هشدار برای توجه به سلامت قالیبافان
ترانه‌های قالیبافی از شاخص‌ترین آواهای کار در فرهنگ ایران است. دارهای بلند و
هزار رنگ قالی، زنان نشسته بر سکوهای مقابل این دارها با لباس‌ها و سربندهای رنگی و دستان ماهر آنها که گره به گره زیبایی می‌آفرینند، بی‌تردید از زیباترین تصاویر هنرهای سنتی- دستی ایران است اما در کنار این همه زیبایی، آسیب‌های جسمی بزرگ و کوچک، تن زنان قالیباف را می‌آزارد. بیستم خرداد/ دهم ژوئن، روز صنایع‌دستی بود و اکنون در هفته صنایع دستی قرار داریم. مناسبتی که سبب شد بعضی از شاخص‌ترین آسیب‌ها در هنرمندان بافنده قالی، گلیم و گبه را بررسی کنیم و به راهکارهایی برای جلوگیری از ابتلا به آنها بپردازیم.
سرما، مهاجم است
افت دما در محیط کار باعث انقباض رگ‌های خونی شده و علاوه بر ایجاد انقباض و تنش ماهیچه‌ها، خطر لخته خون را افزایش دهد. این نکته در کارگاه‌های فرش و گلیم‌‌بافی که عمدتا در مکان‌هایی دور از نور آفتاب قرار دارند، بسیار مهم است. آویزان بودن طولانی‌مدت پا خطر لخته‌شدن خون را افزایش می‌دهد.
دما، محدوده دارد
تحمل دما، محدوده مشخصی دارد. در فصل زمستان و با لباس معمولی در فضای بسته تحمل دمای حداقل بین 20تا23.5درجه سانتیگراد و در فصل تابستان با همان شرایط، تحمل دمایی بین 22.5تا 26درجه سانتیگراد است. نوسان دما بسته به فصل، بیشتر و کمتر از این اعداد می‌تواند روی بازدهی کاری افراد تاثیر منفی داشته باشد. در کارگاه‌های فرشبافی، تراکم بالای افراد، وجود الیاف طبیعی، اختلال در تهویه هوا می‌تواند به سلامت افراد آسیب بزند.
رطوبت، مولد قارچ
تحمل انسان نسبت به دما و تغییرات آن، از رطوبت بیشتر است. یکی از دلایل آن تاثیر منفی رطوبت بالا یا پایین روی سلامت پوست است. علاوه بر این‌که رطوبت بالا زمینه‌ساز ایجاد قارچ پوستی است، باعث ایجاد تراکم هوا شده و درنتیجه باعث ایجاد تنگی نفس خواهد شد. تراکم الیاف به‌ویژه الیاف طبیعی، افراد و نبود تهویه کافی از عوامل افزایش تراکم و جذب رطوبت و بالارفتن خطر ایجاد قارچ و کپک در محیط کار است. این مسأله در کارگاه‌های ریسندگی و بافندگی و فرش دیده می‌شود. این آلاینده‌ها می‌توانند سلامت پوست، موها و مجاری تنفسی را تهدید کنند.
الیاف، به سلامت می‌پیچند
یکی دیگر از مسائلی که در کارگاه‌های بافت فرش مشکلی جدی است، پرز و کرک‌های موجود در هواست. این ذرات ریز که درواقع آلاینده‌ها معلق به حساب می‌آیند، وارد مجاری تنفسی شده و پس از رسیدن به ریه‌ها می‌توانند عارضه‌های متعددی در دستگاه تنفسی ایجاد کنند. آمار ابتلا به بیماری‌های مختلف ریوی در بین بافندگان فرش بالاست. بنابراین از نکته‌های مهم در کارگاه‌ها، تهویه هوای مناسب و استفاده از ماسک برای کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های ریوی است.
دست‌هایی که خسته‌اند
عبارت « صنایع دستی» خود بیانگر میزان فشار وارد شده به دست در حین کار است. تکرار یک حرکت، کار با دست به مدت طولانی، ضربه‌های طبیعی وارد شده به دست درحین کار (مثل ضربه شانه فرشبافی به مچ) باعث آسیب به دست می‌شود. سندرم تونل کارپال و سندرم آرنج تنیس‌بازان، آرتروز دست از جمله بیماری‌های رایج در میان فرشبافان است. استفاده از مچ‌بند، استراحت بین کار و انجام ورزش‌های اصلاحی از ابتلا یا پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند.
پُشتی که دوتاست
شکل نشستن در حین بافتن فرش، گلیم و گبه به شکلی است که بدن از ناحیه کمر و پشت به جلو خمیده می‌شود. به‌تدریج انحنا بیشتر شده و عوارضی مانند بیرون‌زدگی مهره‌های پشت، کمر و گردن، کمر درد، آرتروز گردن و آسیب به شانه‌ها بروز می‌کند. نشستن درست، استفاده از کمربند و پشت‌بند درحین کار باعث جلوگیری از ابتلا یا پیشرفت بیماری می‌شود.
سلامت کارکنان یک مجموعه با شاخصی به‌نام «ریز اقلیم» تعریف می‌شود. گرچه به نظر می‌رسد انسان می‌تواند خود را با شرایط اقلیمی جدید سازگار کند اما باید استانداردهایی برای فراهم‌شدن شرایط کاری مناسب رعایت شود. درتعریف ریزاقلیم‌ها شاخص‌هایی مانند دما، رطوبت، نور، محیط آرام و شرایط بهداشتی محیط کار تعریف شده است. برای آن‌که شرایط کار مناسب و سالم بوده و شاخص‌های ارگونومی در آن رعایت شده باشد، باید ریزاقلیم‌ها همگی در شرایط استاندارد باشند. رعایت این نکته‌ها، باعث حفظ سلامت کارمندان، کاهش میزان خطا در کار و افزایش بازدهی کار و کاهش تعداد روزهای غیبت از کار ناشی از آسیب‌های جسمی و روانی می‌شود.
