خلأ مطالعات بنیادی در توسعه روستایی
یکی ازخلأهای اساسی روستاهای ایران، کمبود مطالعات و تحقیقات و ضعف شناخت درمورد آنهاست. بنابراین با توجه به پیچیدگی مناطق روستایی نیاز عمیق به شناخت افزونتر آنها بهمنظور اتخاذ تصمیمات خردمندانه آشکار میشود.
روستا، عبارت از محدودهای از فضای جغرافیایی است که واحد اجتماعی کوچکی مرکب از تعدادی خانواده که نسبت به هم دارای نوعی احساس دلبستگی،عواطفوعلایق مشترک هستند،درآن تجمع مییابندوبیشترفعالیتهایی که برای تامین نیازمندیهای زندگی خود انجام میدهند، از طریق استفاده و بهرهگیری از زمین و در درون محیط مسکونیشان صورت میگیرد. این واحد اجتماعی که اکثریت افراد آن به کار کشاورزی یا دامداری اشتغال دارند «ده» نامیده میشود. در ایران از نظر تقسیمات کشوری، «ده» یا «روستا» یا «آبادی»، کوچکترین واحد سکونتی و اجتماعی ــ سیاسی است. از چند سده اخیر و با رشد پرشتاب صنعت و فناوری در جهان، عقبماندگی مناطق روستایی بیشتر نمایان شده است. از آنجا که عموما روستاییان نسبت به شهرنشینان درآمد کمتری دارند و از خدمات اجتماعی ناچیزی برخوردارند، اقشار روستایی فقیرتر و آسیبپذیرتر محسوب میشوند که بعضا به مهاجرت آنان به سمت شهرها نیز منجرمیشود.علت این امر نیز پراکندگی جغرافیایی روستاها، نبود صرفه اقتصادی برای ارائه خدمات اجتماعی،حرفهای وتخصصی نبودن کارکشاورزی درکنارکمبودن بهرهوری تلاشهایشان، محدودیت منابع ارضی در مقابل رشد جمعیت و عدم مدیریت صحیح مسئولان بوده است. به همین جهت، برای رفع فقر شدید مناطق روستایی، ارتقای سطح و کیفیت زندگی روستاییان، ایجاد اشتغال و افزایش بهرهوری آنان، بحث «توسعه روستایی» داغتر از همیشه شده است. در ایران گرچه از ابتدای قرن حاضر تلاشهای پراکندهای برای توسعه روستایی آغاز شده و در تدوین برنامههای عمرانی کشور نیز تا حدودی موردتوجه قرارگرفته است، اما تغییر وتحول درجامعه روستایی ایران با انقلاب اسلامی ابعاد گسترده و عمیقی یافت، هرچند به تناسب دگرگونیها بر مسائل و چالشهای توسعه روستایی نیز افزوده شد، بهطوریکه امروزه ضمن آنکه بسیاری از مسائل دیرینه کماکان بهجایمانده، چالشهای نوینی نیز سر بر آوردهاند. تاکنون راهحلهای متفاوتی برای مقابله با بیکاری، توسعه فعالیت شغلی و توسعه روستایی ارائه شده است. شاید عامل اصلی بیکاری در کشورهای در حال توسعه این است که زمین نمیتواند جمعیت روزافزون روستاها را بهکارگیرد و احتمال زیادی وجود دارد که اتوماسیون در آینده بسیار نزدیک، موجب تنزل مطلق اشتغال در صنایع تولیدی شود. علاوهبرآن با وجود اینکه صنایع کوچک تولیدی و صنایعدستی آماده استفاده وسیع از نیروی انسانی است، اما این استراتژی با مشکل رقابت در بازار فروش مواجه است. بهطور مرسوم وقتی از توسعه روستایی صحبت به میان میآید، چنین برداشت میشود که این عبارت به معنی آن است که روستاهای موجود کشور یا باید حفظ شوند یا گسترش پیدا کنند. درحالیکه هردوی این معانی غلط است. توسعه روستایی را باید همان بازسازی روستا بدانیم. بازسازی روستا از دیدگاه فکری، اندیشهای، آموزشی، تکنولوژی وتولید که این امور توسط توسعه اقتصادی انجام میشود. پس هدف، بازسازی کامل جامعه روستایی است؛ بنابراین توسعه روستایی را باید به مفهوم نوسازی و رساندن امکانات مورد نیاز به جامعه روستایی درنظر گرفت. در یک کلام، توسعه روستایی، توسعه فرآیند نوسازی و بازسازی جامعه بر اساس اندیشهها و باورهای جدید است.
محمدرضا هادیلو | دبیر استانها