ادای دین به دریادلان صبور
مجموعه نمایشی «آخرین دیدار» که پایان هفته‌ها از شبکه‌های افق و دوی سیما و همزمان از دو سکوی دیگر پخش می‌شود، یک مجموعه نمایشی بی‌ادعا و جمع‌وجور، اما شریف است که اتفاقا به‌لحاظ قصه و ساختار، حرف‌هایی برای گفتن دارد. تولید و پخش سریال‌هایی مانند آخرین دیدار را باید به فال نیک گرفت و امید داشت که هرچه بیشتر شاهد آثاری از این دست در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران باشیم.
ساخت سریال آخرین دیدار از دو منظر و زاویه دید قابل تأمل، واکاوی و بحث است: اول، این سریال به‌نوعی طلیعه‌دار مجموعه‌های نمایشی تلویزیون به‌شمار می‌رود که به‌شکل مستقیم و بی‌واسطه به زندگی مادران شهدا پرداخته است و از این بابت، قابلیت توجه و ارزش‌گذاری مضاعف را دارد. تا به امروز در میان سریال‌های روی آنتن‌رفته از شبکه‌های مختلف سیما، بوده‌اند آثاری که توجه ویژه به مادران شهدا داشته‌اند و این دریادلان صبور و مظلوم نقشی بسزا و تأثیرگذار در قصه داشتند. برای نمونه، بخشی از قصه در سریال‌هایی مانند«پرده‌نشین» ساخته بهروز شعیبی معطوف به مادران شهدا بوده است اما در سریال آخرین دیدار، یکی از مادران شهدا نقش اصلی را در قصه دارد و تمامی‌کنش‌ها و واکنش‌های فیلمنامه حول محور این شخصیت شکل گرفته و طراحی شده است. فیلمنامه این سریال براساس زندگی اشرف‌السادات منتظری، مادر شهید والامقام محمد معماریان به رشته نگارش درآمده و این مادر شهید به‌عنوان قهرمان و شخصیت اصلی، نقشی ممتاز را در قصه و جلو بردن داستان بر عهده دارد. قصه سریال با بازنمایی مقاطع مختلف زندگی شهید معماریان از خردسالی تا شهادت، مشقات و چالش‌هایی را که مادر این شهید بزرگوار در پرورش و تربیت فرزند خود متحمل شده است به تصویر می‌کشد. به عبارت دیگر، نمایش زندگی فرزند بهانه‌ای است برای بازتاب کرامات و بزرگواری مادر، به‌ویژه آنجا که دردانه خود را عازم جبهه می‌کند به قصد صیانت از دین و وطن وعزت و شرف.همین تمرکز و توجه بی‌واسطه و مستقیم به زندگی مادر شهید می‌تواند بزرگ‌ترین امتیاز و نقطه قوت سریال باشد. دوم، اقتباس از آثار ادبی چه در تلویزیون وچه در سینمای ایران کارنامه قابل اعتنا و پرباری ندارد و تعداد سریال‌هایی که فیلمنامه‌شان بر مبنا یا با نگاه به یک کتاب نوشته شده باشد، شاید به تعداد انگشتان دو دست هم نرسد. این در حالی است که ادبیات ما در حوزه دفاع‌مقدس بسیار غنی و وزین است، تا جایی که این ادعا که ادبیات درحوزه دفاع‌مقدس از سینما و تئاتر سبقت گرفته و عملکرد بهتری داشته، گزافه و بزرگ‌نمایی به نظر نمی‌آید. فیلمنامه سریال آخرین دیدار اقتباسی آزاد است از کتاب «تنها گریه کن» نوشته اکرم اسلامی و اتفاقا اقتباس خوب و جمع‌وجوری هم به نظر می‌رسد. از این منظر، فیلمنامه این سریال سوای برخورداری از جاذبه‌های داستانی و استحکام ساختاری به‌لحاظ اقتباسی بودن نیز قابلیت توجه و امتیازدهی را دارد. در ادبیات حوزه دفاع‌مقدس آثار مکتوب متعددی یافت می‌شود که می‌توانند دستمایه و پایه ساخت سریال‌ها و تله‌فیلم‌های جذاب و تأثیرگذاری قرار گیرند و تولید مجموعه‌های نمایشی ماندگار و پربیننده‌ای را رقم بزنند. می‌توان امید بست که ساخت سریال آخرین دیدار و استقبال مخاطبان، راه‌گشای تولید سریال‌های نمایشی در ژانردفاع‌مقدس برمبنای ادبیات غنی موجوددراین حوزه باشد.شاید اگرایام وساعات پخش مناسب‌تری برای آخرین دیدار در نظر گرفته می‌شد این سریال می‌توانست نظر و توجه مخاطبان بیشتری را با به خود جلب کند. هرچه هست، سریال یک اثر بی‌حاشیه و کم‌ادعا، اما جذاب و برخوردار است. سریالی که علاوه‌بر نمایش آنچه بر قهرمان قصه‌اش می‌رود، نگاهی به سه دهه از تاریخ معاصر ایران نیز دارد؛ از دوران طاغوت گرفته تا زمان انقلاب اسلامی و سال‌های دفاع مقدس.
محسن محمدی | روزنامه نگار