مهتاب خسروشاهی - گروه سلامت
افت دما در محیط کار باعث انقباض رگ‌های خونی شده و علاوه بر ایجاد انقباض و تنش ماهیچه‌ها، خطر لخته خون را افزایش دهد. این نکته در کارگاه‌های فرش و گلیم‌‌بافی که عمدتا در مکان‌هایی دور از نور آفتاب قرار دارند، بسیار مهم است. آویزان بودن طولانی‌مدت پا خطر لخته‌شدن خون را افزایش می‌دهد.
دما، محدوده دارد
تحمل دما، محدوده مشخصی دارد. در فصل زمستان و با لباس معمولی در فضای بسته تحمل دمای حداقل بین 20تا23.5درجه سانتیگراد و در فصل تابستان با همان شرایط، تحمل دمایی بین 22.5تا 26درجه سانتیگراد است. نوسان دما بسته به فصل، بیشتر و کمتر از این اعداد می‌تواند روی بازدهی کاری افراد تاثیر منفی داشته باشد. در کارگاه‌های فرشبافی، تراکم بالای افراد، وجود الیاف طبیعی، اختلال در تهویه هوا می‌تواند به سلامت افراد آسیب بزند.
رطوبت، مولد قارچ
تحمل انسان نسبت به دما و تغییرات آن، از رطوبت بیشتر است. یکی از دلایل آن تاثیر منفی رطوبت بالا یا پایین روی سلامت پوست است. علاوه بر این‌که رطوبت بالا زمینه‌ساز ایجاد قارچ پوستی است، باعث ایجاد تراکم هوا شده و درنتیجه باعث ایجاد تنگی نفس خواهد شد. تراکم الیاف به‌ویژه الیاف طبیعی، افراد و نبود تهویه کافی از عوامل افزایش تراکم و جذب رطوبت و بالارفتن خطر ایجاد قارچ و کپک در محیط کار است. این مسأله در کارگاه‌های ریسندگی و بافندگی و فرش دیده می‌شود. این آلاینده‌ها می‌توانند سلامت پوست، موها و مجاری تنفسی را تهدید کنند.
الیاف، به سلامت می‌پیچند
یکی دیگر از مسائلی که در کارگاه‌های بافت فرش مشکلی جدی است، پرز و کرک‌های موجود در هواست. این ذرات ریز که درواقع آلاینده‌ها معلق به حساب می‌آیند، وارد مجاری تنفسی شده و پس از رسیدن به ریه‌ها می‌توانند عارضه‌های متعددی در دستگاه تنفسی ایجاد کنند. آمار ابتلا به بیماری‌های مختلف ریوی در بین بافندگان فرش بالاست. بنابراین از نکته‌های مهم در کارگاه‌ها، تهویه هوای مناسب و استفاده از ماسک برای کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های ریوی است.
دست‌هایی که خسته‌اند
عبارت « صنایع دستی» خود بیانگر میزان فشار وارد شده به دست در حین کار است. تکرار یک حرکت، کار با دست به مدت طولانی، ضربه‌های طبیعی وارد شده به دست درحین کار (مثل ضربه شانه فرشبافی به مچ) باعث آسیب به دست می‌شود. سندرم تونل کارپال و سندرم آرنج تنیس‌بازان، آرتروز دست از جمله بیماری‌های رایج در میان فرشبافان است. استفاده از مچ‌بند، استراحت بین کار و انجام ورزش‌های اصلاحی از ابتلا یا پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند.
پُشتی که دوتاست
شکل نشستن در حین بافتن فرش، گلیم و گبه به شکلی است که بدن از ناحیه کمر و پشت به جلو خمیده می‌شود. به‌تدریج انحنا بیشتر شده و عوارضی مانند بیرون‌زدگی مهره‌های پشت، کمر و گردن، کمر درد، آرتروز گردن و آسیب به شانه‌ها بروز می‌کند. نشستن درست، استفاده از کمربند و پشت‌بند درحین کار باعث جلوگیری از ابتلا یا پیشرفت بیماری می‌شود.
سلامت کارکنان یک مجموعه با شاخصی به‌نام «ریز اقلیم» تعریف می‌شود. گرچه به نظر می‌رسد انسان می‌تواند خود را با شرایط اقلیمی جدید سازگار کند اما باید استانداردهایی برای فراهم‌شدن شرایط کاری مناسب رعایت شود. درتعریف ریزاقلیم‌ها شاخص‌هایی مانند دما، رطوبت، نور، محیط آرام و شرایط بهداشتی محیط کار تعریف شده است. برای آن‌که شرایط کار مناسب و سالم بوده و شاخص‌های ارگونومی در آن رعایت شده باشد، باید ریزاقلیم‌ها همگی در شرایط استاندارد باشند. رعایت این نکته‌ها، باعث حفظ سلامت کارمندان، کاهش میزان خطا در کار و افزایش بازدهی کار و کاهش تعداد روزهای غیبت از کار ناشی از آسیب‌های جسمی و روانی می‌شود.
مهتاب خسروشاهی - گروه سلامت