درد مالیات‌گریزی
نظام مالیات‌ستانی در ایران طی چند سال اخیر سامانی گرفته است و حداقل بر‌اساس آنچه از خبرهای رسمی می‌توان متوجه شد، فرار مالیاتی دشوارتر از گذشته است. این موضوع را می‌توان در آمارهای اخذ مالیات هم متوجه شد و البته نکته مهم این که بدانیم سهم مالیات در مصوبه بودجه از دو سال پیش، افزایش معناداری داشته است.
اما این موضوع در نگاه مردم چگونه است؟ پژوهشی صورت‌گرفته از سوی مرکز افکارسنجی سرمایه ایران نشان می‌دهد تفاوت‌های عجیبی میان ذهنیت شهروندان درباره مالیات‌ستانی از مشاغل و اصناف با واقعیت ماجرا وجود دارد. به‌این‌معنا که ناآشنایی عموم مردم نسبت به این موضوع هم باعث شده اعتماد عمومی به نهاد دولت کاهش پیدا کند و هم قضاوت‌های گاه متناقضی در‌این‌میان شکل بگیرد. نکته مهم درباره نتایج این نظرسنجی این است که همچنان مردم نگران فرارهای مالیاتی هستند. به‌عنوان مثال نزدیک به 40 درصد از پاسخگویان به این نظرسنجی معتقدند که بیشترین فرار مالیاتی توسط پزشکان و طلافروشان انجام می‌شود؛ این در‌حالی است که پزشکان در صدر مشاغلی قرار دارند که بیشترین مالیات را در سال گذشته پرداخت کرده‌اند. داده‌های دیگری هم در این نظرسنجی وجود دارد که اگر آن را بخواهیم به جامعه بزرگ‌تری تعمیم دهیم، نتایج هشدارآمیزی را پیش چشم ما می‌گذارد. به عنوان مثال 67.7درصد شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی اذعان داشتند که تجربه مواجهه با فرار مالیاتی را داشته‌اند، در‌عین‌حال فقط 5.2درصد آنها گفته‌اند که تخلفات مالیاتی را گزارش کرده‌اند. شاید بتوان گفت یکی از دلایل عدم گزارش تخلفات مالیاتی، عدم اطلاع‌رسانی مناسب و آگاهی‌بخشی مسئولان امر به شهروندان درباره نحوه گزارش تخلفات و فرارهای مالیاتی است، چرا که 88.3درصد شرکت‌کنندگان در نظرسنجی اعلام کردند با سامانه گزارش تخلف سازمان امور مالیاتی آشنا نیستند و فقط 11.7درصدشان از وجود چنین سامانه‌ای آگاه بودند. به همین علت در‌مقابل ۴۳ درصدی که معتقدند فعالیت سامانه مؤدیان تا‌حد زیادی از فرارهای مالیاتی جلوگیری می‌کند، بیش از 50 درصد پاسخگویان باور دارند که فعالیت این سامانه تأثیر چندانی در این زمینه ندارد. از شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی خواسته شده نظرشان را درباره رصد تراکنش‌های بانکی ثروتمندان از سوی دولت برای جلوگیری از فرارهای مالیاتی بگویند که 72.7درصد آنها موافق این کار بودند، اما از آن‌سو 3/27 درصد پاسخ‌دهندگان هم گفته‌اند که با‌این‌کار مخالفند. 31.7درصد مخالفان رصد تراکنش‌های بانکی در توجیه دلیل مخالفت خود گفته‌اند که در‌این‌خصوص، نگرانی‌هایی دارند که باعث از‌بین‌رفتن سرمایه‌های اجتماعی شده است. 29.5 درصد علت مخالفت‌شان را فرار سرمایه‌ها از بانک‌ها عنوان کردند، 23.6درصد مدعی شدند این اقدام باعث القای حس ناامنی اقتصادی در کشور می‌شود و 110.4درصد پاسخگویان هم بر‌این باورند که ممکن است از اطلاعات به‌دست‌آمده از رصد تراکنش‌های بانکی در جهت اهداف سیاسی سوءاستفاده شود. این در‌حالی‌ست که ذهنیت نادرست به‌وجود آمده در اقشار مردمی سبب شده تا برخی ثروتمندان و صاحبان سرمایه‌های کلان در‌سایه عدم رصد دقیق تراکنش‌های مالی، به‌راحتی از پرداخت مالیات فرار کنند چرا‌که بر‌اساس یک عرف نانوشته، بانک‌ها فقط گردش‌های مالی چند‌ده‌میلیاردی و حساب‌های کسانی را رصد می‌کنند که تراکنش ورودی آنها بیش از صد مورد در ماه باشد.