معاون توسعه صندوق نوآوری و شكوفایی در گفت‌وگو با جام‌جم از انواع حمایت‌های این صندوق برای توسعه كسب‌وكارهای دانش‌بنیان می‌گوید
مسیر شكوفایی ایده‌ها
حمایت از فناوری‌ها و نوآوری‌های فناورانه در سراسر دنیا به شكل‌های مختلفی مرسوم است و همین حمایت‌ها موجب شده تا هر روز شاهد بالندگی و رشد فناوری در جهان باشیم. در كشور ما نیز در سال 1389 قانون حمایت از شركت‌ها و موسسات دانش‌بنیان و تجاری‌سازی نوآوری‌ها و اختراعات در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید. از این زمان به بعد كارگروهی برای بررسی صلاحیت شركت‌ها برای دریافت مجوز دانش‌بنیانی تشكیل شد تا شركت‌های حائز شرایط بتوانند از حمایت‌هایی كه در این قانون برایشان در نظر گرفته شده بود، مانند معافیت‌های مالیاتی، گمركی، بیمه‌ای بهره‌مند شوند. بر همین اساس به منظور تأمین منابع مالی مورد نیاز این مجموعه‌ها دولت مكلف به تأسیس نهادی مالی به نام صندوق نوآوری و شكوفایی با بودجه اولیه 3000 میلیارد تومان از محل صندوق توسعه ملی و 5/0 درصد بودجه سالانه عمومی كشور شد. پس از ایجاد بستر مورد نیاز برای راه‌اندازی، صندوق نوآوری و شكوفایی از سال 1391 فعالیت خود را آغاز كرد. اما حوزه فعالیت‌های صندوق نوآوری و شكوفایی چیست؟ چه افرادی واجد شرایط استفاده از حمایت‌های این صندوق هستند؟ دكتر سیاوش ملكی‌فر، معاون توسعه صندوق نوآوری و شكوفایی، در گفت‌وگو با جام‌جم درباره حمایت‌های موجود در اكوسیستم نوآوری توضیح داده است. اگر شما نیز به‌تازگی در حال راه‌اندازی كسب‌وكاری هستید یا حتی شركت دانش‌بنیان خود را به ثبت رسانده‌اید، خواندن این گزارش ممكن است افق تازه‌ای از پیشرفت به رویتان باز كند.
تا چند سال پیش زنجیره دانش تا بازار فقط از سه حلقه دانشگاه، دولت و صنعت تشكیل می‌شد، اما با تغییر روند بازارهای تجاری به سمت فناوری‌های روز، كم‌كم حلقه‌های كوچك و بزرگ دیگری نیز به این زنجیر اضافه شدند. شكل‌گیری «مراكز رشد» برای حمایت از صاحبان ایده و ایجاد فضای مورد نیاز برای استقرار شركت‌های تازه تأسیس برای ایجاد آمادگی برای ورود به بازار از جمله این اقدامات بود.
در این میان شركت‌هایی كه به دلیل داشتن ویژگی‌های مندرج در قانون حمایت از شركت‌ها و مجموعه‌های دانش‌بنیان مجوز دانش‌بنیان برای مجموعه خود اخذ می‌كنند در پارك‌های علم‌وفناوری مستقر می‌شوند تا میزان تعامل و هم‌افزایی میان آنها افزایش یابد. به‌دنبال آن پژوهشگاه‌ها برای رفع نیازهای پژوهش و تحقیق و توسعه ایده‌های نوآورانه و «صندوق‌های غیردولتی پژوهش و فناوری» برای تأمین نیازهای مالی این شركت‌های نوپا كه اكثرا شرایط دریافت تسهیلات بانكی را ندارند، شكل گرفتند. «صندوق نوآوری و شكوفایی» به عنوان یك نهاد عمومی غیردولتی در میان این اكوسیستم بزرگ نقش صندوق مادر یا اصلی را ایفا می‌كند كه حمایت مالی با روش‌های مختلفی برای اجزای این زنجیره فراهم می‌كند. اگرچه به گفته دكتر سیاوش ملكی‌فر، معاون توسعه این صندوق، تاكنون بیشترین حجم فعالیت صندوق ارائه تسهیلات به شركت‌های دانش‌بنیان بوده است. اما در حقیقت این بازوی مالی اكوسیستم نوآوری كشور، روش‌های متعددی برای حمایت از شركت‌های دانش‌بنیان و نوپا دارد. در شرایط اقتصادی كنونی كشور كه بسیاری از شركت‌های نوپا با مشكلات متعددی برای تأمین مواد اولیه و تجهیزات مورد نیازشان روبه‌رو هستند، آشنایی با انواع حمایت‌ها و تسهیلات موجود ممكن است بتواند كسب‌وكاری را از غرق شدن نجات دهد.
