مروری بر عملکرد تاثیرگذاران حوزه خانواده در نسبت رفتار والدین با فرزندان
آتش بس
کلی حرف نگفته از کارهای نکرده درباب سبک زندگی و تربیت پدر و مادر های آینده هست که متولیان این امر یا کم گذاشته اند یا خیلی کم گذاشته اند. رفته ایم سراغ همین ارگان ها تا اگر صدایمان بهشان رسید به طریق مختلف اهمیت خانواده و پرورش و آموزش والدین را بهشان گوشزد کرده و مطالبه کنیم.
یک سوزن به خودمان
شاید دلمان نخواهد از بعضی رفتارها، اتفاقات و آدمها الگوبرداری کنیم ولی این پس سرمان، همان جایی که اتفاقا ناخودآگاهمان قرار دارد، تمام دیده و شنیدههایمان را ثبت و بعدها در سبک زندگیمان پیادهسازیاش میکند. در سیر رشد تکنولوژی از یک جایی به بعد، درِ فرهنگسازی روی پاشنه رسانهها میچرخید و اولینش هم تلویزیون بود. فیلم و سریال های وطنی را که دست کم یک شخصیت نوجوان دارد، توی ذهنتان به خط کنید. رابطه جامعه و خصوصا خانواده با این قشر سنی را هم یک دور مرور کنید. با خودمان که تعارف نداریم، تا همین چند سال پیش حتی نوجوانها برای خودشان شبکه نداشتند. بعدش هم که صاحب شبکه اختصاصی شدند تا مدتها تولیدات آن به مذاق نسل نو خوشایند نبود.از آن طرف هم تولید کننده به خاطر نشناختن این قشرسنی و با ظن این که مخاطب کماهمیتی است و پول و آنتن خوب تلویزیون را دارد حواله جوی آب میکند، ترجیح میدهد او را از دایره تولیدات و محصولات رسانهای و تصویریاش حذف کند. حالا خانواده چطوری و از کجای این رسانه باید خیلی چیزها را یادبگیرد شده بود مساله. اما چند وقت است یک بارقههای امیدی در همین شبکه امید و البته در شبکه خانواده یعنی شبکه دو دیده میشود.
دو دوتا، چهارتا
ما از آنهایش نیستیم که یکطرفه به قاضی برویم. مثلا حواسمان هست که این پدر و مادر بیچاره، این روزها خیلی همت کنند، بتوانند شکم خود و فرزندانشان را سیر کنند. از این پزهای روشنفکری هم نمیدهیم که زن باید بیاید وسط جامعه و مثل مرد و پا به پای او کار کند و تربیت فرزند را بسپارد به مدرسه و اینها. ولی خدایی اصلا میشود پدر و مادر هردو سر کار نروند و بتوانند گلیم خودشان را از آب بیرون بکشند؟ آقای وزارت اقتصاد اینجا عجیب پایش وسط است. گرچه وزارتخانه کم نداریم برای اینکه فکری به حال وضع مالی و سفره کوچک شده مردم بکند. وزارت کار و رفاه اجتماعی، وزارت کشاورزی و حتی گردشگری. چون هر کدامشان یک جورهایی در سبد زندگی بخشی از خانوادههای ایرانی نقشآفرین هستند. به این جمع اضافه کنیم وزارت بهداشت را که بدون شک اگر خیال خانوادهها را از مسائل اولیه بهداشتی و درمانی راحت کند، بار بزرگی از دوش پدر و مادرهای ما برداشته است.
مجلس انس
درست است با چوب و چماق نمیشود نوع بشر را به چیزی وادار کرد. اصلا درست هم نیست. مخصوصا وقتی پای فرهنگ و سبک زندگی وسط باشد. ولی گاهی ما راه درستش را هم نمیرویم. حالا میپرسید کدام راه؟ میگوییم قانون. همان چیزی که باید حرف اول و آخر را در یک جامعه بزند. مثلا وقتی به قوانین مربوط به رابطه والدین و فرزندان مراجعه میکنیم اصولا با مسائل مربوط به حضانت طرفیم. انگار وظیفه خاصی بر دوش پدر و مادر نیست. حالا کاری به قوانین بعضا عجیب کشورهای اروپایی مثل انگلیس نداریم که اگر نوجوانی زنگ بزند به پلیس و از پدر یا مادرش بابت برخورد تندشان شکایت کند، سریعا پلیس پی کار را میگیرد و حتی ممکن است خانواده محکوم به پرداخت غرامت هم شوند. اما میشود مثل همین قوانینی که جدیدا درباره فرزندآوری مطرح شده و بی تاثیر هم نبوده، قوانین بیشتری طراحی کرد و به ویژه وظایف دقیقتری هم برای پدر و مادرها مشخص کرد و از طرفی، مساعدتهایی هم برایشان در نظر گرفت.
