printlogo


دو عکس و روایت از مریم کاظم‌زاده که چند روز پیش درگذشت
جنگ چهره زنانه ندارد!
در آشوب سال‌های اولیه و خط‌مقدم جنگ که می‌شد تعداد قابل‌توجهی از افراد را دید که در لباس خاکی خود به‌جای اسلحه، دوربین به‌دست گرفته‌اند و به ثبت تاریخ مشغولند. در این میان اما یک زن با چادری سیاه، دارد از این اتفاقات قاب می‌بندد، مریم کاظم‌زاده که همین چند روز پیش رخ در نقاب خاک کشید را بسیاری با عنوان اولین عکاس زن جنگ به یاد می‌آورند، کسی که در نزدیک‌ترین مناطق به خط مقدم به ثبت اتفاقات مشغول بود، بیشترین تصاویر به‌جا مانده از او نه از جبهه جنوب که در مناطق غربی ایران است؛ مناطقی که با توجه به حجم اتفاقات در طول سال‌های جنگ تحمیلی، تصاویر کمتری از آن به‌جا مانده است. تصاویر او روایتگر جریان‌هایی است که در این مناطق بر مردم و رزمندگان ایران گذشت. آثار او گواه روشنی است از آنچه در طول سال‌های جنگ بر ایران گذشت.

چمران کو؟     اول تیر 1358، مریوان
اول تابستان ٥٨ گرمای هوا هنوز جان نگرفته بود اما غبار با آتش آفتاب، صورت‌ها را می‌سوزاند. قبل از ماجراى پاوه، دکتر‌چمران به عنوان نماینده نخست وزیر به پادگان مریوان آمده بود تا ماجرای کردستان را از نزدیک ببیند. 
صبح بود. با دکتر چمران و سرگرد شیبانی، فرمانده پادگان مریوان، با جیپ ارتشی رفتیم تا گشتی در شهر بزنیم. سرگرد شیبانی رانندگی می‌کرد و دکتر چمران با کت و شلوار کنارش نشسته بود.
 من هم عقب ماشین نشسته بودم. گشتی در شهر زدیم. بعضى مغازه‌ها باز و بعضی بسته بودند. روبه‌روى ژاندارمرى، جوانى توجه‌ ما را جلب کرد. جوان حدود 17‌ساله‌ای مسلح که مدام با صدای بلند به دکتر چمران فحش می‌داد.
 دکتر نزدیک رفت و گفت: چرا فحش می‌دهی؟ جوان مسلح با عصبانیت گفت: «چمران فالانژه» چمران پرسید: «فالانژ کیه؟» جوان گفت: «نمی دونم؛ قاتله» چمران گفت:«می‌شناسیش؟» جوان گفت: «آره. کچله» دکتر گفت «خب منم کچلم! نکنه من چمرانم» جوان گفت: «نه تو نیستی. اون از چشماش خون می‌چکه» خندیدم. دکتر چپ چپ نگاهم می‌کرد. 

رنگ جنگ     3 دی ماه، مریوان
موقعیتی همچون جنگ تحمیلی پر از خرده‌روایت‌های عجیب است، پر از لحظاتی است که شاید نتوان آن را در تنها در قاب عکس به تصویر کشید و حتما که باید به پیوست آن تصاویر شرح موقعیت از پیش رفته هم توصیف شود. جنگ همچنان ذهنیت‌های عجیبی را هم به ذهن‌ها غالب می‌کند، ذهنیت‌هایی که تا مدت‌هاهمراه مردم می‌ماند. غالبا رنگ جنگ را قرمز خونی تصور می‌كنند. اما من جنگ را به همه رنگ دیده‌ام. سیاه، سفید، گاهى حتى بنفش یا سبز، گاهى هم زرد و نارنجی به رنگ زندگی. رنگ عشق و نیایش را نمی‌دانم اما هر رنگى باشد همرنگ با جنگ هم هستند. رنگ‌ها را از خاطراتم باز مى‌شناسم، به همان وضوحى كه برایم طعم و بو دارند، رنگ هم دارند.  بسیجی یك مجروح عراقی را به دوش گرفته بود. از تپه‌ها او را پایین آورد و سوار آمبولانس كرد. وقتی آمبولانس پر از مجروح ایرانى و عراقى شد، خودش سوار نشد. آمبولانس بعدى تن پر تركش او را به بیمارستان آورد. راننده آمبولانس اولى او را شناسایی كرد. وقتی خبر را به سرباز عراقی دادند سرش را بین ملحفه‌ای كه رویش بود قایم كرد. در همان عملیات چند اسیر سالم عراقی هم داشتیم كه حاضر نشده بودند تن مجروح هم‌رزمانشان را به دوش بگیرند و از تپه پایین بیاورند.