معرفی کتاب «در کوچه باغهای پرتقال و زخم» نوشته دکتر محمد مرادی
نگاه تطبیقی به آثار خلق شده در جهان اسلام با موضوع فلسطین
ادبیات پایداری ازجهانیترین حوزههای فرهنگ و هنر بشر است. تجربههای تاریخی ملتهای مختلف و حتی ایستادگیهای فردی در پیوند با ادبیات، به همراه رویکرد تقابلی خوبیها و بدیها این گونه ادبی را درکشورهای گوناگون تبدیل به جریانی با آثار درخور وشایسته کرده است.
مساله فلسطین وتقابل با زیادهخواهیهای صهیونیستها از دقیقههایی است که موضوع خلق آثار ادبی مختلف در ملتهای گوناگون شدهاست. شاعران و نویسندگان ایرانی، بهدلیل روحیه بومی و تاریخ سلحشوریشان و نیز باورهای مذهبی و ظلم ستیزانهای که دارند، در کنار شاعران عرب، توجهی ویژه به مساله فلسطین داشتهاند، به گونهای که در کنار ادبیات دفاع مقدس، ادبیات مقاومت فلسطین نیز از شاخههای مورد توجه فعالان ادبیات پایداری بودهاست. استادان دانشگاه و پژوهشگران ادبی، به موازات تولید شعر، به جریان نقد و بررسی آثار توجه داشته و کوشیدهاند با ارائه الگوهای نظری درخور، به رشد و پویایی این نوع ادبی کمک کنند. از آنجا که مساله فلسطین، بهعنوان اصلیترین مساله مبارزاتی جهان اسلام است، نگاه تطبیقی به آثار خلق شده در گستره جهان اسلام با این موضوع مهم است.دکتر محمد مرادی، دانشیار و عضو هیات علمی دانشگاه شیراز در کتاب «در کوچه باغهای پرتقال و زخم» جایگاه شعر پایداری فلسطین در ادبیات انقلاب و مقایسه با اشعار شاعران عرب را بررسی کرده است. این کتاب که نخستین بار در سال 1395 به همت نشر سیمرغ هنر و همکاری پرتو رخشید منتشر شده است در چهار فصل سامان یافته است.
در فصل اول نویسنده پس از ارائه کلیاتی از جایگاه ادبیات پایداری، شعر فلسطینی و دورههای مختلفی را از نظر گذرانده و پیشینهای از پژوهشهای انجام شده در این زمینه را معرفی کرده است. فصل دوم به تطبیق مفاهیم مشترک شعرهای فارسی و عربی با موضوع فلسطین اختصاص دارد. در فصل سوم، نمادها و کلیدواژههای مشترک در فلسطینیات این دو زبان با یکدیگر مقایسه شدهاست. در فصل چهارم نیز، ضمن اشاره به جایگاه قالبهای شعری فارسی و سیر تحول آنها در جریان شعر فلسطینی، چند اثر گزیده از شاعران انقلاب اسلامی به صورت نمونه آورده شده و درباره ویژگی این اشعار در چارچوب هدف پژوهش، سطرهایی نوشته شده است.
در کتاب در کوچه باغهای پرتقال و زخم، اشعار 200 شاعر فارسی و 80 شاعر عرب با موضوع فلسطین تطبیق و با یکدیگر مقایسه شده و نویسنده کوشیده است برای استفاده از اشعار عربی بهترجمههای فصیح و اصیل مترجمان نامداری چون موسی بیدج، عبدالحسین فرزاد، موسی اسوار و صابر امامی مراجعه و در مواقعی نیز از اصل عربی استفاده کند.نتایج این پژوهش نشان میدهد که حجم آثار آفریده شده با موضوع فلسطین، ستودنی و گاه باور نکردنی است؛ با این حال نشانههای شعر فلسطینی را به صورت اصلیاش بیشتر باید در شعر شاعران عرب، بهویژه شاعران سرزمینهای اشغالی جست. شاعران پارسیگو گرچه کوشیدهاند شعرهای زیادی با موضوع فلسطین بسرایند، بهندرت شعری قابل مقایسه با شاعران فلسطینی سرودهاند. در سالهای اخیر بهویژه در شعر آزاد نسل دوم و سوم پس از انقلاب و با جهانیشدن مفاهیم فلسطین و مطالعات اشعار شاعران فلسطینیالاصل و در کنار آن با گسترش اطلاعرسانیها توسط رسانههای جمعی، شعر شاعران فارسی از نظر بیان مفاهیم به شعر شاعران عرب نزدیک شدهاست.در میان شاعران فلسطینی فدوی طوقان، محمود درویش، سمیح القاسم و توفیق زیاد از دیگران پرکارتر و شناختهشدهتر هستند و در میان شاعران فارسی مرحوم حمید سبزواری و علیرضا قزوه آثاری در خور با این موضوع سرودهاند.
معصومه مرادی - استاد دانشگاه فارس