بازی برد- برد ایران و چین در راه جدید ابریشم
پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، مسیرهای کریدور شرق- غرب دچار تحولاتی شد که برای بعضی از کشورها منفعت و برای بعضی دیگر خسارت بههمراه داشت. مسیر شمالی چین- اروپا، مسیری که چین را از طریق روسیه به اروپا وصل میکرد، با تحریمهای اتحادیه اروپا دچار اختلال شد.
پس از آن، با توجه به همسایگی چین با قزاقستان و مراودات قبلی، قزاقستان به هاب ترانزیتی چین تبدیل شد بهطوری که چندهفته اخیر، KTZ، راهآهن قزاقستان، اعلام کرد که بهدلیل شلوغی بیشازحد گذرگاههای مرزی قزاقستان و چین، مجددا ممنوعیت قبلی تردد کانتینرهای ورودی را تا پایان ماه در گذرگاه دوستیک تمدید میکند.براساس گزارش راهآهن قزاقستان، در هشت ماه نخست ۲۰۲۴، حملونقل بار از طریق گذرگاه ریلی دوستیک- آلاشانکو،به 9.1میلیون تن رسیده که رشد ۲۰ درصدی را تجربه کرده است. همچنین گذرگاههای اصلی چین و قزاقستان، آلاشانکو و خورگوس هستند که در سال ۲۰۲۳، تقریبا نیمی از ۱۷۰۰۰ قطار مسیر چین-اروپا را بهخود اختصاص دادهاند. در راستای شکوفایی ترانزیت زمینی و کاهش ازدحام در کریدور شرق- غرب، اخیرا قزاقستان اقداماتی را طراحی کرده یا بعضا انجام داده است.مزایای موقعیت جغرافیایی ایران در مسیر چین-اروپا را نمیتوان نادیده گرفت. در این راستا، کارشناس حملونقل و ترانزیت، محمدمهدی کریمیقهی میگوید با توجه به آنکه حمل زمینی و یکپارچه کالا بهخصوص ریلی، برای بازرگانان اهمیت ویژهای داشته، ایران میتواند با مسیر شرق-غرب عبوری از خاک خود، دور زننده بیثباتیهای سیاسی باشد، از ظرفیت عبور از دریا و افزایش تخلیه و بارگیری برخوردار شود و همچنین زمان و هزینه انتقال کالا را کاهش دهد.
این کارشناس معتقد است، این مسیر علاوه بر حملونقل زمینی یکپارچه، مزیتهای عبور از کشورهای کمتر و ایجاد فضای امنتر برای بازرگانان را در اختیار ذینفعان این کریدور قرار میدهد. کمیسیون مشترکی با کشورهای چین، قزاقستان، ترکمنستان و ترکیه با محوریت ایران، میتواند کریدور شرق-غرب عبوری از ایران را احیا کند.با احیای کریدور شرق-غرب عبوری از مسیر ایران، بازار ترانزیتی ۳۰میلیون تنی در زنجیره ارزش جهانی که بازیگران اصلی آن دو قطب اقتصادی چین و اتحادیه اروپا هستند، نصیب ایران میشود. اهمیت ایران بهعنوان شاهراه تجارت جهانی، شهرتی چندهزار ساله دارد و جاده ابریشم گواهی بر این واقعیت است؛ جادهای که امروز چین بهعنوان دومین ابرقدرت اقتصادی جهان، در تلاش است تا آن را در قالب ابتکار کمربند-راه (BRI) دوباره احیا کند.
بدون تردید موقعیت و جغرافیای ایران در این طرح تجاری بزرگ را نمیتوان نادیده گرفت؛ زیرا دسترسی چین به بازارهای اروپا، آمریکا، آفریقا و غرب آسیا، در شرایط کنونی عمدتا از طریق دریایی صورت میگیرد که صرفنظر از مسافت طولانی و زمانبر بودن، ریسکهای امنیت این مسیر دریایی نیز همچنان باقی است که بازرگانان چینی با تحولات، قدرتنمایی و مداخلهجویی برخی کشورها از جمله آمریکا، دستوپنجه نرم میکنند. بنابراین استفاده چین از مزیت جغرافیایی ایران و حضور ایران در این زنجیره ارزش جهانی، بازی برد-برد را برای طرفین شکل میدهد.