دانش‌بنیان‌ها بدانند...
همان‌گونه كه اشاره شد، اولین مأموریت صندوق نوآوری و شكوفایی حمایت مالی از شركت‌های دانش‌بنیان است. تشخیص این كه چه شركتی دانش‌بنیان است، بر عهده كارگروهی در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری است. اما پس از اخذ مجوز دانش‌بنیانی، صندوق نوآوری و شكوفایی موظف به حمایت مالی شما خواهد شد. تا لحظه انتشار این گزارش در كشور 4356 مجموعه دانش‌بنیان به ثبت رسیده است. در حال حاضر در سه قالب این حمایت‌ها به شركت‌های حائز صلاحیت ارائه می‌شود:
تسهیلات كم‌بهره
در حال حاضر نرخ مصوب سود تسهیلات بانكی كشور 18 درصد است. البته اگر تاكنون برای دریافت تسهیلات بانكی مراجعه كرده باشید، می‌دانید كه این میزان سود به این معنی نیست كه در هنگام بازپرداخت و پس از چند سال قرار است 18درصد از مبلغی را كه دریافت كرده‌اید به عنوان كارمزد بانكی بپردازید! معمولا بر اساس محاسبات ما تسهیلات 18درصد بانكی، عملا حدود 24 تا 28 درصد سود خواهد داشت كه برای شركت‌های نوپا كه هنوز سودآوری چندانی نداشته‌اند، خیلی قابل توجیه نخواهد بود.
دكتر ملكی‌فر ضمن اشاره به نقش حمایتی صندوق درخصوص نرخ سود اعطای تسهیلات به شركت‌های دانش‌بنیان تصریح می‌كند: «شركت‌ها می‌توانند براساس شرایط و نیاز مالی كه دارند از تسهیلات كم‌بهره 4، 9 یا 11درصد بهره‌مند شوند. این نرخ كارمزد برخلاف تسهیلات بانكی نرخ واقعی سود است و شركت بر اساس قرارداد خود موظف به پرداخت اصل پول به همراه میزان سود مشخص شده در زمان مقرر كه بین یك تا پنج سال است، خواهد بود.
مانند هر تسهیلات دیگری، فرد متقاضی باید وثیقه مورد نظر را به عنوان تضمین پرداخت ارائه كند. البته در این مورد نیز شرایط به مراتب آسان‌تر از تضامین مورد درخواست بانك‌ها خواهد بود. در سال جاری سرمایه‌ای معادل 2700 میلیارد تومان برای تخصیص تسهیلات در نظر گرفته شده است كه رقم بسیار قابل توجهی است.»
میزان تسهیلات و تضمین‌های مورد نیاز برای هر پرونده به صورت مجزا بر اساس شاخص‌های اقتصادی، مالی و بازار آن شركت در كمیته‌ای به صورت دقیق ارزیابی می‌شود. سازمان بازرسی كل كشور نیز بر روند فعالیت این كمیته نظارت كامل دارد. از طرف دیگر صندوق نوآوری و شكوفایی بر روند استفاده از تسهیلات نیز نظارت دارد تا وام اعطا شده برای موردی كه تقاضا براساس آن بوده استفاده شود. برای مثال نمی‌توان وام خرید تجهیزات را به دلیل نگرانی از افزایش قیمت‌ها صرف خرید مواد اولیه كرد!
سرمایه‌گذاری و مشاركت
در این حالت در صورتی كه شركتی از لحاظ شاخص‌های اقتصادی در محدوده مورد پذیرش صندوق قرار بگیرد، صندوق حاضر به سرمایه‌گذاری در آن شركت خواهد شد. معاون توسعه صندوق نوآوری و شكوفایی در رابطه با میزان این سرمایه‌گذاری‌ها به جام‌جم می‌گوید: «تا سال گذشته این خدمت به دلیل سازوكار پیچیده و شرایطی سختی كه برای سرمایه‌گذاری صندوق تعیین شده بود، خیلی فعال نبود و بیشترین حمایت ما از دانش‌بنیان‌ها بر مبنای تسهیلات بود كه تاكنون میزان قابل‌توجهی بوده است. اما با بازبینی‌هایی كه به‌تازگی در این مورد صورت گرفته، در نظر داریم امسال حدود 400 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری و مشاركت داشته باشیم.»
