یاران امام جواد (ع) تمدن‌سازان علوی
در هر دورهای که امامان شیعه پرچم هدایت جامعه را برعهده می‌گرفتند و امامت جامعه را عهدهدار می‌شدند، به تربیت شاگردان می‌پرداختند. شاگردانی که هرکدام وزنه علمی بزرگی به‌شمار می‌رفتند و در میدان رقابت سرآمد دانشمندان عصر خود بودند. حضرت امام جواد (ع)، امام نهم ما شیعیان نیز به تربیت شاگردانی پرداختند که مایه استمرار و پایداری تشیع بودند.
امیرعلی حسنلو - پژوهشگر تاریخ اسلام
آنها در رشد و شکوفایی تمدن اسلام سهم بسزایی داشتند، لذا شایسته است که برای احیای نام و یاد و آثار و مرام تربیت‌یافتگان مکتب ائمه (ع) و معرفی آنان به نسل حاضر و آینده تلاش نمود. ما در این بحث به برخی از این بزرگواران اشاره خواهیم کرد.
1- عبدالعظیم حسنی: عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابیطالب (ع) ملقب به حسنی است به خاطر انتسابش به امام حسن (ع) وی از اصحاب امام جواد (ع) و امام هادی (ع) بوده است. مشهور است که ایشان در زمان امام هادی (ع) وفات یافته است.
حضرت عبدالعظیم فردی جلیل‌القدر و عابدی وارسته بوده که روایات و احادیث زیادی از امام جواد (ع) و امام هادی (ع) نقل کرده و کتاب‌های «خطب امیرالمؤمنین (ع)» و «الیوم و اللیله» را تألیف نموده است. محمد بن خالد برقی روایت می‌کند که حضرت عبدالعظیم از ترس سلطان وقت که علویان را اذیت و آزار می‌کرد و آنان را به قتل می‌رساند گریخت و به شهر ری آمد و در خانه یکی از شیعیان سکونت گزید. دیگر شیعیان خبر حضور ایشان را شنیدند و به نزدش آمده، به حدیث او گوش فرامی‌دادند و سوالات شرعی خود را می‌پرسیدند. ایشان در سال 245 ه.ق وفات یافته است. هم‌اکنون قبر حضرت عبدالعظیم در شهر ری، نزدیک تهران واقع شده و زیارتگاه عاشقان اهل‌بیت(ع) است. در برخی از روایات ثواب زیارت ایشان را معادل ثواب زیارت امام حسین (ع) ذکر کرده‌اند.
2- احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی: وی از جمله یاران و اصحاب امام رضا (ع) و امام جواد (ع) بوده که نزد آن دو بزرگوار منزلتی رفیع داشته است. وی احادیث زیادی از این دو امام بزرگوار روایت کرده و از جمله محدثان شیعی موثق معرفی شده است.
بزنطی به عنوان فردی جلیل‌القدر، فقیهی فاضل و یکی از اصحاب اجماع معرفی شده است.
شیخ طوسی در الفهرست آورده است: وی از ثقات اهل کوفه بوده که حضرت رضا (ع) را ملاقات کرده و نزد ایشان مقامی عظیم داشته است. وفات وی در سال 212 ه.ق اتفاق افتاده است. وی کتب متعددی تألیف کرده که از جمله آنها می‌توان به کتاب «الجامع» اشاره کرد.
3- فضل بن شاذان: فضل بن شاذان نیشابوری از اصحاب امام جواد و هادی و عسکری (ع) بوده است. وی فردی مورد اعتماد، جلیل‌القدر، فقیه و متکلم بوده است. برخی نوشته‌اند وی 180 کتاب در فقه و حدیث و رد بر فرقه‌های ضاله و... نگاشته که متأسفانه اکثر آنها از بین رفته است. شیخ طوسی نام برخی از آثار وی را در الفهرست ذکر کرده است. اکثر تراجم‌نویسان از وی به نیکی یاد کرده‌اند. وفات وی در سال 260 ه.ق گزارش شده است. ابن شاذان از جمله کسانی بوده که امام حسن عسکری (ع) برای وی طلب رحمت فرمودند.
4- حبیب بن اوس طائی: حبیب بن اوس طائی معروف به ابوتمام از اصحاب خاص امام جواد (ع) بوده است. او شاعری بزرگ و استاد لغتشناس و تاریخ و ایام عرب بود و دارای قصیده معروفی است که درباره ائمه دوازده‌گانه (ع) است. شیخ عباس قمی می‌نویسد: «علما گفته‌اند که از قبیله «طی» سه کس بیرون آمدند که هرکدام در باب خود منفرد بودند، حاتم طائی در جود، داود طائی در زهد و ابوتمام طائی در شعر. قبر ابوتمام در موصل معروف است.
