عملکرد مالیاتی دولت در 2 سال گذشته
افزایش درآمدها بر پایه عدالت و ساماندهی نظام مالیاتی
سازمان امور مالیاتی کشور در دوره تحول‌آفرینی و فعالیت وزارت امور اقتصادی و دارایی در دولت سیزدهم به‌منظور تحقق کامل درآمدهای مالیاتی مصوب در راستای برنامه‌های وصول منصفانه و عادلانه درآمدهای مالیاتی کشور و همچنین حمایت از تولید و افزایش رضایت مؤدیان مالیاتی اقدامات ویژه‌ای را در حوزه‌های مختلف مدیریتی، اجرایی و فرآیندی انجام داده است.
1. تحقق کامل درآمدهای مالیاتی
سال 1400 حدود 306هزارمیلیارد تومان در منابع مالیات‌های مستقیم و کالاها و خدمات وصول شد که نسبت به سال 1399 به میزان 59 درصد رشد و نسبت به مصوب قانون بودجه سال 1400 معادل 113درصد تحقق داشته است.
عملکرد سازمان امور مالیاتی کشور در سال 1401 نیز نشان‌دهنده وصول بالغ بر 472هزارمیلیارد تومان درآمدهای مالیاتی در منابع مالیات‌های مستقیم و کالاها و خدمات با رشد 54 درصدی نسبت به سال 1400 و تحقق 104درصدی نسبت به رقم مصوب قانون بودجه سال 1401 بوده که مقایسه این آمار با روند چند سال گذشته حاکی از عملکرد درخشان نظام مالیاتی در تحقق درآمدهای مالیاتی است.
در چهارماه سال 1402 نیز بالغ بر 216هزارمیلیارد تومان در منابع مالیات‌های مستقیم و کالاها و خدمات با رشد 50 درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل و تحقق 87 درصدی نسبت به مصوب قانون بودجه سال‌جاری توسط این سازمان وصول شده است و همچنین بیش از 35هزارمیلیارد تومان عوارض موضوع قانون مالیات بر ارزش‌افزوده به شهرداری‌ها و دهیاری‌ها پرداخت شده است.
مقایسه سهم مالیات اشخاص حقوقی و مشاغل از درآمدهای مالیاتی
2. اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان
اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان بعد از دو سال معطلی در دولت قبل با 10 درصد پیشرفت پروژه، طی سال‌های 1400 و 1401 در دولت سیزدهم با جدیت اجرایی شد. اجرای تدریجی فراخوان‌های چندمرحله‌ای مؤدیان و لزوم صدور صورتحساب الکترونیک و ارسال آن به سامانه مؤدیان در دستورکار این سازمان بوده است که با تصویب قانون تسهیل تکالیف مؤدیان در اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی، مواردی از قبیل تغییر زمان اجرای قانون توسط اشخاص حقوقی از ابتدای مهرماه 1402 و سایر مؤدیان از ابتدای دی‌ماه 1402، امکان بخشودگی ۱۰۰درصدی جرائم سامانه مؤدیان تا پایان سال ۱۴۰۳، تهیه اظهارنامه برای مؤدیان توسط سازمان امور مالیاتی کشور و اصلاح آن توسط مؤدی و امکان پذیرش هزینه‌ها و اعتبارهای خارج از سامانه تا پایان سال 1403 در راستای ارتقای رضایتمندی و بهبود خدمات مؤدیان مد نظر قرار گرفته است.
ساماندهی مالیاتی ابزارهای پذیرش در شبکه پرداخت و شناسایی بیش از 8/18 میلیون پذیرنده بانکی و الصاق بیش از 3/9 پذیرنده به پرونده مالیاتی مؤدیان، تفکیک حساب‌های شخصی از حساب‌های تجاری و شناسایی بیش از 3/8 میلیون حساب تجاری، توسعه سامانه مؤدیان و ایجاد کارپوشه برای تمامی مؤدیان با دریافت بالغ بر 234میلیون عدد صورتحساب الکترونیک تا پایان خرداد 1402، ارزیابی شرکت‌های معتمد و صدور 8 مجوز برای شرکت‌های معتمد نوع اول، دوم و سوم ارائه‌کننده خدمات مالیاتی، تخصیص شناسه کالا و خدمات، امکان استفاده از امضای الکترونیک و امکان بهره‌برداری از شماره اقتصادی برای همه مؤدیان از مهم‌ترین دستاوردهای نظام مالیاتی در این حوزه بوده است.