ارائه كمك‌های بلاعوض در شكل ارائه خدمات توانمندسازی
این مورد از حمایت‌ها بیشتر برای شركت‌های دانش‌بنیان نوپا و تازه تأسیس از سال 94 در نظر گرفته شده است. در این حالت، صندوق حدود 50 تا 90درصد از هزینه خدمات مورد نیاز شركت‌ها را به صورت بلاعوض پرداخت خواهد كرد. از جمله این خدمات می‌توان به هزینه مورد نیاز برای آموزش، مشاوره، دریافت گواهینامه‌ها و استانداردهای ملی و بین‌المللی، ثبت مالكیت فكری ملی و بین‌المللی، حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی داخلی و خارجی و برگزاری رویدادهای شبکه‌سازی و تبادل فناوری اشاره كرد. دكتر ملكی‌فر ضمن اشاره به این كه در سال جاری تعداد نمایشگاه‌های خارجی به 36 مورد افزایش پیدا كرده است، می‌افزاید: «حمایت‌های مربوط به نمایشگاه‌های خارجی به دو صورت تهیه غرفه یا بازدید در قالب هیات‌های تجاری انجام می‌شود. اگرچه در حال حاضر كشور در شرایط تحریم قرار دارد، تلاش كرده‌ایم با افزایش تعداد نمایشگاه‌های مورد حمایت و همچنین افزایش بودجه تخصیص داده شده، تا حدی گذر از این شرایط را برای دانش‌بنیان‌ها آسان‌تر كنیم. »
در این میان شركت‌هایی كه به دلیل داشتن ویژگی‌های مندرج در قانون حمایت از شركت‌ها و مجموعه‌های دانش‌بنیان مجوز دانش‌بنیان برای مجموعه خود اخذ می‌كنند در پارك‌های علم‌وفناوری مستقر می‌شوند تا میزان تعامل و هم‌افزایی میان آنها افزایش یابد. به‌دنبال آن پژوهشگاه‌ها برای رفع نیازهای پژوهش و تحقیق و توسعه ایده‌های نوآورانه و «صندوق‌های غیردولتی پژوهش و فناوری» برای تأمین نیازهای مالی این شركت‌های نوپا كه اكثرا شرایط دریافت تسهیلات بانكی را ندارند، شكل گرفتند. «صندوق نوآوری و شكوفایی» به عنوان یك نهاد عمومی غیردولتی در میان این اكوسیستم بزرگ نقش صندوق مادر یا اصلی را ایفا می‌كند كه حمایت مالی با روش‌های مختلفی برای اجزای این زنجیره فراهم می‌كند. اگرچه به گفته دكتر سیاوش ملكی‌فر، معاون توسعه این صندوق، تاكنون بیشترین حجم فعالیت صندوق ارائه تسهیلات به شركت‌های دانش‌بنیان بوده است. اما در حقیقت این بازوی مالی اكوسیستم نوآوری كشور، روش‌های متعددی برای حمایت از شركت‌های دانش‌بنیان و نوپا دارد. در شرایط اقتصادی كنونی كشور كه بسیاری از شركت‌های نوپا با مشكلات متعددی برای تأمین مواد اولیه و تجهیزات مورد نیازشان روبه‌رو هستند، آشنایی با انواع حمایت‌ها و تسهیلات موجود ممكن است بتواند كسب‌وكاری را از غرق شدن نجات دهد.
دانش‌بنیان‌ها بدانند...
همان‌گونه كه اشاره شد، اولین مأموریت صندوق نوآوری و شكوفایی حمایت مالی از شركت‌های دانش‌بنیان است. تشخیص این كه چه شركتی دانش‌بنیان است، بر عهده كارگروهی در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری است. اما پس از اخذ مجوز دانش‌بنیانی، صندوق نوآوری و شكوفایی موظف به حمایت مالی شما خواهد شد. تا لحظه انتشار این گزارش در كشور 4356 مجموعه دانش‌بنیان به ثبت رسیده است. در حال حاضر در سه قالب این حمایت‌ها به شركت‌های حائز صلاحیت ارائه می‌شود:
تسهیلات كم‌بهره
در حال حاضر نرخ مصوب سود تسهیلات بانكی كشور 18 درصد است. البته اگر تاكنون برای دریافت تسهیلات بانكی مراجعه كرده باشید، می‌دانید كه این میزان سود به این معنی نیست كه در هنگام بازپرداخت و پس از چند سال قرار است 18درصد از مبلغی را كه دریافت كرده‌اید به عنوان كارمزد بانكی بپردازید! معمولا بر اساس محاسبات ما تسهیلات 18درصد بانكی، عملا حدود 24 تا 28 درصد سود خواهد داشت كه برای شركت‌های نوپا كه هنوز سودآوری چندانی نداشته‌اند، خیلی قابل توجیه نخواهد بود.
