برق خورشیدی پس از غروب آفتاب
توسعه انرژیهای پاک باتوجه به گرمایش جهانی و بحرانهای ناشی از سوختهای فسیلی در دهههای اخیر بهطور ویژه مورد توجه کشورهای مختلف قرار گرفته است اما اتکای کامل به انرژیهای پاک نیز گاهی با محدودیتها و چالشهایی همراه میشود. استفاده از انرژی خورشیدی برای تولید برق در کشورهایی مانند ایران که میانگین روزهای آفتابی بالایی دارند، میتواند تولید بسیار کارآمد و مقرون به صرفه باشد اما یکی از نقصانهای این فرآیند محدود بودن تولید انرژی به ساعات تابش خورشید است.
بهتازگی گروهی از محققان دانشگاه نیوساوتولز در پژوهشی جدید، موفق به تولید نوع جدیدی از سلولهای خورشیدی شدهاند که میتواند در طول شب به تولید برق با استفاده از انرژی خورشید
تداوم ببخشد.
تولید بدون وقفه برق با انرژی خورشیدی از آرزوهای مهم محققان حوزه انرژیهای پاک برای افزایش کارآمدی این گروه از انرژیهاست که به نظر میرسد با این پژوهش یک قدم به تحقق آن نزدیکتر شدهایم. استفاده از انرژی خورشیدی شبانه به معنی بهرهبرداری از انرژی گرمایی بالقوه عظیم و بهرهبرداری نشده خورشید است که زمین در طول روز، آن را جذب میکند. در شب، این گرما به شکل پرتوی فروسرخ از زمین خارج میشود و از جای گرمتر که زمین باشد، به خلأ سرد فضا منتقل میشود. جالب است بدانید اگر این پدیده رخ نمیداد، زمین بهسرعت به جایی بسیار داغتر از آنکه امکان شکلگیری حیات وجود داشته باشد، تبدیل میشد.
از فروسرخ تا الکتریسیته
فناوریهایی که برای تولید برق از انرژی خورشیدی تابه حال توسعه پیدا کردهاند. به طور معمول دارای سلولهایی است که با جذب پرتوهای ورودی نور خورشید، انرژی دریافتی را به انرژی الکتریکی تبدیل میکنند. این فرآیند به دلیل تفاوت دمایی خورشید و سطح خنک سلولهای فتوولتائیک منجر به جذب پرتوهای تابشی و تغییر آن به الکتریسیته با کمک دیودها میشود.
در این پژوهش جدید، مشابه همین فرآیند این بار برای تبدیل انرژی گرمایشی جذبشده در سلولها استفاده شده است؛ انرژیای که در طول شب به شکل پرتوهای فروسرخ به سمت فضا (که دمای پایینتری دارد) منتشر میشود. با استفاده از نوعی دیود تابش گرمایی که معمولا در عینکهای دید در شب استفاده میشود، به انرژی الکتریکی تبدیل میشود.
تولید نمونه اولیه
این محصول که اکنون نمونه اولیه آن تولید شده است، مقدار کمی الکتریسیته در حدود یک صد هزارم سلولهای خورشیدی رایج تولید میکند؛ به همین علت کمی بعید به نظر میرسد به تنهایی به منبع رقابتی تولید انرژی تجدیدپذیر تبدیل شود اما بهعقیده محققان، سرمایهگذاری بیشتر و بهینهسازی این فناوری میتواند بازده آن را به اندازه کارآیی سلولهای خورشیدی رایج، افزایش دهد؛ استفاده از این فناوری در سلول های خورشیدی رایج، میتواند با استفاده بهینه از مقدار کمی انرژی گرمایی که در آخر یک روز گرم و آفتابی از سلولهای خورشیدی در فرآیند خنک شدنشان آزاد میشود، به افزایش برق تولیدی در این سلولها کمک کند. فیبی پیرس، فیزیکدان دانشگاه نیوساوتولز میگوید: «فرآیند فتوولتائیک که تبدیل که تبدیل مستقیم نور خورشید به الکتریسیته است، فرآیندی مصنوعی است که انسان برای تبدیل انرژی خورشیدی به برق ایجاد کرده است. فرآیند تابش گرمایی نیز مشابه همین فرآیند بوده و فقط در جهت عکس عمل خواهد کرد؛ انرژیای که به صورت پرتوی فروسرخ از زمین گرم به کیهان سرد منتقل میشود و به انرژی الکتریکی تبدیل خواهد شد.»