گشت ارشاد
از آن حرفهایی که در مورد صدا و سیما زدیم اینجا باید چند برابرش را بگوییم. منظورم در نقشآفرینی وزارت بلندبالای فرهنگ و ارشاد اسلامی است. چون علاوه بر فیلم، محصولات فرهنگی دیگر مثل کتاب و نشریه و ... هم به اندازه کافی چه برای والدین و چه برای فرزندان جهت پیدا کردن جایگاهشان در خانواده و درک درست از وظایف و حقوقشان، وجود ندارد. آنجا هم که مثلا فیلمهای سینمایی به موضوع نوجوان و خانواده پرداخته، کافی است یک چشم بچرخانیم روی آثار مذکور تا به راحتی تعریف نامناسبی را که از یک نوجوان ارائه شده است متوجه شویم. توی قاب سینمای ما نوجوان با صفت پرخاشگر، پرتوقع، بدقلق و گونه ناشناختهای از انسان تعریف میشود که خانواده جز مقابل به مثل با رفتار اشتباه، رها کردن او به حال خودش یا راه آمدنهای افراطی انگار چاره دیگری برای ارتباط گیری با او ندارد و عین آهو در عسل گیر کرده است و باید بگذاردش تا سن بحرانیاش رد شود. با وجود این چه توقعی می شود از خانوادهها داشت؟ لابد تصویر آنها هم از فرزندشان کم کم میشود همین ها.
مکتب خانه
یک آدم کامل و بی نقص اساسا یک آدم به رحمت خدا رفته است و پدر و مادرهای ما هم در بعضی اخلاق و رفتارها ایراد بهشان وارد است.اما ما قماش کمالگراهای عصر جدید باید برایمان افت داشته باشد که یک پدر و مادر تراز نباشیم. حداقل نیمچه تراز! این تراز شدن هم پیش زمینههایی دارد و مهمترینش آموزش در دل مدرسه است.اتفاقی که جایش در کتابهای درسی و آموزشهای سبک زندگی و فعالیتهای پرورشی عجیب خالی است. اساسا هیچ مسلمانی پیدا نمیشود وظیفه مهم پدر و مادری را از همان سنین ابتدایی قدم به قدم به کودک و نوجوان یاد بدهد و همین میشود که توی جلسه اول خواستگاری پدر و مادر باید اقرار کنند دخترشان دست به سیاه و سفید نزده و پسرشان تا الان از جیب پدر پول بستنی میداد. در نشست دوشنبه برنامه ساعت صفر که مربوط به چالشهای دختران و والدین بود دکتر سیما فردوسی یکی از روانشناسان مطرح و استاد دانشگاه هم مهمترین بستر تربیت والد خوب را مدرسه و آموزش و پرورش دانستند. تازه مدرسه فقط وظیفهاش تربیت دانشآموز برای این امر نیست و والدین راهم باید رصد کند و آموزش دهد. حالا این که چقدر این اقدامات در خصوص آموزش به خانواده و دانشآموز انجام میشود و چقدر خروجی دارد خدا عالم است.
گل یا پوچ
اساسا تاریخ به ما یاد داده وقتی دو چیز با یک «واو» کنار هم قرار میگیرند، آن کلمه دوم در عمل یک چیز فرمالیته خواهد بود. مثلا همان آموزش و پرورش که عرض شد. یا قبلا که نوجوان همیشه بعد از کودک میآمد و مثلا میگفتیم کتاب کودک و نوجوان و خب در این معادله همه چیز سهم کودکان میشد.
یک وزارتخانه هم داریم که از این «واو»ها دارد. وزارت ورزش و جوانان. که طبیعتا قرعه به نام جوانان میخورد و عجیب نیست که همه فکر و ذکر مسئولان این وزارتخانه ورزش باشد. تازه آن هم اساسا فوتبال، کمی والیبال و بقیهاش هم کشتی. اما از این که بگذریم، میبینیم تقریبا جز شعار ازدواج آسان برای جوانان، برنامه دیگری برای آماده کردن همین جوانان برای ایفای نقش پدر و مادری ندارد. باید به این وزارتخانه محترم گفت که گیریم وام ازدواج هم دادید؛ جوانان هم رفتند زیر یک سقف و بعدش هم فرزنددار شدند. خب؟ باید بایستند این بچه خودش بشود جوان که شما یک فکری به حالش کنید؟ مخصوصا حالا که قانون خودتان را تغییر داده اید و سن مخاطبان خود را از 15 سال بردید به ۱۸ سال! اصلا مگر آن جوانها، همین که ازدواج کردند دیگر جوان نیستند که فراموششان میکنید؟
مشترک مورد نظر در دسترس نیست!
ولنگاری دقیقا همان کلمهای است که به قد و قامت فضای مجازی میآید. نه این که فکر کنید ما الان موافق طرح صیانتیم. نه مساله خیلی بیشتر از اینهاست. این سناریو که هرکی موافق مذاق ما نبود سریع حذف کنیم، بعید است جواب بدهد. قبلا هم هزاربار هزار چیز را فیلتر کردیم و بازار فیلترشکنها را داغ! امروز یک اپلیکیشن را که ما هم معتقدیم ضررهایی دارد بهویژه برای کودکان و نوجوانان، گذاشتیم کنار. خب بعدش یکی دیگر از راه میرسد. مساله این است که آیا ما برای آن جایگزینی داریم؟ از این مهمتر. برای آموزش خانوادهها چه کردهایم؟! در حالی که نوجوان نسل امروز، نصف بیشتر زندگیاش را برده در همین فضای مجازی و حتی از همین راه درآمدزایی میکند؛ پدر و مادرهای زیادی هستند که حتی از سادهترین چیزهای این دنیای نوین سر در نمیآورند. گرچه فکر میکنم این مطالبهگری، آن هم در شرایطی که حتی سرعت اینترنت در ایران، با نقطه مطلوب فاصله عجیب دارد و در زیرساختها هم دچار مشکلات فراوانیم، کمی آرمانی به نظر برسد. ولی خب ما وظیفهمان گفتن همین حرفهاست، به امید این که راهی باز شود و دلمان به همین امید روشن است.
زهرا قربانی