دكتر ملكی‌فر ضمن اشاره به نقش حمایتی صندوق درخصوص نرخ سود اعطای تسهیلات به شركت‌های دانش‌بنیان تصریح می‌كند: «شركت‌ها می‌توانند براساس شرایط و نیاز مالی كه دارند از تسهیلات كم‌بهره 4، 9 یا 11درصد بهره‌مند شوند. این نرخ كارمزد برخلاف تسهیلات بانكی نرخ واقعی سود است و شركت بر اساس قرارداد خود موظف به پرداخت اصل پول به همراه میزان سود مشخص شده در زمان مقرر كه بین یك تا پنج سال است، خواهد بود.
مانند هر تسهیلات دیگری، فرد متقاضی باید وثیقه مورد نظر را به عنوان تضمین پرداخت ارائه كند. البته در این مورد نیز شرایط به مراتب آسان‌تر از تضامین مورد درخواست بانك‌ها خواهد بود. در سال جاری سرمایه‌ای معادل 2700 میلیارد تومان برای تخصیص تسهیلات در نظر گرفته شده است كه رقم بسیار قابل توجهی است.»
میزان تسهیلات و تضمین‌های مورد نیاز برای هر پرونده به صورت مجزا بر اساس شاخص‌های اقتصادی، مالی و بازار آن شركت در كمیته‌ای به صورت دقیق ارزیابی می‌شود. سازمان بازرسی كل كشور نیز بر روند فعالیت این كمیته نظارت كامل دارد. از طرف دیگر صندوق نوآوری و شكوفایی بر روند استفاده از تسهیلات نیز نظارت دارد تا وام اعطا شده برای موردی كه تقاضا براساس آن بوده استفاده شود. برای مثال نمی‌توان وام خرید تجهیزات را به دلیل نگرانی از افزایش قیمت‌ها صرف خرید مواد اولیه كرد!
سرمایه‌گذاری و مشاركت
در این حالت در صورتی كه شركتی از لحاظ شاخص‌های اقتصادی در محدوده مورد پذیرش صندوق قرار بگیرد، صندوق حاضر به سرمایه‌گذاری در آن شركت خواهد شد. معاون توسعه صندوق نوآوری و شكوفایی در رابطه با میزان این سرمایه‌گذاری‌ها به جام‌جم می‌گوید: «تا سال گذشته این خدمت به دلیل سازوكار پیچیده و شرایطی سختی كه برای سرمایه‌گذاری صندوق تعیین شده بود، خیلی فعال نبود و بیشترین حمایت ما از دانش‌بنیان‌ها بر مبنای تسهیلات بود كه تاكنون میزان قابل‌توجهی بوده است. اما با بازبینی‌هایی كه به‌تازگی در این مورد صورت گرفته، در نظر داریم امسال حدود 400 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری و مشاركت داشته باشیم.»
ارائه كمك‌های بلاعوض در شكل ارائه خدمات توانمندسازی
این مورد از حمایت‌ها بیشتر برای شركت‌های دانش‌بنیان نوپا و تازه تأسیس از سال 94 در نظر گرفته شده است. در این حالت، صندوق حدود 50 تا 90درصد از هزینه خدمات مورد نیاز شركت‌ها را به صورت بلاعوض پرداخت خواهد كرد. از جمله این خدمات می‌توان به هزینه مورد نیاز برای آموزش، مشاوره، دریافت گواهینامه‌ها و استانداردهای ملی و بین‌المللی، ثبت مالكیت فكری ملی و بین‌المللی، حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی داخلی و خارجی و برگزاری رویدادهای شبکه‌سازی و تبادل فناوری اشاره كرد. دكتر ملكی‌فر ضمن اشاره به این كه در سال جاری تعداد نمایشگاه‌های خارجی به 36 مورد افزایش پیدا كرده است، می‌افزاید: «حمایت‌های مربوط به نمایشگاه‌های خارجی به دو صورت تهیه غرفه یا بازدید در قالب هیات‌های تجاری انجام می‌شود. اگرچه در حال حاضر كشور در شرایط تحریم قرار دارد، تلاش كرده‌ایم با افزایش تعداد نمایشگاه‌های مورد حمایت و همچنین افزایش بودجه تخصیص داده شده، تا حدی گذر از این شرایط را برای دانش‌بنیان‌ها آسان‌تر كنیم. »