مروری بر صحبت‌های کارشناسان
فصل جدید برنامه سوره از شب اول محرم از شبکه چهار سیما روانه آنتن شد و امشب آخرین قسمت از برنامه پخش می‌شود. این فصل از برنامه اختصاص به مبحث کوفه داشت و کارشناسان هر شب از زاویه‌ای تازه درباره این موضوع صحبت داشتند تا مباحث برای مخاطبان کاربردی و شنیدنی باشد.
رفتار با همسایه غیرمسلمان
رضا امیرخانی، نویسنده و منتقد ادبی: شک درست یعنی جایی که اگر صدای هیأت من بلند بود آیا کم کنم یا نه؟
مسلما اباعبدا... (ع) می‌گوید باید آن را کم کرد. باید یاد بگیریم در زیست اجتماعی و عزاداری، حسینی عمل کنیم. همیشه اباعبدا... و شهدای کربلا همراه در دوراهی‌ها، شکل درست را انتخاب کردند و هیچ‌گاه برای انتخاب راه غلط، برای خود توجیهی درست نکردند.
جریان‌شناسی لشکر عمر سعد
حجت‌الاسلام محمدعلی مهدوی‌راد: برخی فرصت‌طلب و جیره‌خوار بودند. برخی دیگر مسخ‌شده و درنده‌خو بودند. گروه دیگر ترسو بودند که دوست نداشتند آنجا باشند ولی از ترس جان در سپاه دشمن حاضر شدند. اگر نگاهی به این افراد داشته باشیم متوجه خواهیم شد چه کسانی در آن زمان بودند. البته باید تاکید کنم در قرآن کریم تمام این نشانه‌ها آمده‌است.
چرا تشیع رونق گرفت؟
فهیمه فرهمندپور، استاد دانشگاه: ساخت چند صد ساله قبیلگی در حجاز مانع از رشد و تسلط اسلام مبتنی بر ولایت در حجاز می‌شود و پیامبر هم با وجود همه جاذبه نبوی، باز هم در برخورد با این مردم با چالش روبه‌رو می‌شود.
همچنین حمله برای غارت اصلا در سیره پیامبر نبود و اقتصاد مبتنی بر جنگ وجود نداشت یا اگر وجود داشت احکام خاصی بر آن وضع می‌شد.
فعالیت مخالفان امیرالمؤمنین
اصغر طاهرزاده، کارشناس: این سوال مطرح می‌شود که مخالفان امیرالمومنین تا کجا اجازه فعالیت داشتند؟ حضرت در این باره خطاب به یاران‌شان فرمودند تا زمانی که مخالفان دست به شمشیر و کشتار نمی‌برند باید آنها را آزاد گذاشت. حتی زمانی که حضرت در مسجد نماز می‌خواندند، مخالفان شروع به خواندن قرآن می‌کردند و حضرت سکوت می‌کرد. این موضوع نشان می‌دهد مخالفان برای حضور تا کجا میدان دارند.
چرا کوفیان مسلم را تنها گذاشتند؟
نعمت‌ا... صفری فروشانی، پژوهشگر: به نظر می‌رسد در زمان مسلم اجماع چندانی بین کوفیان وجود نداشت و یکی از گلایه‌های آنها منزل‌گزینی مسلم بود. حدس می‌زنم تعدادی از بزرگان شیعه از امام هم گلایه داشتند که چرا با این همه نامه‌نگاری خودشان تشریف نبردند و نماینده فرستادند. همچنین معتقدم به نظر من حرکت توابین کوفه حرکتی کور بود و با این که قاتلین امام در کوفه بودند، به شام رفتند.
کوفه، تنها امید امام حسین(ع)
حسین قاضی‌خانی، پژوهشگر: مردم شهرهای مکه و مدینه با حضرت همراه نبودند و کوفه تنها شهری است که برای قیام از ایشان دعوت کرد.