3. مالیات‌ستانی مبتنی بر عدالت‌محوری، داده‌محوری و رضایتمندی مؤدیان
شناسایی بیش از چهارمیلیون مؤدی جدید در سال 1400 و بیش از دومیلیون و 700هزار مؤدی جدید در سال 1401 در نتیجه اقدامات در زمینه اتصال درگاه‌های پرداخت به پرونده مالیاتی مؤدیان و شناسایی مؤدیان جدید بوده است.
رسیدگی به گزارش‌های مردمی فرار مالیاتی (سوت‌زنی)، نظارت بر تراکنش‌های مشکوک بانکی و شناسایی سیستماتیک شرکت‌های صوری از دیگر اقدامات مهم و تحولی در زمینه مقابله با فرار و برقراری عدالت مالیاتی بوده است. از مهم‌ترین اقدامات تحولی در راستای تسهیل ارائه خدمات به مؤدیان می‌توان به توسعه پنجره واحد خدمات مالیاتی، ابلاغ الکترونیکی کلیه اوراق مالیاتی، کاهش 7 درصدی نرخ مالیات اشخاص حقوقی (کاهش نرخ از 25 درصد به 20 درصد در سال 1401 و از 20 درصد به 18 درصد در سال 1402) و اعمال نرخ صفر مالیاتی برای انتقال سود تقسیم‌نشده شرکت‌های بورسی و فرابورسی در راستای کاهش فشار به بخش واقعی اقتصاد، تخصیص عوارض ارزش‌افزوده به مناطق کمترتوسعه‌یافته، ایجاد پایگاه اطلاعات هویتی، عملکردی و دارایی مؤدیان اشاره کرد.
افزایش 50 درصدی تعداد اظهارنامه‌های دریافتی، پذیرش حدود 80درصدی خوداظهاری مؤدیان و قطعی‌سازی چهارمیلیون و 770 هزار پرونده مالیاتی بدون رسیدگی و تولید اظهارنامه برآوردی برای مؤدیان فاقد اظهارنامه نیز از مهم‌ترین اقدامات در حوزه مالیات‌ستانی مبتنی بر داده‌محوری بوده است.
*راهکارهای افزایش سهم مالیات از بودجه دولت:
ساماندهی و هدفمندی معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی: کثرت و غیرهدفمندبودن معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی یکی از چالش‌های مهم نظام مالیاتی است.
به‌طوری‌که میزان معافیت‌ها و مشوق‌های ثبت‌شده در سال 1400 درآمد مالیاتی معادل370هزار میلیارد تومان به دولت تحمیل کرده است. از مهم‌ترین موارد معافیت‌ها و عدم شمولیت‌های گسترده و غیریکپارچه مالیاتی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
بند (ه) تبصره 2 قانون بودجه سال 1402 در خصوص انتقال سود تقسیم‌نشده شرکت‌ها به حساب افزایش سرمایه
بند (ر) تبصره 7 قانون بودجه سال 1402 در خصوص انتقال مالیات سازمان‌های ایدرو و ایمیدرو به حساب تمرکز وجوه شرکت‌های دولتی
بند (ب) ماده 159 قانون برنامه پنجم توسعه در خصوص فعالیت‌های واحدهای تولیدی و معدنی
بند 2 ماده 145 قانون مالیات‌های مستقیم در خصوص سود سپرده اشخاص حقوقی
گسترش پایه مالیات بر ارزش افزوده و اصلاح فرآیند رسیدگی این پایه درحال‌حاضر طبق قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده سهم دولت از 6 درصد به 5 درصد کاهش و سهم شهرداری‌ها از 3 درصد به 4 درصد افزایش یافته است. همچنین نرخ مالیات ارزش افزوده کالاهای اساسی از 9 درصد به یک درصد کاهش یافته است.
تکمیل بانک اطلاعاتی مالی ــ اقتصادی مؤدیان مالیاتی برای مبارزه مؤثر با فرار مالیاتی و لزوم افزایش مشارکت سایر ذی‌نفعان و دستگاه‌ها
لزوم مشارکت و همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط برای تحقق کامل درآمدهای مالیاتی به‌ویژه در پایه‌های جدید (ازجمله خانه‌های خالی، خانه‌های گران‌قیمت و خودروهای لوکس)
تصویب مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی و جمع درآمد و تدوین پیش‌نویس لایحه جامع مالیاتی
افزایش اختیارات و تقویت ساختار سازمان امور مالیاتی کشور به‌ویژه در حوزه‌های فنی و تکنولوژیک
افزایش نرخ مالیاتی در مناطق برخوردار و کاهش نرخ مالیاتی در مناطق کمتر برخوردار.
