لزوم هوشیاری در استفاده از شبکههای اجتماعی
ربات بیاختیار رسانهها نشویم!
زندگی امروز بشر بدون رسانه قابل تعریف و تصور نیست. همه ما چه بخواهیم و چه نخواهیم، چه بدانیم و چه ندانیم و چه بپذیریم و چه نپذیریم، تحتتأثیر رسانهها هستیم. رسانه امروز، هم ابزار رسیدن به قدرت است و هم ابزار حفظ قدرت.
دردودهه اخیر اندیشمندان، پژوهشگران، نخبههای اجتماعی و کانونهای علمی نظریات مختلف و متعددی درباره چگونگی اثرگذاری رسانه بر افکار و اذهان مردم ارائه کردهاند. بیتردید خوانش این نظریهها به ما کمک میکند تا اسیر سلطهگری رسانه نشویم و رشته افکارمان را بهدست طراحان و ایدئولوژیستهای رسانهای نسپاریم.تا اینجا نه حرف تازهای برایتان داشتیم و نه چیزی به معلومات شما اضافه کردیم. اصولا رسانه سالهاست که فقط در حوزه فناوری پیشرفت میکند تا همان همیشگی را با شگردهای نوین به خورد مابدهد.ازهمان روزهایی که درخیابانهای شهر، جوانها ونوجوانها، جریدههای سیاه وسفید را روی دست میگرفتندوفریاد میزدند: «روزنامه!روزنامه!»تادورانسلطهگری رادیووتلویزیونودرعصر پرفریب وخوشآبورنگ رسانههای اجتماعی(Social media) و حتی در دنیای مرموز و هنوز ناشناخته هوش مصنوعی (AI)، عدهای تلاش میکنند تا حرف خودشان را به کرسی بنشانند.
مسأله اصلی همین حرف وهمین کرسی است.ما بایدمراقب باشیم وببینیم که چه کسی را برکرسی مینشانیم وتسلیم خواستههایش میشویم. این روزها هدف و رویکرد پیش و پشتپرده بسیاری از رسانهها از کفر ابلیس آشکارتر بوده و نیازی به ریشهیابی و تحلیل ندارد. اینکه چرا بهرغم روشن و شفاف بودن نقشهها و شگردهای رسانه، ما مرعوب و گرفتار اهداف آن میشویم، یک دلیل واضح و ساده دارد؛ غفلت. بهقول آقای فردوسی: «به دشمن هر آنکس که بنمود پشت/ شود زان سپس روزگارش درشت». اینکه ما به نظام ساختاری و فکری یک رسانه توجه نداشته باشیم و بدون حساسیت و دانستن قواعد، مخاطبش بشویم، خطای راهبردی بزرگی است و آثار و تبعات خطرناکی دارد.واکاوی و تبارشناسی گونههای مختلف رسانه، کار راحتی نیست و نیاز به دانش، اطلاعات و پژوهش گسترده دارد، لکن هوشیار بودن و با احتیاط از رسانه استفاده کردن، دشواری چندانی ندارد. اگر فرصت و انگیزه کارشناس شدن در حوزه رسانه را نداریم، دستکم دروازهبان محتواهایی باشیم که قرار است اندیشه و تفکرات ما را بسازند.حواسمان نباشد، رسانههای اجتماعی نگاه ما به دنیا را تغییر میدهند و فرمان راهبری فعل و فکر ما را بهدست میگیرند. اگر غفلت کنیم، رسانهها با ابزارهایی همچون توهم آگاهی، ترساندن، دروغپردازی، اقناع و اصالت لذت، زمام زندگی ما را در اختیار گرفته و ما را بهجایی میبرند که تصورش را هم نمیکردیم.
این ادعا مصادیق فراوانی دارد که اگر کمی منصفانه به اطرافمان نگاه کنیم، هزاران نمونه آن را با گوشت و پوستمان حس میکنیم. حرف زیاد است و مجال اندک؛ مخلص کلام ما اینکه، اگر غفلت کنیم، ربات بیاختیار رسانهها میشویم.
حمید بناء | گروه رسانه