نگاهی به فیلم «نهنگ‌ها»ی غلامرضا جعفری
ضعف قصهگویی در فیلمی که تجربی نیست
این‌که تهیه‌کننده خوشنام و با‌تجربه همچون محمد احمدی به یک فیلمساز افغانستانی‌تبار برای ساختن اولین فیلم بلندش با مضمون زندگی مهاجران افغانستانی در ایران کمک می‌کند و فیلمی به نام «نهنگ‌ها» با تمرکز بر زندگی یک زوج افغانستانی در ایران ساخته می‌شود، حتما جای خوشحالی و قدردانی دارد اما این‌که این تجربه اول بعد از چند فیلم کوتاه که امکان نمایش در گروه هنر و تجربه را هم پیدا کرده چقدر به مفهوم سینمای تجربی نزدیک است یا حتی در قالب یک فیلم قصه‌‌گوی غیرتجربی چقدر در رعایت قواعد اولیه سینما موفق بوده، نیازمند اشاراتی است که به گمان من، هم می‌تواند برای تهیه‌کننده و کارگردان اثر مفید باشد، هم برای مخاطبان آن و همین‌طور گروه هنر و تجربه که در این وانفسای تک‌ژانری‌شدن گیشه و نمایش فیلم پرمخاطب در سینمای ایران، همچنان چراغ سینمای مستقل و تجربی را روشن نگه داشته است.
کارگردان اثر،خودش افغانستانی‌تباراست وشناخت کافی اززندگی ومشکلات هموطنانش دارد.روایت فیلم هم شروع ساده و قابل‌قبولی دارد. یک زوج افغانستانی با دخترشان در یک ویلای بزرگ پذیرفته می‌شوند و زندگی صاحب ویلا و همسرش هم به‌صورت موازی روایت می‌شود. تا اینجای اثر، شخصیت‌هایی که قرار است سرنوشت‌شان در ادامه روایت به نوعی با هم گره بخورد، معرفی می‌شوند و قصه هم جلو می‌رود ولی از جایی که پای مشکلات خانوادگی صاحب ویلا و زن صیغه‌ای‌‌اش به میان می‌آید، اغلب اتفاقات اثر که پشت‌سر‌هم رخ می‌دهند - و اجازه بدهید برای پیشگیری از لو رفتن نقاط‌عطف قصه یا همان «اسپویل» شدن، از اشاره مستقیم به آنها خودداری کنم - و ظاهرا قرار است تعلیق و کشش هم ایجاد کنند برمبنای تصادف شکل می‌گیرند و همین باعث می‌شود که فیلم نتواند ارتباط مؤثری با مخاطبانش برقرار کند؛ ضمن این‌که فیلم در ساختار روایی و بصری‌‌اش نشانه‌ای از تجربه روش‌های جدید در قصهگویی و شخصیت‌پردازی هم ندارد.
حسن، مرد افغانستانی، شباهت چندانی به کسی که تازه به ایران آمده و مدرک شناسایی معتبری هم نداشته و همسرش هم باردار است، ندارد. رفتار بی‌پروای او با امیر، برادر همسرعلی، صاحب ویلا که در ادامه شاهد تنش‌های او با شوهر‌خواهرش هستیم، به‌ویژه در قضیه رفتار خشن امیر با سگ‌ها منطق خاصی ندارد. نهنگ‌ها فیلم ضد‌پیرنگی نیست و اتفاقا می‌خواهد قصه پر‌تعلیق و نفس‌گیری را هم روایت کند اما درست در جاهایی که شخصیت‌ها در دشوارترین مقطع زندگی‌شان به لحاظ روحی و عاطفی قرار می‌گیرند، فیلم به‌عنوان اثری قصه‌‌گو با مشکل روبه‌رو می‌شود.این‌که مهم‌ترین نقاط‌عطف قصه براساس وقایع تصادفی پی‌در‌پی شکل می‌گیرد، ربطی به نگاه تجربی فیلمساز نداشته و بیشتر ناشی از ضعف فیلمنامه در چینش منطقی و قابل‌باور رویدادها و واکنش منطقی شخصیت‌ها نسبت به آنهاست. رفتار صاحب ویلا در نوع مخفی‌کردن موضوع زن صیغه‌ای از همسرش و اتفاقات پس از آن به‌ویژه در برخورد بین او و برادر‌همسرش امیر و واکنش همسرش نیلوفر قرار است به نوعی با زندگی و سرنوشت زوج افغانستانی و مشکلات‌شان پیوند بخورد اما بازهم منطق ضعیف اثر در شخصیت‌پردازی آدم‌ها و اصرار فیلمساز برهوش زیر متوسط شخصیت‌ها در ادامه زندگی و رفتارهای‌شان، مانع برقراری ارتباط تأثیرگذار فیلم با مخاطب می‌شود و به این ترتیب پایان باز اثر هم که می‌خواهد تلنگری باشد بر وجدان‌های خفته، کارکرد تجربی‌اش را از دست می‌دهد.
سید‌محمد سلیمانی | منتقدحسن، مرد افغانستانی، شباهت چندانی به کسی که تازه به ایران آمده و مدرک شناسایی معتبری هم نداشته و همسرش هم باردار است، ندارد. رفتار بی‌پروای او با امیر، برادر همسرعلی، صاحب ویلا که در ادامه شاهد تنش‌های او با شوهر‌خواهرش هستیم، به‌ویژه در قضیه رفتار خشن امیر با سگ‌ها منطق خاصی ندارد. نهنگ‌ها فیلم ضد‌پیرنگی نیست و اتفاقا می‌خواهد قصه پر‌تعلیق و نفس‌گیری را هم روایت کند اما درست در جاهایی که شخصیت‌ها در دشوارترین مقطع زندگی‌شان به لحاظ روحی و عاطفی قرار می‌گیرند، فیلم به‌عنوان اثری قصه‌‌گو با مشکل روبه‌رو می‌شود.این‌که مهم‌ترین نقاط‌عطف قصه براساس وقایع تصادفی پی‌در‌پی شکل می‌گیرد، ربطی به نگاه تجربی فیلمساز نداشته و بیشتر ناشی از ضعف فیلمنامه در چینش منطقی و قابل‌باور رویدادها و واکنش منطقی شخصیت‌ها نسبت به آنهاست. رفتار صاحب ویلا در نوع مخفی‌کردن موضوع زن صیغه‌ای از همسرش و اتفاقات پس از آن به‌ویژه در برخورد بین او و برادر‌همسرش امیر و واکنش همسرش نیلوفر قرار است به نوعی با زندگی و سرنوشت زوج افغانستانی و مشکلات‌شان پیوند بخورد اما بازهم منطق ضعیف اثر در شخصیت‌پردازی آدم‌ها و اصرار فیلمساز برهوش زیر متوسط شخصیت‌ها در ادامه زندگی و رفتارهای‌شان، مانع برقراری ارتباط تأثیرگذار فیلم با مخاطب می‌شود و به این ترتیب پایان باز اثر هم که می‌خواهد تلنگری باشد بر وجدان‌های خفته، کارکرد تجربی‌اش را از دست می‌دهد.