست میدهد. بازیگرانی که از خلاقیت برخوردارند مثل مریل استریپ، آنتونی کویین، اینگرید برگمن و... در سنین بالا هم امکان بازی در نقشهای خوب را داشتند. پس این موضوع، هم به توانایی بازیگر برمیگردد و هم به آداب سینما و تلویزیون که بیشتر سعی میکنند از بازیگرانی استفاده کنند که به خاطر جاذبههای جوانی برای مخاطب جذاب باشند. از طرف دیگر به صورت تحمیلی و در زندگی واقعی هم داستانها را بیشتر جوانها میسازند. این تراژدی بشری است. آدمهای پیر در حاشیه قرار میگیرند و نقشهای اجتماعی آنان کمتر میشود. با این همه، باز جزو جامعه هستند و نقش دارند. به همین علت، در سینما و تلویزیون آن طرف آبها میبینیم که در این سن هم نقش میگیرند؛ مثل فیلم پدر با بازی آنتونیهاپکینز که نقشآفرینی درخشانی هم در آن داشت و به خاطرش اسکار گرفت.
میشود گفت این آسیب همه جا هست، ولی در ایران به خاطر نگاه محدود و گاه کلیشهپردازی برخی فیلمنامهنویسان و همچنین عدمریسکپذیری بیشتر است. البته این کلیشهها در سینمای پس از انقلاب بهتر و کمتر شد. پیش از آن، پدرها و مادرها بیشتر نقش حاشیهای داشتند. برای مثال، بازیگرانی مثل علی نصیریان در سن بالا هم نقشهای درخشان دارند. زندهیاد انتظامی هم به خاطرخلاقیت هنریاش تا روزی که توان داشت در نقشهای خوب بازی کرد. همچنین فاطمه معتمدآریا در میانسالی هم هنوز اگر موقعیت خوبی نصیبش شود، میدرخشد. دلیل دیگر اینکه چون زمان تصویربرداری طولانی دارند،میترسند از بازیگران مسن در نقشهای اصلی استفاده کنند. عوامل نگران هستند در میانه کار اتفاقی برای این بازیگر پابهسن گذاشته بیفتد و کار گروه لنگ شود. خاطرم هست سالها پیش یکی از بازیگران مسن که سابقه درخشانی در تئاتر داشت، مدام آزمایشهای خود را سر صحنه میآورد، نشان میداد و میگفت نگاه کنید نه اوره دارم و نه چربی! این را میگفت تا ثابت کند سلامت است و نقش خوب بگیرد.