گفت‌وگوی «جام‌جم» با مدیر هنری طرح «دولت مردم» میدان ولیعصر(عج)
دیوارنگاری؛ راهی برای سرزندگی فضای‌شهری
در تعریف دیوارنگاری می‌گویند هنری است عمومی که در ارتباط با فضا، معماری و شهروند قرار می‌گیرد. دیوارنگاری از جمله مهم‌ترین هنرهای شهری است که از ظرفیت‌ها، کارکردهای شهری و ساختار فرهنگی و تاریخی قابل توجهی برخوردار است. نمود این هنر در فضای شهری و کارایی‌های آن در فرهنگ، هویت ملی، حیات جمعی شهری و حتی امور تبلیغی و تجاری و البته آموزش‌های شهروندی امری انکارناپذیر است، اما یک دیوارنگاره چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد که برای مخاطب دلبستگی ایجاد کند و تاثیرات مثبتی را در درازمدت روی او بگذارد؟ یا این‌که دیوارنگاره‌ها چگونه می‌توانند به شهر هویت ببخشند و...؟ در همین خصوص با محمد متقی‌منش، مدیر هنری بخش گرافیک پروژه «دولت مردم» به گفت‌وگو نشستیم که این روزها و با فرارسیدن هفته دولت در قالب موسسه فرهنگی- هنری آب و آیینه، طرح کنونی میدان ولیعصر(عج) را با شعار «دولت مردم» در معرض دید عموم مردم قرار داده‌اند.
آقای متقی‌منش، شما معمولا در زیباسازی شهری و طراحی دیوارنگاری‌ها به چه نکاتی توجه می‌کنید؟
بخش مهمی از فرهنگ‌سازی در شهرها و استان‌ها باید توسط دیوارنگاری صورت بگیرد. این دیوارنگاره‌ها در نقاط مختلف شهر به عنوان یک قالب قرار دارند که باید از ظرفیت آنها به نحو احسن استفاده کرد. هرچند الان علم پیشرفت کرده و فضا مدرن شده، اما دیوارنگاره‌ها به دلیل جایگاه نصب خوبی که در سطح شهر دارند از بازدید و تاثیرگذاری بالایی برخوردارند. طبق تحقیقات به عمل‌آمده مدت زمانی که یک فرد از جلوی یک دیوارنگاره رد می‌شود حدود 5ثانیه است. یعنی طرحی که روی دیوارنگاره به تصویر کشیده می‌شود باید به قدری اصولی باشد که طی همین زمان کوتاه تاثیرش را بگذارد. از این جهت می‌گویم اصولی که لزومی ندارد در طراحی‌ها و آثار گرافیکی روی بیلبوردها به جزئیات کوچکی که خیلی تاثیری در اصل مفهوم اثر ندارد، توجه کرد. بعضا این جزئیات متعلق به آثاری است که در نمایشگاه‌ها و گالری به تصویر درمی‌آید، نه بیلبوردهای تبلیغاتی. در بیلبوردها باید کلیت و مفهوم اثر جذاب باشد که مخاطب در کمترین زمان، بالاترین دریافت را از اثر داشته باشد.
کمی در مورد ظرفیت فرهنگی میادین شهرها صحبت کنید. میادین بزرگ شهرها به‌جز نمایش حجم‌ها که البته بسترش را هم دارند، چه نقش دیگری دارند؟
از قدیم میدان هر شهر شاهراه و از شلوغ ترین اماکن شهری است. در بسیاری از شهرها اگر بخواهید از منطقه‌ای به منطقه دیگر بروید باید از میدان بگذرید. لذا مهم است که از ظرفیت‌های میادین استفاده شود. الان برخی میادین شهری در سطح کشور فقط فضای سبز دارند یا در برخی دیگر از میادین یک‌سری احجام به اشکال مختلف تعبیه شده که عموما مفهومی هم ندارند و صرفا چینش‌شان کنار یکدیگر زیباست. این گونه میادین در رشد و تعالی فرهنگ مردم هیچ گونه تاثیری ندارند. به شخصه از سال‌ها پیش استفاده از المان‌های شهری بی‌هدف و غیرمرتبط که صرفا حجم‌هایی در کنار یکدیگر هستند را مورد انتقاد قرار می‌دادم. لذا تلاش کردیم که امروز در حد توان این نقص را برطرف سازیم.
