گزارش چاردیواری از یك خانواده پرجمعیت در آبدانانِ ایلام
سفرهای برای 50 نفر !
جایی در میان چین و شكنهای زاگرس و در پهلوی راست ایران نشستهاند؛ سفرهای به وسعت 50 نفر پهن میكنند؛ دور هم مینشینند و غم و شادیشان را با هم تقسیم میكنند. سفره بهانه است. بركت زندگیشان در دستهایی است كه به هم دادهاند. درست در روزگاری كه شاید تصور وجود یك خانواده بزرگ از ذهنها رخت بربسته، خانواده جابرینژاد خلاف مسیر نشستهاند و انگار حالشان هم از خیلیها كه ترسِ دردسرهای فرزند را دارند بهتر است. دستكم «خانواده» هنوز هم معنای خودش را برایشان دارد.
سفرهشان به بلندای دامن زاگرس كشیده شده. ساكن آبدانان هستند؛ چهارمین شهرستان پرجمعیت استان ایلام. جایی كه یكی از نامهای قدیمش «جولیان» بوده؛ البته نه آن معشوقه احتمالا فرانسوی رودكی: «بوی موی جولیان آید همی ...»
این خانواده بزرگ امروز تعدادشان به 50 نفر رسیده است. میگویند بعد از زلزله آبدانان، پدرسالارِ این خانواده بزرگ یعنی «حاج آقا نریمان» فرزندانش را گردهم آورد و خودش را سایبانی كرد برای تندیهای روزگار و چتر حمایتش را روی بچهها كشید.
سپیده اشرفی
دور یك سفره!
حاج آقا نریمان چند سال قبل خانوادهاش را اینطور معرفی كرده بود: «تعداد 12 فرزند و چهار عروس و پنجداماد و دو زن و 20 نوه دارم كه با توجه به صمیمیتی كه در خانواده اینجانب وجود دارد، بعد از گذشت 40 سال از تشكیل زندگی توانستهام فرزندان، عروس و دامادهایم را در كنار خودم سكنی دهم و بدون هیچ مشكلی باهم زندگی كنیم.»
او گفته بود: «از همان روزی كه به خواستگاری میرویم یا برای دخترمان خواستگار میآید، میگویم اعتقادم بر این است كه همه دور یك سفره غذا بخوریم. به بچهها میگویم هزینه خورد و خوراك با من، شما پولتان را پسانداز كنید، با آن ماشین بهتر بخرید یا برای آینده كه شاید بچههایتان دوست نداشتند در این خانه زندگی كنند نگه دارید، اما تا وقتی با من زندگی میكنید، خرج غذا با من است.» هنوز هم بر همان روال زندگی میكنند.
مریم جابری پنجمین فرزند این خانواده بزرگ به چاردیواری میگوید: «صاحب خرج پدر هستند و ما مثل مهمان هستیم و خیلی نظر نمیدهیم. به احترام پدر با اخلاق و روحیات هم كنار میآییم اما خود پدر هم خیلی باب میل فرزندان رفتار میكند. ماهم جزئیات را در نظر نمیگیریم و بیشتر با شوخی، اوقات را میگذرانیم.»
این عضو خانواده جابری از سفرهای دستهجمعی خانواده میگوید:« هر ساله سفرهای دستهجمعی داریم. تقریبا همه با هم هستیم. بیشترمان به این سفرها میرویم. برخی اعضای خانواده ممكن است نتوانند بیایند، اما برنامه سرجایش است. به همه اعلام و بعد برنامهریزی میكنیم.»
وی درخصوص سختیهای هماهنگی برای چنین سفرهایی میگوید: «به بركت فضای مجازی حالا هماهنگی راحتتر صورت میگیرد. ما هم گروه خانوادگی در فضای مجازی داریم و در آن اعلام میكنیم. بخشی از سفرهایمان، گشت و گذار در داخل استان خودمان است. منطقه ما كوهستانی است. برای همین ماهی یکی دو شب به جنگل میرویم، چادر برپا میكنیم، شب در جنگل هستیم و غروب فردایش برمیگردیم. اما سفر خارج از شهر سالی یكی دوبار است كه حداقل 30 تا 35 نفر همراه میشویم.»
