روایت رنج
آکادمی سوئد دو روز پیش آنی ارنو، نویسنده فرانسوی را بهعنوان برگزیده جایزه نوبل ادبیات۲۰۲۲ معرفی کرد. با انتخاب آنی ارنو بهعنوان برنده نوبل ادبیات، این نویسنده فرانسوی به هفدهمین زن برنده نوبل ادبیات تبدیل شد. ارنو که رمانهایش را درباره زندگی روزمره در فرانسه مینویسد و کتابهای غیرداستانی نیز منتشر میکند، یکی از برجستهترین نویسندگان فرانسوی است که ازجمله شانسهای دریافت جایزه نوبل ادبیات نیز محسوب میشد. به این ترتیب از سال ۲۰۱۴ تاکنون که جایزه نوبل ادبیات به پاتریک مودیانو تعلق گرفت، ارنو نخستین نویسنده فرانسوی محسوب میشود که بهعنوان برنده نوبل انتخاب شده است. ارنو همچنین به شانزدهمین نویسنده فرانسوی تبدیل شد که نوبل ادبیات را به خود اختصاص داده است. آندرس اولسون، رئیس کمیته نوبل درباره این نویسنده بیان کرد: «ارنو در آثارش بهطور منسجم و از منظرهای مختلف زندگی را مورد بررسی قرار میدهد که فارغ از جنسیت، زبان و طبقه اجتماعی، نابرابریهای جدی را در بر گرفته است.» اما آثار این برنده تازه نوبل در ایران هم بارها چاپ و منتشر شده است و حالا با این حساب مخاطبان ایرانی ادبیات هم میتوانند آثار او را بخوانند، هرچند پس از اعلام جایزه نوبل ادبیات معمولا ترجمه آثار آن نویسنده در بازار سرعت میگیرد.
ارنو کیست؟
ارنو سال ۱۹۴۰ متولد و در شهر کوچکی واقع در نرماندی بزرگ شد. او در دانشگاه روآن تحصیل کرد و سپس در مدرسه مشغول تدریس شد. ارنو در فاصله ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۰ بهعنوان استاد مشغول کار شد. این نویسنده در بیش از ۲۰ کتابی که به چاپ رسانده، اغلب به روایت وقایع زندگی خود یا مردم اطرافش پرداخته است. او نخستین رمان خود را سال ۱۹۷۴ در فرانسه و سال ۱۹۹۰ به زبان انگلیسی منتشر کرد. چهارمین کتاب او که با نام «جایگاه» منتشر شد، یک موفقیت ادبی برای او محسوب میشد. «داستان یک زن» نخستینبار سال ۱۹۸۸ به فرانسوی منتشر و خیلی زود به آثار کلاسیک معاصر در فرانسه تبدیل شد. ارنو سال ۲۰۰۸ موفق شد جایزه ادبی رنودو را برای کتاب «سالها» کسب کند. این کتاب زمانی که به زبان انگلیسی ترجمه شد، سال ۲۰۱۹ در فهرست نامزدهای نهایی جایزه ادبی بوکر بینالمللی نیز قرار گرفت.
یک زن
در داستان «یک زن» زندگی مادرش را روایت میکند. زنی سختکوش و مقاوم که ابتدا با کارگری و سپس با مغازهداری و فروشندگی، زندگی را میگذراند و پس از درگذشت همسرش، در حفظ موقعیت شخصی و اجتماعی خویش میکوشد. نویسنده در ضمن روایت زندگی مادر، خواننده را با فراز و فرودهای رابطه خود و مادرش آشنا کرده، با نثری ساده و صمیمی، مخاطب را با زندگی سه نسل از یک خانواده همراه میکند.مهمترین ویژگی سبکی یک زن که از سبکهایادبی ادبیات معاصر فرانسه بوده و محوریت آن رابطه پدرفرزندی یا مادرفرزندی است و از آن در فرانسه با عنوان Recit de filation نام برده میشود که در فارسی کلمه برای این سبک نمیتوان یافت اما این نوع ادبیات در فرانسه شناخته شده و در ایران میتوان گفت جدیدتر و کمتر شناخته شده است.
شرم
«شرم» نهمین رمان آنی ارنو و به عبارتی، بخشی از سرگذشتنامه اوست که نخستینبار در ۱۹۹۷ منتشر شد. در این کتاب ارنو به دوران کودکی در فروشگاه موادغذاییای که والدینش آن را اداره میکنند، برمیگردد و بیپیرایه از شرمی سخن میگوید که همواره نسبت به والدین و کودکیاش احساس کرده است. رمان با عبارت تکاندهنده«پدرم میخواست بعدازظهر یکشنبهای در ماه ژوئن مادرم را بکشد» آغاز میشود. راوی کودکی 12سالهای بیش نیست که شاهد صحنهای خشونتآمیز میشود؛ صحنهای که گویی تمام زندگیاش را تحتتاثیر قرار میدهد و همچون لکهای پاکنشدنی در ذهن او باقی میماند و تبدیل میشود به «اولین تاریخ مشخص و مطمئن از دوران کودکیاش». بعدازظهر یکشنبهای در ماه ژوئن ۱۹۵۲، درپی جروبحثی پیش پاافتاده، پدرش با کارد باغبانی مخصوص بریدن هیزم قصد کشتن مادرش را میکند اما چرا؟ راوی تا سالها قادر به نتیجهگیری و قضاوتکردن دراینباره نیست.
جایگاه
آرنی آرنو در کتاب جایگاه هم به سیاق آثار دیگرش به روایتی داستانی از زندگی روزمره خود پرداخته است. جایگاه به نوعی خودزندگینامه او در بازه زمانی نوامبر ۱۹۸۲ تا ژوئن ۱۹۸۳ است. آنی ارنو در این اثر، خاطرات کودکی خود را به صورت تکهتکه و ناکامل بیان میکند. آنی ارنو اعتراف کردهاست این داستان «زاییده رنج از دست دادن پدر» اوست. آرنو در جایگاه، اینبار بر رابطه خود با پدرش تمرکز دارد و از تجربیات زندگی خود در دوران کودکی در یکی از شهرهای کوچک فرانسه و سپس مهاجرت و زندگی دور از والدینش مینویسد. این اثر پیش از این با عناوین «کوچه پس کوچههای کودکی» با ترجمه لیلی کسایی و «منزل به منزل» با ترجمه صفیه روحی نیز منتشر شده بود.