سلولهایی برای بهینهسازی انرژی گرمایی
با تثبیت اتمها در مادهای که با گرما مرتعش میشود، الکترونهای آنها را مجبور میکنید تا امواج کمانرژی تابشی الکترومغناطیسی را به شکل پرتو فروسرخ تولید کند. هرقدر هم ایبن تابش الکترونی ضعیف باشد، هنوز هم پتانسیل ایجاد جریان ضعیف الکتریسیته را دارد. تنها چیزی که نیاز است، ایجاد مسیر یکطرفه عبور الکترونی به نام دیود است. دیودها که از ترکیب مناسبی از عناصر ساخته شدهاند، میتوانند الکترونها را در طول مسیری که گرمای خود را به آهستگی در محیط خنکتر از دست میدهند، به پیش براند. در این پژوهش، دیود از جنس تلورید کادمیوم جیوه (MCT) است. توانایی این ماده که در حال حاضر در دستگاههای شناساگر پرتوهای فروسرخ استفاده میشود، در جذب پرتو فروسرخ با برد متوسط و بلند و تبدیل آن به جریان، شناسایی شده بود. در این آزمایش از آشکارساز فتوولتائیک تلورید کادمیوم جیوهای که تاحدود 20 درجه سانتیگراد گرم شد، الکتریسیته به میزان 2.26میلیوات بر متر مربع تولید شد. البته این میزان برق برای جوشاندن یک لیوان آب برای چای صبحانه هم کافی نیست و احتمالا برای این کار به صفحههای تلورید کادمیوم جیوه کافی برای پوشش چند ساختمان در شهر نیاز خواهید داشت اما همانطور که اشاره شد، این موضوع میتواند با پژوهشهای بعدی بهبود یابد.
پیشرفت انرژی خورشیدی، بدون توقف
اکنون تیمهای دیگری نیز برای توسعه استفاده از انرژی خورشیدی در شب در حال تلاش هستند. برای مثال دانشمندان دانشگاه استنفورد در حال توسعه روشی متفاوت برای «جذب گرمای تابشی زمین هستند». با این حال، با آزمایش محدودیتهای هرکدام از روشها و تنظیم دقیق تواناییهای آنها برای جذب بیشتر پرتوهای فروسرخ، میتوانیم به مجموعهای از فناوریها دست یابیم که قادرند از هر نوع اتلاف انرژی در سطح زمین، حتی شده از یک قطره
برق بگیرند! روی آوردن به انرژیهای تجدیدپذیر برای مقابله با بحران تامین انرژی در کشور، بهویژه با توجه به ظرفیت بالایی که کشور ما برای استفاده از نور خورشید براساس شدت تابش آفتاب در مناطق مختلف و میانگین روزهای آفتابی (بیش از 300 روز در سال) دارد، میتواند در رفع نیازهای کشور بسیار اثرگذار باشد. در این راستا اقداماتی نظیر افتتاح نخستین واحد تولید سلولهای خورشیدی در کشور در سال 1400 و فعالیتهای پژوهشی گروههای تحقیقاتی مختلف با تمرکز بر توسعه فناوریهای نوین در تولید انرژیهای پاک در حال انجام است که به نظر میرسد زمینه ساز خوبی برای توسعه و بهکارگیری چنین فناوریهای نوینی همگام با کشورهای پیشرو باشد.
برگرفته از: Euronews.science Alert.english.news.cn
عسل اخویان طهرانی - گروه دانش و سلامت