در دهه‌های گذشته، بخش عمده‌ای از آثار به‌خصوص حجم‌ها و دیوارنگاره‌ها، به دلیل زبان انتزاعی‌شان قادر به برقرار کردن ارتباط با مخاطب نیستند که البته این نقص در چند سال اخیر کمرنگ شده. شما چه تمهیداتی را در آثارتان به کار می‌بندید که برای مردم تاثیرگذار باشد؟
ما در موسسه فرهنگی-هنری آب و آینه یک تیم محتوایی داریم. تیم ما متشکل از دوستان متفکری است که قبل از اجرای یک ایده مفصل راجع به آن صحبت می‌کنند. مثلا برای پویش «دولت مردم» که بخش گرافیکی آن بر عهده موسسه فرهنگی-هنری آب و آینه بود حداقل هفت جلسه دو ساعته در مورد محتوای آن صحبت کردیم که محتوایمان چطور باشد تا با مخاطب ارتباط برقرار کند. در ضمن مدیوم‌ها و قالب‌ها متفاوت است. قطعا قواعد کار روی بیلبورد میدان ولیعصر با یک میدان کوچک در معابر شهری متفاوت است. همان‌طور که مخاطبان در مناطق مختلف شهری با یکدیگر متفاوت هستند. لذا ضرورت دارد گاهی طرح‌مان را تغییر دهیم. در مجموع تناسب بین موضوع و محتوا در طراحی دیوارنگاره‌ها بسیار مهم است. طراحی دیوارنگاره‌ها ابتدا باید به دل مخاطب بنشیند تا بعد روی آن فکر کند. اگر طرحی همان ابتدای امر به دل مخاطب ننشیند که اصلا به مرحله بعد نمی‌رسد و روی آن فکر نمی‌کند.
نوع طراحی‌ها بنا بر این‌که قرار است در کدام خیابان یا میدان نصب شود هم متفاوت است؟ چون مثلا برخی نقاط شهر تهران (خیابان لاله زار، میدان بهارستان و...) یادآور اتفاقات یا نوستالژی‌های خاصی هستند. می‌خواهم بدانم پیشینه تاریخی-فرهنگی خیابان‌ها چقدر در طراحی دیوارنگاری‌ها بازتاب پیدا می‌کند؟
محله‌ها و خیابان‌های مختلف هر شهری بافت و سابقه فرهنگی، اجتماعی و تاریخی مختص به خودشان را دارند که برای طراحی دیوارنگاره‌ها خوب است مروری بر اینها داشت. میدان ولیعصررا شاید بتوان قلب شهر تهران دانست. جایی که نه تنها فضای گسترده‌ای دارد، بلکه مرکزیت خیلی خاصی برای شهر تهران به همراه دارد. قریب به 10سال است سازه میدان ولیعصر نصب شده و کار برای آن تولید می‌شود. دیوارنگاره میدان ولیعصر فرصت و ظرفیتی است که باید از آن استفاده شود.
ساناز قنبری - گروه فرهنگ و هنر
بخش مهمی از فرهنگ‌سازی در شهرها و استان‌ها باید توسط دیوارنگاری صورت بگیرد. این دیوارنگاره‌ها در نقاط مختلف شهر به عنوان یک قالب قرار دارند که باید از ظرفیت آنها به نحو احسن استفاده کرد. هرچند الان علم پیشرفت کرده و فضا مدرن شده، اما دیوارنگاره‌ها به دلیل جایگاه نصب خوبی که در سطح شهر دارند از بازدید و تاثیرگذاری بالایی برخوردارند. طبق تحقیقات به عمل‌آمده مدت زمانی که یک فرد از جلوی یک دیوارنگاره رد می‌شود حدود 5ثانیه است. یعنی طرحی که روی دیوارنگاره به تصویر کشیده می‌شود باید به قدری اصولی باشد که طی همین زمان کوتاه تاثیرش را بگذارد. از این جهت می‌گویم اصولی که لزومی ندارد در طراحی‌ها و آثار گرافیکی روی بیلبوردها به جزئیات کوچکی که خیلی تاثیری در اصل مفهوم اثر ندارد، توجه کرد. بعضا این جزئیات متعلق به آثاری است که در نمایشگاه‌ها و گالری به تصویر درمی‌آید، نه بیلبوردهای تبلیغاتی. در بیلبوردها باید کلیت و مفهوم اثر جذاب باشد که مخاطب در کمترین زمان، بالاترین دریافت را از اثر داشته باشد.