5- محمد بن ابی عمیر: وی از قبیله «ازدواج» از بزرگ‌ترین قبایل عرب است. علما و دانشمندان حکم به وثاقت و بزرگواری او نموده‌اند و او را عابدترین و با ورعترین مردم زمان خویش می‌دانند و در فقه و دانش او را از افراد برجسته زمان خویش می‌شمارند که دارای کتب بسیاری است. از نظر علم حدیث وی فردی معتبر است.
1- عبدالعظیم حسنی: عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن حسن بن زید بن حسن بن علی بن ابیطالب (ع) ملقب به حسنی است به خاطر انتسابش به امام حسن (ع) وی از اصحاب امام جواد (ع) و امام هادی (ع) بوده است. مشهور است که ایشان در زمان امام هادی (ع) وفات یافته است.
حضرت عبدالعظیم فردی جلیل‌القدر و عابدی وارسته بوده که روایات و احادیث زیادی از امام جواد (ع) و امام هادی (ع) نقل کرده و کتاب‌های «خطب امیرالمؤمنین (ع)» و «الیوم و اللیله» را تألیف نموده است. محمد بن خالد برقی روایت می‌کند که حضرت عبدالعظیم از ترس سلطان وقت که علویان را اذیت و آزار می‌کرد و آنان را به قتل می‌رساند گریخت و به شهر ری آمد و در خانه یکی از شیعیان سکونت گزید. دیگر شیعیان خبر حضور ایشان را شنیدند و به نزدش آمده، به حدیث او گوش فرامی‌دادند و سوالات شرعی خود را می‌پرسیدند. ایشان در سال 245 ه.ق وفات یافته است. هم‌اکنون قبر حضرت عبدالعظیم در شهر ری، نزدیک تهران واقع شده و زیارتگاه عاشقان اهل‌بیت(ع) است. در برخی از روایات ثواب زیارت ایشان را معادل ثواب زیارت امام حسین (ع) ذکر کرده‌اند.
2- احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی: وی از جمله یاران و اصحاب امام رضا (ع) و امام جواد (ع) بوده که نزد آن دو بزرگوار منزلتی رفیع داشته است. وی احادیث زیادی از این دو امام بزرگوار روایت کرده و از جمله محدثان شیعی موثق معرفی شده است.
بزنطی به عنوان فردی جلیل‌القدر، فقیهی فاضل و یکی از اصحاب اجماع معرفی شده است.
شیخ طوسی در الفهرست آورده است: وی از ثقات اهل کوفه بوده که حضرت رضا (ع) را ملاقات کرده و نزد ایشان مقامی عظیم داشته است. وفات وی در سال 212 ه.ق اتفاق افتاده است. وی کتب متعددی تألیف کرده که از جمله آنها می‌توان به کتاب «الجامع» اشاره کرد.
3- فضل بن شاذان: فضل بن شاذان نیشابوری از اصحاب امام جواد و هادی و عسکری (ع) بوده است. وی فردی مورد اعتماد، جلیل‌القدر، فقیه و متکلم بوده است. برخی نوشته‌اند وی 180 کتاب در فقه و حدیث و رد بر فرقه‌های ضاله و... نگاشته که متأسفانه اکثر آنها از بین رفته است. شیخ طوسی نام برخی از آثار وی را در الفهرست ذکر کرده است. اکثر تراجم‌نویسان از وی به نیکی یاد کرده‌اند. وفات وی در سال 260 ه.ق گزارش شده است. ابن شاذان از جمله کسانی بوده که امام حسن عسکری (ع) برای وی طلب رحمت فرمودند.
4- حبیب بن اوس طائی: حبیب بن اوس طائی معروف به ابوتمام از اصحاب خاص امام جواد (ع) بوده است. او شاعری بزرگ و استاد لغتشناس و تاریخ و ایام عرب بود و دارای قصیده معروفی است که درباره ائمه دوازده‌گانه (ع) است. شیخ عباس قمی می‌نویسد: «علما گفته‌اند که از قبیله «طی» سه کس بیرون آمدند که هرکدام در باب خود منفرد بودند، حاتم طائی در جود، داود طائی در زهد و ابوتمام طائی در شعر. قبر ابوتمام در موصل معروف است.
5- محمد بن ابی عمیر: وی از قبیله «ازدواج» از بزرگ‌ترین قبایل عرب است. علما و دانشمندان حکم به وثاقت و بزرگواری او نموده‌اند و او را عابدترین و با ورعترین مردم زمان خویش می‌دانند و در فقه و دانش او را از افراد برجسته زمان خویش می‌شمارند که دارای کتب بسیاری است. از نظر علم حدیث وی فردی معتبر است.