تکنیکالترین جشنواره
بزرگترین، مهمترین و حساسترین رویداد هنری ـــ فرهنگی را درحالی پشتسر گذاشتیم که از نظر سابقه و تجربه هم جشنواره فیلم فجر، کهنترین رخداد هنری پس از انقلاب اسلامی است.
اگر پیشقراولان برپایی جشنواره در ابتدای دهه60، اصلیترین محمل دفاعشان برای کسب امکانات و موافقت با جشنواره از سوی بالادستیهای دولت، کمک به شور و نشاط مردمی ایام پیروزی انقلاب بود اما در ادامه، مسأله فقط در این وادی باقی نماند و رویکرد رقابت بهصورت جدی دنبال شد تا حدی که بهتدریج تنها میدان معتبر و انگیزهمند برای فیلمسازان شرکت در جشنواره فیلم فجر بود. حالا دیگر این جشنواره چنان ریشه دوانده و شاخ و برگش سایه افکن شده که نبود آن محال است به فکر کسی خطور کند، کما اینکه سال گذشته در ملتهبترین مقطع تاریخ سیاسی -اجتماعی هم جشنواره برگزارشد واین موضوع نقش تاثیرگذار جشنواره در ابعاد مختلف اجتماعی وخصوصا سیاسی ــ دیپلماتیک را نشان میدهد. مقدمه نسبتا طولانی از این بابت نوشتم تا فراموش نکنیم با چه پدیدهای مواجه هستیم، پدیدهای که با طی افت و خیزهای کمی و کیفی به جایگاه و درجهای از اعتبار رسیده که دیگر نمیتوان نفیاش کرد یا نادیدهاش گرفت، حتی هزینه کلان مالی و انسانی برده تا به اینجا رسیده، بنابراین حیف است که فکر کنیم اگر به رشد تکنیکی رسیدیم یعنی موفقیت هم به کمال رسیده درحالی که این تازه اول راه است. دراین دوره جوانان(فیلم اولیها) میداندار اصلی دیده شدن بودند. واقعیت سینما و سروشکل آثار هم نشان میدهد این به چشم آمدن حقشان است. خروجی داوریها نیز براین موضوع تاکید دارد. تعداد قابل توجه نامزدهای جشنواره ازبین فیلم اولیها بود.خصوصا که دررشتههای اصلی فیلمهای جوانان همهچیز رابه خود اختصاص داد. یعنی اگر قرار بود بخش نگاه نو، مستقل ارزیابی نمیشد و همه فیلمها در یک کاسه بودند، شاید سیمرغی نصیب بقیه نمیشد. اینکه این روند چقدر بار ارزشی دارد یا ندارد، نیازمند بررسی دیگری است. فعلا تا اینجا همه چیز درچنته تازهواردهاست اما نکته فعلی قابل اشاره این است که سینمای کنونی بهواقع از ناحیه تکنیک برجسته و جذاب جلوه میکند، مؤلفههایی از فیلمسازی که همواره یکبار مصرف است. در اینکه تکنیک مهم است شکی است،ولی باید توجه کنیم تکنیک اولین وحداقلهای نیاز فیلم ساختن است.یعنی اگر فردی تکنیک بلد نباشد باید هنوز دستیاری کند، بنابراین آنچه مهم و باعث ماندگاری فیلم میشود، عبور از تکنیک است. فیلمهای ماندگار تاریخ سینما و فیلمسازان برجسته، آنهایی هستند که از تکنیک عبور کردهاند وبه فرم رسیدهاند. آنچه دراین دوره جشنواره شاهد آن بودیم، رشد و توسعه قابل تامل تکنیک بود و استفاده از تکنولوژیهای جدید سینمایی تا آنجا که بهترینها ازاین ناحیه درصدر قرارگرفتند. ازآنجا که «فرم» اززیست و فرهنگ وباورهای هنرمند نشأت میگیرد،باعث وبانی ریخت ودرونمایه ارزشمند اینجایی میشود. فقدان فرم باعث شده تا عموم آدمهای فیلمها از بیریشگی رنج ببرند. نتیجه اینکه دراین دوره مابا فیلمهای زیاد تکنیکال روبهرو بودیم که در بطن و متن تعلقی به مؤلفههای زیست تاریخی مردم ایران نداشتند.همه چیز پوستهای ازسینمای اکشن بیرونی سرچشمه میگرفت.آنچه جشنواره فجر و داوریهایش باید سرلوحه قرار دهند، ویژگیهایی از سینماست تا بالاخره تکلیف ما را بامخاطب روشن کند. باید به تکنیک باور داشت و احترام گذاشت وحتی حمایت کرد امازمانی این واقعیت قابل ارزش میشود که درخدمت فرم اینجایی باشد. درغیر این صورت قافیه را در سینما بیش ازپیشخواهیم باخت، چراکه سینمای غیر بیگپروداکشن حداقل ضرر مالی به بیتالمال نمیزند.
محمدتقی فهیم - نویسنده و منتقد