سفرهای 50 نفره
او چند سال قبل هم همین را گفته بود:« آخرین سفر ما یك سفر زیارتی به كربلا بود كه این امكان وجود نداشت تا همه 44 نفر راهی این سفر شویم و 15 نفره به كربلا رفتیم، اما پدر مدام احساس دلتنگی میكرد و میگفت كاش بقیه را هم با خودمان میآوردیم. به خاطر همین میخواهیم از این به بعد جوری برنامهریزی كنیم كه همه با هم در یك زمان مرخصی بگیریم و به یكسفر دسته جمعی واقعی برویم.»
جابری این نكته را هم میگوید كه این وابستگی در خانواده آنها قدری دست و پایشان را بسته است: «ما وابستگیمان خیلی بیشتر از دیگر خانوادههاست. خودمان هم حس میكنیم مانع پیشرفتمان شده. چندنفرمان توافق كردیم تهران زندگی كنیم اما باز هم میگوییم یا همه با هم برویم یا هیچ كس نرود.»
وابستگیهایشان زیاد بوده اما غمهایشان جایی برای ورود به خانه ندارد. مریم جابری میگوید: «نمیتوانیم بدون هم سفر برویم. حتی اگر یكی از ما نوبت پزشك در یكی دیگر از استانها داشته باشد، همه با هم میرویم.» البته تعریفهای اینچنینی چیزی نیست كه تنها توسط فرزند این خانواده بیان شود. همان چند سال قبل عروس بزرگ این خانواده هم زندگی در كنار چنین خانوادهای را مایه مباهات خود دانسته بود: «بیش از 12 سال از عروسیام میگذرد و هیچ وقت ندیدهام خانواده پدرشوهرم خدای ناكرده دچار كوچكترین لغزشی شود و همین امر باعث شده عروسهای این خانواده همدیگر را بهعنوان خواهر صدا بزنند و برای كارهای خانهداری همیشه دوشادوش فرزندان این خانه تلاش كنند و مخارج زندگی بر دوش پدر خانواده نیست، بلكه هركدام از فرزندان به زعم خود برای این خانواده هزینه میكنند.»
در یك برنامه جا نشدیم!
مریم جابری میگوید خانواده بزرگشان برنامهای هم برای ثبت شجرهنامه دارند. خانوادهای كه به گفته خودش در یك برنامه تلویزیونی جا نشدند: «چندینبار در تلویزیون دعوت شدیم و گفتیم همه باهم باید بایستیم، حتی یك برنامه بود كه صندلی برای همهمان نداشتند. نتوانستیم همه روی آنتن برویم. مجری برنامه هم از وضعیت جمع شدن بقیه خانواده در پشت دوربین خندهاش گرفته بود.»
از آن سال تاكنون، نزدیك به هشت نوه به آنها اضافه شده.
همسران حاج آقا نریمان هنوز هم كنار هم هستند و پایههای این خانواده 50 نفره را همراه با پدر خانواده نگه داشتهاند.
در روزگاری كه شرق و غرب، فروپاشی خانواده را تبلیغ میكند و تكفرزندی ایدهآل خانوادههاست، خانواده جابری یك مثال نقض برای تمام نگرانیهایی است كه شاید در هر خانوادهای وجود داشته باشد. از قدیم وقتی صحبت از فرزند میشد، مادران اینطور میگفتند كه به تعداد بچهها، قلب پدر و مادر تقسیم میشود.
قلب حاج آقا نریمان حالا با همین 50 تكه روز به روز بیشتر تكثیر میشود. انگار خانوادهشان را قلمه زدهاند و هربار از یك گوشهای جوانهای سر میزند و «جابری»ها را تكثیر میكند؛ تكثیری كه میتواند مثالی برای تمام كسانی باشد كه هنوز هم دست و دلشان برای داشتن فرزند بیشتر میلرزد و معنای «خانواده» را باور نكردهاند.
مکث
در روزگاری كه شرق و غرب، فروپاشی خانواده را تبلیغ میكند و تكفرزندی ایدهآل خانوادههاست، خانواده جابری یك مثال نقض برای تمام نگرانیهایی است كه شاید در هر خانوادهای وجود داشته باشد. از قدیم وقتی صحبت از فرزند میشد، مادران اینطور میگفتند كه به تعداد بچهها، قلب پدر و مادر تقسیم میشود. قلب حاج آقا نریمان حالا با همین 50 تكه روز به روز بیشتر تكثیر میشود