درباره جمال اجلالی، بازیگر خوب نقشهای مکمل که این روزها در بستر بیماری است
سفر به قلعه پرتغالیها
هر کارگردانی با او کار کرد، دیگر دل از او نکند. مثل حمید لبخنده که بعد از نخستین همکاری با جمال اجلالی در سریال حکایت میرزایحیی -که ظاهرا اولین کار تلویزیونی اجلالی هم بود- باز هم از او در سریالهای در قلب من، با من بمان و فیلم آبی بهره برد. از این میان مهمترین نقش اجلالی در آثار لبخنده، رانندهای با اخلاق و وظیفهشناس به نام کریم در سریال در قلب من بود که این بازیگر آن را بهخوبی بازی کرد.
پدرانگی های کریم آقا
اساسا بازی در نقشهای خیلی مثبت و پاکدست در آثار نمایشی چندان موردپسند بازیگران اهل چالش نیست و کاراکترهای منفی و خاکستری بیشتر برای جولان و هنرنمایی به کار میآید. اما بازیگری مثل اجلالی از نقشی با ویژگیهای مثبت اخلاقی که مستعد ارائه بازی بیروح و یکنواخت است، کاراکتری دوستداشتنی خلق میکند و از کوچکترین فضاها برای جلوهگری نقش بهره میبرد. در همان قسمت اول که کریمآقا با درخواست 500تومان پول از سوی دخترش لیلا (لعیا زنگنه) مواجه میشود، پرداخت این مبلغ را با مزاحی نرم و پدرانه برگزار میکند و آن پنج صدتومانی را با خنده و کرشمهای هنرمندانه به دخترش میدهد و این سکانس ساده را که مستعد اجرایی خنثی بود، از آب و گل درمیآورد.
در قسمت و سکانسی دیگر کریمآقا که در ماشین نشسته و منتظر اتمام جلسه رئیساش اسفندیاری است، با همکارش مواجه میشود که برای شامش ساندویچ آورده، اما کریم میگوید ساندویچ نمیخواهد و به نوشابه بسنده میکند. همکار، دو ساندویچ و دو نوشابه را تحویل کریم میدهد تا برود و برگردد. اجلالی، امانتیها را میگیرد و شیشه ماشین را بالا میکشد و فقط با یک لبخند و چسباندن سرش به شیشه، چنان عمقی به این سکانس ساده میدهد که کمنظیر است. بازی اجلالی ترکیبی از روزمرگی و بطالت حین وظیفهشناسی، به صحنه میدهد. در ضمن، پخش تصنیف کاروان بنان در ماشین هم در تقویت این افسوس عمر رفته، نقش بسزایی دارد و مکمل بازی پرحس و حال اجلالی میشود.
خاکستریهای اجلالی
بازی اجلالی قابلیت دارد تا مرز باریک فضای جدی و کمدی را محو کند و بر جذابیت و غافلگیری نقش و قصه بیفزاید. مثل آنجا که حین صحبتهای اسفندیاری (ایرج راد) بیهوا خوابش میبرد و رفیق قدیمی و رئیس فعلیاش را با خواب بسیار سنگین و در حد بیهوشیاش نصفالعمر میکند.
برای بازیگری که از پس جذابکردن مثبتترین نقشها برمیآید، بازی در نقشهای خاکستری بهراحتی آبخوردن است. مثل کاری که در نقش احمد قندی، رئیس کارخانه سریال برای آخرین بار (اکبر منصورفلاح) میکند که همان سرچراغی، عذر یکی از کارگرانش حبیب (امیر جعفری) را بهدلیل لیچارهای وارده میخواهد. در اشارهای فرامتنی و غیرمرتبط، چهره و اسم کاراکتر اجلالی در این سریال عجیب یادآور حسین قندی، استاد فقید روزنامهنگاری ایران است.
سمندریان و کشف یک استعداد
خسرو معصومی هم از جمله سینماگرانی است که همکاریاش با اجلالی از یک بار فراتر رفت و بعد از بازی این بازیگر در فیلم باد در علفزار میپیچد، در سریالهای بچههای بهشت و خداحافظ بچهها هم از اجلالی استفاده کرد.
حمید سمندریان هم بهعنوان اولین کسی که استعداد اجلالی را کشف و از او در نمایشهای مرغ دریایی، ازدواج آقای میسیسیپی و دایره گچی قفقازی بهره برد، در اولین و آخرین فیلم سینماییاش هم نقش پدر ماهبانو را به او داد و اجلالی بااینکه سه سال کوچکتر از هما روستا بود، نقش پدرش را بازی کرد. در اهمیت حضور اجلالی همین بس که وجه تسمیه فیلم در دیالوگهای آغازین اوست و نام «تمام وسوسههای زمین» بعد از جملههای این بازیگر بر زمینه تیتراژ نقش میبندد.
باوجود بازیهای اندک اما خوب اجلالی در سینما و حسرتی که تا همیشه در این زمینه برای مخاطبان وجود خواهد داشت، بیتردید بهترین بازی کارنامهاش، نقش دکتر در آرایش غلیظ است؛ نقشی که انگار تیزرش را سالها قبل در سریال مسافر دیده بودیم. آنجا که در پاسخ به پرسش دخترش افسانه (آنا نعمتی) در شناخت آدمهای معتاد میگوید: «کاری که یه آدم معتاد با خودش میکنه، هیچ دشمن قداری با آدم نمیکنه.» این تعریف دقیق از اعتیاد را سالها بعد در نقش دکتری معتاد و به ته خط رسیده به درخشانترین شکل ممکن در فیلم حمید نعمتا... به ما نشان میدهد و راه و رسم سفر به قلعه پرتغالیها را با ترکیب چند سیسی دمنوش موادمخدر و یکی دو پر پرتقال به جوانی شیطانصفت (مسعود) با بازی حامد بهداد میآموزد. این از هنر اجلالی است که در رقابت با کاراکترهای غریب و بیهمتایی چون برقی(علی عمرانی) و هومن جودکی(حبیب رضایی) هیچ کم نمیآورد و حتی جلوهگری فزونتری هم دارد.
اجلالی سالهاست ما را به بازیهای خوبش عادت داده و معتاد کرده است و در هر بار نقشآفرینی دست ما را میگیرد و خوشخوشان و بیضرر و عوارض به قلعه پرتغالیها میبرد. پس از او خواهش میکنیم زودتر لباس عافیت بپوشد و دوباره دز حضورش را بالا ببرد.
علی رستگار - روزنامهنگار