سال 1400 حدود 306هزارمیلیارد تومان در منابع مالیات‌های مستقیم و کالاها و خدمات وصول شد که نسبت به سال 1399 به میزان 59 درصد رشد و نسبت به مصوب قانون بودجه سال 1400 معادل 113درصد تحقق داشته است.
عملکرد سازمان امور مالیاتی کشور در سال 1401 نیز نشان‌دهنده وصول بالغ بر 472هزارمیلیارد تومان درآمدهای مالیاتی در منابع مالیات‌های مستقیم و کالاها و خدمات با رشد 54 درصدی نسبت به سال 1400 و تحقق 104درصدی نسبت به رقم مصوب قانون بودجه سال 1401 بوده که مقایسه این آمار با روند چند سال گذشته حاکی از عملکرد درخشان نظام مالیاتی در تحقق درآمدهای مالیاتی است.
در چهارماه سال 1402 نیز بالغ بر 216هزارمیلیارد تومان در منابع مالیات‌های مستقیم و کالاها و خدمات با رشد 50 درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل و تحقق 87 درصدی نسبت به مصوب قانون بودجه سال‌جاری توسط این سازمان وصول شده است و همچنین بیش از 35هزارمیلیارد تومان عوارض موضوع قانون مالیات بر ارزش‌افزوده به شهرداری‌ها و دهیاری‌ها پرداخت شده است.
مقایسه سهم مالیات اشخاص حقوقی و مشاغل از درآمدهای مالیاتی
2. اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان
اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان بعد از دو سال معطلی در دولت قبل با 10 درصد پیشرفت پروژه، طی سال‌های 1400 و 1401 در دولت سیزدهم با جدیت اجرایی شد. اجرای تدریجی فراخوان‌های چندمرحله‌ای مؤدیان و لزوم صدور صورتحساب الکترونیک و ارسال آن به سامانه مؤدیان در دستورکار این سازمان بوده است که با تصویب قانون تسهیل تکالیف مؤدیان در اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی، مواردی از قبیل تغییر زمان اجرای قانون توسط اشخاص حقوقی از ابتدای مهرماه 1402 و سایر مؤدیان از ابتدای دی‌ماه 1402، امکان بخشودگی ۱۰۰درصدی جرائم سامانه مؤدیان تا پایان سال ۱۴۰۳، تهیه اظهارنامه برای مؤدیان توسط سازمان امور مالیاتی کشور و اصلاح آن توسط مؤدی و امکان پذیرش هزینه‌ها و اعتبارهای خارج از سامانه تا پایان سال 1403 در راستای ارتقای رضایتمندی و بهبود خدمات مؤدیان مد نظر قرار گرفته است.
ساماندهی مالیاتی ابزارهای پذیرش در شبکه پرداخت و شناسایی بیش از 8/18 میلیون پذیرنده بانکی و الصاق بیش از 3/9 پذیرنده به پرونده مالیاتی مؤدیان، تفکیک حساب‌های شخصی از حساب‌های تجاری و شناسایی بیش از 3/8 میلیون حساب تجاری، توسعه سامانه مؤدیان و ایجاد کارپوشه برای تمامی مؤدیان با دریافت بالغ بر 234میلیون عدد صورتحساب الکترونیک تا پایان خرداد 1402، ارزیابی شرکت‌های معتمد و صدور 8 مجوز برای شرکت‌های معتمد نوع اول، دوم و سوم ارائه‌کننده خدمات مالیاتی، تخصیص شناسه کالا و خدمات، امکان استفاده از امضای الکترونیک و امکان بهره‌برداری از شماره اقتصادی برای همه مؤدیان از مهم‌ترین دستاوردهای نظام مالیاتی در این حوزه بوده است.
3. مالیات‌ستانی مبتنی بر عدالت‌محوری، داده‌محوری و رضایتمندی مؤدیان
شناسایی بیش از چهارمیلیون مؤدی جدید در سال 1400 و بیش از دومیلیون و 700هزار مؤدی جدید در سال 1401 در نتیجه اقدامات در زمینه اتصال درگاه‌های پرداخت به پرونده مالیاتی مؤدیان و شناسایی مؤدیان جدید بوده است.
