دفاع مقدس از موزه خاطرات تا مدرسه آینده
هر نسلی جنگ خود را دارد؛ اما آنچه نسل‌ها را به یکدیگر پیوند می‌دهد، تجربه‌ای است که از جنگ به‌جا می‌ماند. دفاع مقدس برای نسل امروز دیگر یک تجربه زیسته نیست؛ بخشی از تاریخ معاصر ماست که باید آن را از دل خاطرات، اسناد و روایت‌ها بیرون کشید و به دانشی برای فهم و ساختن آینده تبدیل کرد.
حامد تیموری - رئیس مرکز ارتباطات نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها
شاید مهم‌ترین پرسش امروز این باشد که دانشگاه‌ها با تجربه دفاع‌مقدس چه باید بکنند؟ اگر دفاع مقدس قرار است همچنان برای نسل جدید حرفی برای گفتن داشته باشد، باید از «موضوعی برای یادآوری» به «منبعی برای یادگیری» تبدیل شود.
جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، بار دیگر نشان داد که مسأله جنگ و تهدید نظامی برای کشور، صرفا موضوعی متعلق به تاریخ نیست. در جنگ ۱۲روزه، در کنار حملات نظامی اسرائیل، ایالات متحده نیز مستقیما وارد درگیری شد و مراکز هسته‌ای ایران را هدف قرار داد. چند ماه بعد، با آغاز جنگ رمضان، تجربه‌ای تازه و متفاوت پیش‌روی جامعه ایرانی قرار گرفت. این تحولات نشان می‌دهد که بازخوانی دفاع‌مقدس باید بتواند از گذشته به اکنون و از اکنون به آینده امتداد پیدا کند. ماهیت تهدیدها نیز تغییر کرده است. میدان نبرد دیگر فقط مرزها و جغرافیا نیست. رسانه، شبکه‌های اجتماعی، افکار عمومی، اقتصاد، فضای سایبری و حتی ادراک و ذهن انسان‌ها نیز به بخشی از میدان تقابل تبدیل شده‌اند. بنابراین بازخوانی دفاع مقدس باید بتواند میان تجربه دیروز و مسأله امروز پل بزند.
دانشگاه دقیقا در همین نقطه می‌تواند نقش‌آفرین باشد.
تجربه دفاع مقدس باید به پرسش‌های علمی تبدیل شود؛ چگونه جامعه در شرایط جنگی تاب‌آوری خود را حفظ کرد؟ چگونه سرمایه اجتماعی شکل گرفت؟ چگونه کمبود منابع به فرصت خلاقیت و ابتکار تبدیل شد؟ چه شیوه‌هایی از مدیریت، فرماندهی، بسیج اجتماعی و اطلاع‌رسانی در آن دوران شکل گرفت؟ و مهم‌تر از همه، کدام‌یک از این تجربه‌ها می‌تواند برای مواجهه با تهدیدهای ترکیبی امروز و فردا به کار آید؟
این بازخوانی البته نباید گرفتار نوستالژی شود. نسل جدید بیش از آن‌که به تکرار روایت‌ها نیاز داشته باشد، به فهم منطق و چرایی آن تجربه‌ها نیازمند است. باید بتواند بفهمد چرا یک جامعه در شرایط دشوار می‌تواند تاب‌آوری داشته باشد، چگونه اعتماد عمومی ساخته می‌شود و چگونه می‌توان در شرایط بحران، تصمیم درست گرفت. دانشگاه همچنین می‌تواند محل گفت‌وگوی تجربه و علم باشد؛ جایی که رزمندگان و خانواده‌های شهدا، استادان و پژوهشگران و نسل جوان در کنار یکدیگر قرار گیرند.
جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، بار دیگر نشان داد که مسأله جنگ و تهدید نظامی برای کشور، صرفا موضوعی متعلق به تاریخ نیست. در جنگ ۱۲روزه، در کنار حملات نظامی اسرائیل، ایالات متحده نیز مستقیما وارد درگیری شد و مراکز هسته‌ای ایران را هدف قرار داد. چند ماه بعد، با آغاز جنگ رمضان، تجربه‌ای تازه و متفاوت پیش‌روی جامعه ایرانی قرار گرفت. این تحولات نشان می‌دهد که بازخوانی دفاع‌مقدس باید بتواند از گذشته به اکنون و از اکنون به آینده امتداد پیدا کند. ماهیت تهدیدها نیز تغییر کرده است. میدان نبرد دیگر فقط مرزها و جغرافیا نیست. رسانه، شبکه‌های اجتماعی، افکار عمومی، اقتصاد، فضای سایبری و حتی ادراک و ذهن انسان‌ها نیز به بخشی از میدان تقابل تبدیل شده‌اند. بنابراین بازخوانی دفاع مقدس باید بتواند میان تجربه دیروز و مسأله امروز پل بزند.
دانشگاه دقیقا در همین نقطه می‌تواند نقش‌آفرین باشد.
تجربه دفاع مقدس باید به پرسش‌های علمی تبدیل شود؛ چگونه جامعه در شرایط جنگی تاب‌آوری خود را حفظ کرد؟ چگونه سرمایه اجتماعی شکل گرفت؟ چگونه کمبود منابع به فرصت خلاقیت و ابتکار تبدیل شد؟ چه شیوه‌هایی از مدیریت، فرماندهی، بسیج اجتماعی و اطلاع‌رسانی در آن دوران شکل گرفت؟ و مهم‌تر از همه، کدام‌یک از این تجربه‌ها می‌تواند برای مواجهه با تهدیدهای ترکیبی امروز و فردا به کار آید؟
این بازخوانی البته نباید گرفتار نوستالژی شود. نسل جدید بیش از آن‌که به تکرار روایت‌ها نیاز داشته باشد، به فهم منطق و چرایی آن تجربه‌ها نیازمند است. باید بتواند بفهمد چرا یک جامعه در شرایط دشوار می‌تواند تاب‌آوری داشته باشد، چگونه اعتماد عمومی ساخته می‌شود و چگونه می‌توان در شرایط بحران، تصمیم درست گرفت. دانشگاه همچنین می‌تواند محل گفت‌وگوی تجربه و علم باشد؛ جایی که رزمندگان و خانواده‌های شهدا، استادان و پژوهشگران و نسل جوان در کنار یکدیگر قرار گیرند.