البته معاویه با هدف گرفتن بیعت برای یزید، شخصا به دیدار امام حسین(ع) و ابن عباس رفت، اما با مخالفت حضرت مواجه شد. بزرگان کوفه چون سلیمان بن صرد و دیگر توابین در همراهی امام کوتاهی کردند. آنها بصیرت لازم را نداشتند.
تغییر ساختار کوفه
ابراهیم فیاض، پژوهشگر: بعد از عاشورا، خوارج دست به خشونت زدند، حتی پیرمردی با عصا به پیکر امام‌حسین(ع) زد.
همین امروز هم داعش این نگاه را دارد و دست به خشونت می‌زند و نکته این است که آنها هم مثل خوارج فکر می‌کنند که خودشان درست فکر می‌کنند و بقیه اشتباه می‌کنند اما حادثه عاشورا به حدی عظیم است که بعد از آن همین کوفه تبدیل شد به مهد شیعه.
عبارت «امام را شیعیانش کشتند» دروغ است
محمدحسین رجبی دوانی، پژوهشگر تاریخ اسلام: برخی شیعیان با فشار عبیدا... جا زدند و از حضرت حمایت نکردند، ولی هیچ‌کدام به جنگ امام نرفتند. همچنین در سیره پیامبر می‌بینیم چند بار برای کشتن دشمنان عنودی که در پی ضربه زدن به اسلام بودند، افرادی را فرستادند و آنها را غافلگیرانه کشتند. کشتن آنها از عبیدا... بن زیاد مهم‌تر نبود که مسیر آینده اسلام را تغییر داد.
تضعیف اقتصاد شیعیان
زهرا روح‌اللهی‌امیری، استاد دانشگاه: در دوره معاویه هرگونه بدگویی یا مخالفتی با بنی‌امیه باعث قطع شدن حقوق مردم از بیت‌المال می‌شد.
ابن زیاد با استفاده از همین سازوکار توانست کوفه را کنترل کند. علاوه بر آن عبدا... بن‌مسعود، معلم آموزش قرآن در کوفه بود، اما از بیان روایات و شأن نزول آیات خودداری می‌کرد. با این روش دینداری ظاهری و قشری رواج پیدا کرد.
رضا امیرخانی، نویسنده و منتقد ادبی: شک درست یعنی جایی که اگر صدای هیأت من بلند بود آیا کم کنم یا نه؟
مسلما اباعبدا... (ع) می‌گوید باید آن را کم کرد. باید یاد بگیریم در زیست اجتماعی و عزاداری، حسینی عمل کنیم. همیشه اباعبدا... و شهدای کربلا همراه در دوراهی‌ها، شکل درست را انتخاب کردند و هیچ‌گاه برای انتخاب راه غلط، برای خود توجیهی درست نکردند.
جریان‌شناسی لشکر عمر سعد
حجت‌الاسلام محمدعلی مهدوی‌راد: برخی فرصت‌طلب و جیره‌خوار بودند. برخی دیگر مسخ‌شده و درنده‌خو بودند. گروه دیگر ترسو بودند که دوست نداشتند آنجا باشند ولی از ترس جان در سپاه دشمن حاضر شدند. اگر نگاهی به این افراد داشته باشیم متوجه خواهیم شد چه کسانی در آن زمان بودند. البته باید تاکید کنم در قرآن کریم تمام این نشانه‌ها آمده‌است.
چرا تشیع رونق گرفت؟
فهیمه فرهمندپور، استاد دانشگاه: ساخت چند صد ساله قبیلگی در حجاز مانع از رشد و تسلط اسلام مبتنی بر ولایت در حجاز می‌شود و پیامبر هم با وجود همه جاذبه نبوی، باز هم در برخورد با این مردم با چالش روبه‌رو می‌شود.
همچنین حمله برای غارت اصلا در سیره پیامبر نبود و اقتصاد مبتنی بر جنگ وجود نداشت یا اگر وجود داشت احکام خاصی بر آن وضع می‌شد.
