شگرد غافلگیرکننده آقای بکت
ساموئل بکت، نویسنده و شاعر ایرلندی در گفتوگویی من باب ادبیات چنین اظهار داشت که در میانه قرن بیستم هنر به جایی رسیده که اولا این حقیقت درک شده چیزی برای بیان وجود ندارد؛ ثانیا هیچ میل و علاقهای هم برای ابراز وجود ندارد؛ ثالثا اگر کسی بخواهد چیزی بگوید توان بیان آن را ندارد و قادر به انجامش نیست و در آخر این که ضرورت دارد که چیزی گفته شود.
سعیده اسداللهی-منتقد ادبی
از اظهارات متناقض بکت چنین استنباط میشود که وی به عمد نظراتش را اینگونه بیان میکند و مخاطب وی اعم از رمانها و نمایشنامهها باید اظهاراتش را برای درک و دریافت بهتر آثارش همواره مدنظر داشته باشند. آنچه در نمایشنامهها و دیگر آثار بکت به چشم میآید فقدان و نقصان است. سیر محتومی که به انتها میرسد. این نمایشنامه بعد از «در انتظار گودو» نوشته میشود. شخصیت این نمایشنامه به طرز دردناک و مایوسکنندهای درگیر رنج جسم است، چشمهایی که نمیبینند و پاهایی که حرکتی ندارند. اطراف او چیزی جز دیوارهای بلند نیست. دیوارهایی بدون درز و پنجرهای که او توان رسیدن به آنها را ندارد. در طول نمایشنامه مخاطب با چهار شخصیتی که هرکدام با مشکلی جسمی دستوپنجه نرم میکنند، مواجه میشود. شخصیتهایی که در واقع هیچ رابطه مشخص و واضحی بینشان وجود ندارد و روابطشان چنان سرد و سنگین است که فقط مکالماتی پوچ و بیهوده میانشان رد و بدل میشود. در ضمن کاراکترها مدام در دیالوگهایشان روی این نکته تاکید دارند که به حضورشان در نمایش واقف هستند و بر نمایش بودن داستان تاکید دارند. نکته حائز اهمیت در این اثر و دیگر آثار بکت همان تکرار است. تکراری پوچ و عبث که حاصلی جز ملال و زوال ندارد. شخصیتها در وضعیت و مکانی بسته به سر میبرند. در اتاقی غمگین و خالی. بازی شطرنج با حضور شخصیت اصلی در قالب مهره شاه که نمادی از مهره اصلی این بازی محسوب میشود در خلال این نمایشنامه در جریان است. مهرهها یک به یک از صفحه خارج میشوند و به نوعی با کیش و مات شدن مهره اصلی، بازی تمام میشود. مفهومی که نویسنده مخاطب را با آن درگیر میکند، بهراستی که زندگی چیزی جز یک بازی نیست و در نهایت با مرگ این بازی تمام میشود. شخصیت اصلی در پایان نمایش با تکگویی نهایی به شکست خود اذعان دارد. او اعتراف میکند که هرگز وجود حاضر نداشته است. بکت نویسندهای است که در هر اثر شگرد غافلگیرکنندهای را بهکار میگیرد و با وضوح مخاطبش را درگیر مفاهیمی عمیق میکند.