کمی در مورد ظرفیت فرهنگی میادین شهرها صحبت کنید. میادین بزرگ شهرها به‌جز نمایش حجم‌ها که البته بسترش را هم دارند، چه نقش دیگری دارند؟
از قدیم میدان هر شهر شاهراه و از شلوغ ترین اماکن شهری است. در بسیاری از شهرها اگر بخواهید از منطقه‌ای به منطقه دیگر بروید باید از میدان بگذرید. لذا مهم است که از ظرفیت‌های میادین استفاده شود. الان برخی میادین شهری در سطح کشور فقط فضای سبز دارند یا در برخی دیگر از میادین یک‌سری احجام به اشکال مختلف تعبیه شده که عموما مفهومی هم ندارند و صرفا چینش‌شان کنار یکدیگر زیباست. این گونه میادین در رشد و تعالی فرهنگ مردم هیچ گونه تاثیری ندارند. به شخصه از سال‌ها پیش استفاده از المان‌های شهری بی‌هدف و غیرمرتبط که صرفا حجم‌هایی در کنار یکدیگر هستند را مورد انتقاد قرار می‌دادم. لذا تلاش کردیم که امروز در حد توان این نقص را برطرف سازیم.
در دهه‌های گذشته، بخش عمده‌ای از آثار به‌خصوص حجم‌ها و دیوارنگاره‌ها، به دلیل زبان انتزاعی‌شان قادر به برقرار کردن ارتباط با مخاطب نیستند که البته این نقص در چند سال اخیر کمرنگ شده. شما چه تمهیداتی را در آثارتان به کار می‌بندید که برای مردم تاثیرگذار باشد؟
ما در موسسه فرهنگی-هنری آب و آینه یک تیم محتوایی داریم. تیم ما متشکل از دوستان متفکری است که قبل از اجرای یک ایده مفصل راجع به آن صحبت می‌کنند. مثلا برای پویش «دولت مردم» که بخش گرافیکی آن بر عهده موسسه فرهنگی-هنری آب و آینه بود حداقل هفت جلسه دو ساعته در مورد محتوای آن صحبت کردیم که محتوایمان چطور باشد تا با مخاطب ارتباط برقرار کند. در ضمن مدیوم‌ها و قالب‌ها متفاوت است. قطعا قواعد کار روی بیلبورد میدان ولیعصر با یک میدان کوچک در معابر شهری متفاوت است. همان‌طور که مخاطبان در مناطق مختلف شهری با یکدیگر متفاوت هستند. لذا ضرورت دارد گاهی طرح‌مان را تغییر دهیم. در مجموع تناسب بین موضوع و محتوا در طراحی دیوارنگاره‌ها بسیار مهم است. طراحی دیوارنگاره‌ها ابتدا باید به دل مخاطب بنشیند تا بعد روی آن فکر کند. اگر طرحی همان ابتدای امر به دل مخاطب ننشیند که اصلا به مرحله بعد نمی‌رسد و روی آن فکر نمی‌کند.
نوع طراحی‌ها بنا بر این‌که قرار است در کدام خیابان یا میدان نصب شود هم متفاوت است؟ چون مثلا برخی نقاط شهر تهران (خیابان لاله زار، میدان بهارستان و...) یادآور اتفاقات یا نوستالژی‌های خاصی هستند. می‌خواهم بدانم پیشینه تاریخی-فرهنگی خیابان‌ها چقدر در طراحی دیوارنگاری‌ها بازتاب پیدا می‌کند؟
محله‌ها و خیابان‌های مختلف هر شهری بافت و سابقه فرهنگی، اجتماعی و تاریخی مختص به خودشان را دارند که برای طراحی دیوارنگاره‌ها خوب است مروری بر اینها داشت. میدان ولیعصررا شاید بتوان قلب شهر تهران دانست. جایی که نه تنها فضای گسترده‌ای دارد، بلکه مرکزیت خیلی خاصی برای شهر تهران به همراه دارد. قریب به 10سال است سازه میدان ولیعصر نصب شده و کار برای آن تولید می‌شود. دیوارنگاره میدان ولیعصر فرصت و ظرفیتی است که باید از آن استفاده شود.
ساناز قنبری - گروه فرهنگ و هنر