فعالیت مخالفان امیرالمؤمنین
اصغر طاهرزاده، کارشناس: این سوال مطرح می‌شود که مخالفان امیرالمومنین تا کجا اجازه فعالیت داشتند؟ حضرت در این باره خطاب به یاران‌شان فرمودند تا زمانی که مخالفان دست به شمشیر و کشتار نمی‌برند باید آنها را آزاد گذاشت. حتی زمانی که حضرت در مسجد نماز می‌خواندند، مخالفان شروع به خواندن قرآن می‌کردند و حضرت سکوت می‌کرد. این موضوع نشان می‌دهد مخالفان برای حضور تا کجا میدان دارند.
چرا کوفیان مسلم را تنها گذاشتند؟
نعمت‌ا... صفری فروشانی، پژوهشگر: به نظر می‌رسد در زمان مسلم اجماع چندانی بین کوفیان وجود نداشت و یکی از گلایه‌های آنها منزل‌گزینی مسلم بود. حدس می‌زنم تعدادی از بزرگان شیعه از امام هم گلایه داشتند که چرا با این همه نامه‌نگاری خودشان تشریف نبردند و نماینده فرستادند. همچنین معتقدم به نظر من حرکت توابین کوفه حرکتی کور بود و با این که قاتلین امام در کوفه بودند، به شام رفتند.
کوفه، تنها امید امام حسین(ع)
حسین قاضی‌خانی، پژوهشگر: مردم شهرهای مکه و مدینه با حضرت همراه نبودند و کوفه تنها شهری است که برای قیام از ایشان دعوت کرد.
البته معاویه با هدف گرفتن بیعت برای یزید، شخصا به دیدار امام حسین(ع) و ابن عباس رفت، اما با مخالفت حضرت مواجه شد. بزرگان کوفه چون سلیمان بن صرد و دیگر توابین در همراهی امام کوتاهی کردند. آنها بصیرت لازم را نداشتند.
تغییر ساختار کوفه
ابراهیم فیاض، پژوهشگر: بعد از عاشورا، خوارج دست به خشونت زدند، حتی پیرمردی با عصا به پیکر امام‌حسین(ع) زد.
همین امروز هم داعش این نگاه را دارد و دست به خشونت می‌زند و نکته این است که آنها هم مثل خوارج فکر می‌کنند که خودشان درست فکر می‌کنند و بقیه اشتباه می‌کنند اما حادثه عاشورا به حدی عظیم است که بعد از آن همین کوفه تبدیل شد به مهد شیعه.
عبارت «امام را شیعیانش کشتند» دروغ است
محمدحسین رجبی دوانی، پژوهشگر تاریخ اسلام: برخی شیعیان با فشار عبیدا... جا زدند و از حضرت حمایت نکردند، ولی هیچ‌کدام به جنگ امام نرفتند. همچنین در سیره پیامبر می‌بینیم چند بار برای کشتن دشمنان عنودی که در پی ضربه زدن به اسلام بودند، افرادی را فرستادند و آنها را غافلگیرانه کشتند. کشتن آنها از عبیدا... بن زیاد مهم‌تر نبود که مسیر آینده اسلام را تغییر داد.
تضعیف اقتصاد شیعیان
زهرا روح‌اللهی‌امیری، استاد دانشگاه: در دوره معاویه هرگونه بدگویی یا مخالفتی با بنی‌امیه باعث قطع شدن حقوق مردم از بیت‌المال می‌شد.
ابن زیاد با استفاده از همین سازوکار توانست کوفه را کنترل کند. علاوه بر آن عبدا... بن‌مسعود، معلم آموزش قرآن در کوفه بود، اما از بیان روایات و شأن نزول آیات خودداری می‌کرد. با این روش دینداری ظاهری و قشری رواج پیدا کرد.