رسیدگی به گزارش‌های مردمی فرار مالیاتی (سوت‌زنی)، نظارت بر تراکنش‌های مشکوک بانکی و شناسایی سیستماتیک شرکت‌های صوری از دیگر اقدامات مهم و تحولی در زمینه مقابله با فرار و برقراری عدالت مالیاتی بوده است. از مهم‌ترین اقدامات تحولی در راستای تسهیل ارائه خدمات به مؤدیان می‌توان به توسعه پنجره واحد خدمات مالیاتی، ابلاغ الکترونیکی کلیه اوراق مالیاتی، کاهش 7 درصدی نرخ مالیات اشخاص حقوقی (کاهش نرخ از 25 درصد به 20 درصد در سال 1401 و از 20 درصد به 18 درصد در سال 1402) و اعمال نرخ صفر مالیاتی برای انتقال سود تقسیم‌نشده شرکت‌های بورسی و فرابورسی در راستای کاهش فشار به بخش واقعی اقتصاد، تخصیص عوارض ارزش‌افزوده به مناطق کمترتوسعه‌یافته، ایجاد پایگاه اطلاعات هویتی، عملکردی و دارایی مؤدیان اشاره کرد.
افزایش 50 درصدی تعداد اظهارنامه‌های دریافتی، پذیرش حدود 80درصدی خوداظهاری مؤدیان و قطعی‌سازی چهارمیلیون و 770 هزار پرونده مالیاتی بدون رسیدگی و تولید اظهارنامه برآوردی برای مؤدیان فاقد اظهارنامه نیز از مهم‌ترین اقدامات در حوزه مالیات‌ستانی مبتنی بر داده‌محوری بوده است.
*راهکارهای افزایش سهم مالیات از بودجه دولت:
ساماندهی و هدفمندی معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی: کثرت و غیرهدفمندبودن معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی یکی از چالش‌های مهم نظام مالیاتی است.
به‌طوری‌که میزان معافیت‌ها و مشوق‌های ثبت‌شده در سال 1400 درآمد مالیاتی معادل370هزار میلیارد تومان به دولت تحمیل کرده است. از مهم‌ترین موارد معافیت‌ها و عدم شمولیت‌های گسترده و غیریکپارچه مالیاتی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
بند (ه) تبصره 2 قانون بودجه سال 1402 در خصوص انتقال سود تقسیم‌نشده شرکت‌ها به حساب افزایش سرمایه
بند (ر) تبصره 7 قانون بودجه سال 1402 در خصوص انتقال مالیات سازمان‌های ایدرو و ایمیدرو به حساب تمرکز وجوه شرکت‌های دولتی
بند (ب) ماده 159 قانون برنامه پنجم توسعه در خصوص فعالیت‌های واحدهای تولیدی و معدنی
بند 2 ماده 145 قانون مالیات‌های مستقیم در خصوص سود سپرده اشخاص حقوقی
گسترش پایه مالیات بر ارزش افزوده و اصلاح فرآیند رسیدگی این پایه درحال‌حاضر طبق قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده سهم دولت از 6 درصد به 5 درصد کاهش و سهم شهرداری‌ها از 3 درصد به 4 درصد افزایش یافته است. همچنین نرخ مالیات ارزش افزوده کالاهای اساسی از 9 درصد به یک درصد کاهش یافته است.
تکمیل بانک اطلاعاتی مالی ــ اقتصادی مؤدیان مالیاتی برای مبارزه مؤثر با فرار مالیاتی و لزوم افزایش مشارکت سایر ذی‌نفعان و دستگاه‌ها
لزوم مشارکت و همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط برای تحقق کامل درآمدهای مالیاتی به‌ویژه در پایه‌های جدید (ازجمله خانه‌های خالی، خانه‌های گران‌قیمت و خودروهای لوکس)
تصویب مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی و جمع درآمد و تدوین پیش‌نویس لایحه جامع مالیاتی
افزایش اختیارات و تقویت ساختار سازمان امور مالیاتی کشور به‌ویژه در حوزه‌های فنی و تکنولوژیک
افزایش نرخ مالیاتی در مناطق برخوردار و کاهش نرخ مالیاتی در مناطق کمتر برخوردار.