صخرههای مرجانی؛ نیازمند توجه جدی و مسئولانه
بومسازگان (اکوسیستم) آبسنگهای مرجانی در خلیجفارس و دریای عمان درسالهای اخیر تحت تاثیر تنشهایی در مقیاس جهانی چون گرمایش جهانی و اسیدیشدن اقیانوسها و تنشهایی در مقیاس محلی نظیر بومگردشگری، افزایش آلایندهها و افزایش بیماریهای مرجانها، دچار آسیبهای جدی شده است.
کاهش تراکم و پراکنش مرجانی ناشی از این آسیبها، معمولا با رشد بیرویه جلبکها و سایر کفزیان رقابتکننده همراه است و توانایی اجتماعات مرجانی را برای احیا و بازسازی مختل میکند. با این وجود، مستندات نشان میدهد که آبسنگهای مرجانی در غیاب عوامل تنشزا و تخریبکننده در صورتی که امکان نشست و جایگیری مناسب برای لاروهای مرجانی فراهم شود، میتوانند بازسازی شوند. در این راستا، توان چراگران محیطی در محیطهای مرجانی باید در حدی باشد که بتوانند در رقابت بین مرجان با جلبکها و سایر کفزیان رقیب به نفع مرجانها عمل کرده و شرایط را برای نشست مجدد لاروهای مرجانهای صخرهساز فراهم کنند؛ علاوه بر این، عوامل دیگری هم در این موضوع دخیل هستند که از میان آنها میتوان به سطح مواد مغذی محیطی و نرخ رسوبگذاری اشاره کرد که در صورت بالا بودن میتوانند اثر مفید چراگری را کاهش داده و به ضرر احیای مرجانی وارد میدان شوند. از طرف دیگر، توان و شدت چراگری محیط، تحت تاثیر فراوانی و تنوع موجودات چراگر بهویژه ماهیهایی مانند جراحماهیان، صافیماهیان، طوطیماهیان، دلقکماهیان و... است. فراوانی این ماهیها تحت تاثیر صید بیش از حد و نیز تخریب بستر (بهعنوان زیستگاه آنها) ممکن است کاهش یابد؛ این موضوع بهویژه در استفاده از روش صید مخرب ترال کف که بستر دریا را به هم میریزد و ضمن صید، بهنوعی لایروبی انجام میدهد، بیشتر مشاهد میشود. پژوهشهای انجامشده در صخرههای مرجانی خلیجفارس و دریای عمان در چند سال اخیر نشان از آسیب جدی به این بومسازگان مهم و حیاتی، چه از نظر کاهش تراکم مرجانهای صخرهساز و چه از نظر کاهش کیفیت و کمیت عوامل مرتبط با باززایی آنها همچون کاهش کیفیت آب ناشی از افزایش کدورت، کاهش توان چراگری محیطی (ناشی از صید بیرویه و تخریب زیستگاه) بهویژه در شرایط افزایش سطح مواد مغذی در اثر ورودی پساب فعالیت مزارع پرورش میگو (مزارع مجاور به زیستگاههای مرجانی) و... دارد. این چالش به توجه جدی و برنامهریزی علمی و مدیریتی با مشاوره و راهنمایی متخصصان زیستشناسی دریایی نیاز دارد. ساخت بسترهای مصنوعی بهمنظورتسهیل نشست لاروهایمرجانهای صخرهسازودرنظرگرفتن این بومسازگان بهعنوانمناطقحفاظتشدهدریایی (MPA)، کنترل بومگردشگری واثرات زیستمحیطی آن،کنترل میزان صید ونوع ادوات مورد استفاده، جلوگیری از احداث مزارع پرورش میگو در مجاورت مناطق مرجانی و کنترل ورود آلایندهها ازجمله اقدامات مورد نیاز در سطح محلی برای حفاظت این بومسازگان ارزشمند است.
دکتر محمدمهدی زمانی جمشیدی/ پژوهشگر زیستشناسی دریا