printlogo


چشم‌انداز پروژه صلح در ترکیه
در ماه‌های اخیر، وضعیت کردهای ترکیه تحت‌تأثیر تحولات سیاسی و نظامی منطقه غرب آسیا قرار گرفته است. از اواخر تابستان 2024، دولت ترکیه به رهبری اردوغان و باغچلی خواستار از سرگیری پروژه صلح با کردها شد که یکی از شروط آن، خلع‌سلاح پ.ک.ک بود.

این درخواست با مخالفت فرماندهان پ.ک.ک مواجه شد اما حزب دمکراتیک و برابری خلق موسوم به(دم‌پارتی) در داخل کشور از آن استقبال کرد و آن را یک فرصت مثبت میان دو طرف خواند.دراولین نشست مجلس ترکیه، تونجر باقرخان و دولت باغچلی با یکدیگر دیدار و گفت‌وگو کردند که سبب مخالفت افرادی ازدرون حزب باغچلی و سران حزب غربگرای جمهوری خلق شد. در این میان صلاح‌الدین دمیرتاش رئیس اسبق و زندانی حزب دمکراتیک خلق هم درمصاحبه‌ای گفت: «شرط رسیدن به یک صلح پایدار در ترکیه میان کردهای داخل ترکیه است و بیهوده به سمت پ.ک.ک نروید. مشکل مردم کرد این کشور در وجود پ.ک.ک نیست در وجود بی‌عدالتی است و تا من آزاد نشوم، هیچ روند صلحی شکل نخواهد گرفت.» در اواخر ماه اکتبر سال 2024 میلادی شاهد یک حادثه تروریستی در مرکز صنایع نظامی و دفاعی ترکیه در آنکارا از سوی پ.ک.ک بودیم که روند صلح را متوقف و دولت ترکیه شهرداران کرد وابسته به دم‌پارتی را برکنار کرد. با این حال، پس ازسقوط نظام سوریه، باغچلی دوباره به موضوع صلح اشاره کرد و مجوز دیدار نمایندگان دم‌پارتی با اوجالان در زندان صادر شد. اوجالان آمادگی خود را برای حل مسائل از طریق مذاکرات سیاسی اعلام کرد اما خلع سلاح پ.ک.ک را خط قرمز خود دانست. درهفته‌های اخیر،دیدارهای مثبتی میان سران دم‌پارتی و دولت ترکیه انجام شده و برخی احزاب سیاسی از این روند حمایت کرده‌اند. بااین‌حال، برخی دیگر مانند مساوات درویش‌اغلو، این مذاکرات را تهدیدی برای وحدت ملی ارزیابی کرده و مدعی شدند که هدف نهایی کردها ایجاد خودمختاری و رسمی شدن زبان کردی است. همچنین، حملات هوایی ترکیه به مناطق شمال و شمال‌شرق سوریه باعث نارضایتی‌های گسترده‌ای از سوی کردهای ترکیه شده و اعتراضات و راهپیمایی‌های روزانه آنها در شهرهای مختلف این کشور در جهت حمایت از مردمان مناطق مذکور را به دنبال داشته است. در رابطه با مسأله کردها در ترکیه موضوعی تحت عنوان پروژه صلح وجود دارد که در اولین گام خود در سال 2024 پس از حادثه تروریستی در آنکارا متوقف شد و این مسأله هم احتمالا به دست‌های پشت پرده مافیاهای کردی و ترکی در ترکیه برمی‌گردد که نشان‌دهنده ‌وجود منافعی در درگیری‌ها میان پ.ک.ک و ارتش ترکیه است مانع از صلح می‌شود. اما مطرح شدن مجدد پروژه صلح و اصرار دولت بر این موضوع به سه دلیل اصلی برمی‌گردد. اول این‌که پس از سقوط اسد که یک نقطه تقابلی با اردوغان بود و به اصطلاح اکنون از میان برداشته شده و یک سوریه مورد دلخواه اردوغان تشکیل شده است، وجود یک خودمدیریتی در شمال سوریه در کنار مرزهای خودش آن هم یک خودمختاری تحت رهبری کردها را تهدیدی برای خودش می‌بیند و با نزدیک شدن به کردها، پیشنهاد حضور اوجالان در مجلس ترکیه و خلع‌سلاح کردن پ.ک.ک در اصل به‌دنبال خلع‌سلاح نیروهای کرد سوریه و به تبع آن حذف خودمدیریتی شمال و شمال‌شرق سوریه است.
در بعد دوم این مسأله احتمالا با وجود این‌که اکنون در ظاهر جمهوری اسلامی ایران از معادلات سوریه خارج شده می‌تواند تقویت روابط خود با کردها را در دستور کار قرار دهد. در بعد سوم این جریان با توجه به صحبت‌های نعمان کورتولموش، رئیس مجلس ترکیه در پیام سال نوی 2025 میلادی و صحبت‌های گذشته اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه در رابطه با تغییر قانون اساسی ترکیه که یکی از برنامه‌های اصلی خود را تغییر این قانون در سال جاری میلادی عنوان می‌کند طبعا نیاز به تصویب آن در مجلس ملی این کشور دارد و اکنون یک مخالف سرسخت به نام حزب جمهوری خلق را در پیش روی خود دارد که اوزگور اوزل، رئیس این حزب چندین بار طی ماه‌های اخیر خواستار برگزاری انتخابات مجدد شده است و در این صورت با توجه به نزدیکی دم‌پارتی به حزب جمهوری خلق عملا طرح قانون اساسی شکست می‌خورد و برای کسب آرای کردها به دنبال حل پروژه صلح است تا با تصویب قانون اساسی، باردیگر در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کند، زیرا سال 2028 مهلت شرکت اردوغان در این انتخابات تمام می‌شود اما اگر این توافق حاصل نشود و اردوغان هم در انتخابات شرکت نکند، گزینه جایگزین از سوی حزب عدالت و توسعه برای این جایگاه می‌تواند هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه باشد زیرا هم تجربه و کارنامه سیاسی-دیپلماتیک، دارد هم یک شخصیت امنیتی است و تجربه بیش از 12سال ریاست میت ترکیه را دارد و همچنین یک کرد اهل وان و بعد از تورگوت اوزال که یک رئیس‌جمهور کرد در ترکیه بود می‌تواند تا حد زیادی سبب کاهش مخالفت کردها با دولت ترکیه شود.

سهیل فرهمندی | پژوهشگر مسائل ترکیه