گفت‌وگوی «جام جم آنلاین» با معاون وزیر آموزش‌وپرورش و رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان در‌خصوص موفقیت دانش‌آموزان ایرانی در المپیاد جهانی نجوم و اختر فیزیک
آسمان نجوم تسلیم ایران
موفقیت را نمی‌توان به استعداد تقلیل داد. استعداد، نقطه آغاز است اما تبدیل آن به نتیجه‌ای در سطح رقابت‌های جهانی، به مجموعه‌ای از عوامل وابسته است؛ از آموزش هدفمند و استادان متخصص گرفته تا امکانات مناسب، حمایت خانواده و فرصت یادگیری از کسانی که این مسیر را پیشتر پیموده‌اند.
تهمینه سبحانی شاد - جام جم آنلاین
«جام‌جم‌آنلاین» در گفت‌وگو با معاون وزیر آموزش‌وپرورش و رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان، مسیر پیروزی چشمگیر دانش‌آموزان ایرانی در المپیاد نجوم را بررسی کرده است. درخشش اخیر دانش‌آموزان ایرانی در نوزدهمین دوره المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک و کسب سه جایزه برتر فردی، بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که چگونه می‌توان چنین موفقیتی را از سطح یک دستاورد مقطعی فراتر برد و به تجربه‌ای پایدار در پرورش نخبگان کشور تبدیل کرد. سیدرضا حسینی، معاون وزیر آموزش‌وپرورش و رئیس باشگاه دانش‌پژوهان جوان، در گفت‌وگو با «جام‌جم‌آنلاین» درباره عوامل این موفقیت، نقش ساختارهای حمایتی، شرایط آماده‌سازی تیم و راه‌های تداوم درخشش دانش‌آموزان ایرانی توضیح می‌دهد.
چرا در رشته المپیاد نجوم تا‌این‌اندازه موفق هستیم و توانسته‌ایم سه سال متوالی مدال طلا کسب کنیم؟
بخشی از این موفقیت را مدیون همکاری و حمایت دولت، وزارت آموزش‌وپرورش، معاون اول رئیس‌جمهور و رئیس‌جمهور محترم هستیم که حمایت جدی از باشگاه دانش‌پژوهان جوان داشته‌اند. این باشگاه در سال ۱۴۰۱ احیا شد و در سال‌های اخیر توانست به ساختار مستقل، بودجه مستقل، فضای اختصاصی و امکانات مستقل دست پیدا کند. این اقدامات باعث شده بخش قابل‌توجهی از نیازهای بنیادی ما برای رشد و پیشرفت در این حوزه برطرف شود. از سوی دیگر، موفقیت‌هایی که در سال‌های اخیر به‌دست‌آورده‌ایم، چرخه‌ای تقویت‌کننده ایجاد کرده است که به کمک آن می‌توانیم هر سال بهتر از سال قبل عمل کنیم. انباشت دانش و تجربه، انتقال آموخته‌ها و کمک نسل‌های پیشین به اعضای تیم‌های امسال و سال‌های آینده، این امکان را فراهم کرده است که از موفقیت‌های گذشته درس بگیریم، نقاط ضعف را شناسایی کنیم و با تقویت آنها، عملکرد بهتری در سال بعد داشته باشیم. در مجموع، ترکیب این دو عامل، یعنی بازگشت نخبگان و مدال‌آوران به باشگاه برای کمک به نسل‌های بعدی و فراهم‌کردن بستری مناسب برای رشد و پیشرفت این دانش‌آموزان، باعث شده به این جایگاه برسیم.
آیا می‌توان الگوی موفق المپیاد نجوم را به سایر رشته‌های علمی نیز تعمیم داد؟
تا‌حد زیادی بله. یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های این الگو، بازگشت مدال‌آوران سال‌های گذشته و کمک آنها به نسل‌های جدید است. همچنین پذیرفتن مسئولیت از سوی این افراد و مشارکت‌شان در مسیر پرورش نسل‌های بعدی، به ایجاد دستاوردهایی منجر می‌شود که آثار و بازتاب اجتماعی ارزشمندی را نیز به‌همراه دارد. این الگو در سایر رشته‌های المپیادی ما نیز پررنگ شده است. امسال در بسیاری از المپیادها پیشرفت چشمگیری داشتیم و به‌نوعی می‌توان گفت سال نخستین‌ها بود. برای مثال، موفق به کسب نخستین مدال طلای ایران در المپیاد جهانی هوش مصنوعی شدیم. در بخش تجربی المپیاد جهانی فیزیک، رتبه نخست جهان را به‌دست‌آوردیم و بهترین نتیجه خود در این المپیاد طی ۲۰ سال اخیر را ثبت کردیم. برای نخستین‌بار در تاریخ حضورمان در المپیاد جهانی جغرافیا، مدال کسب کردیم و در بخش ارائه پوستر این المپیاد نیز به رتبه نخست تیمی جهان رسیدیم. افزون بر این، تیم چهارنفره المپیاد زیست‌شناسی کشورمان موفق به کسب سه مدال طلا شد. تمامی این دستاوردها نتایج بسیار ارزشمندی هستند که با بهره‌گیری از همین الگو و تقویت روند انتقال تجربه، مشارکت مدال‌آوران پیشین و حمایت از نسل‌های جدید به‌دست آمده‌اند.
کسب هر سه جایزه برتر فردی المپیاد جهانی نجوم توسط دانش‌آموزان ایرانی از نظر علمی و بین‌المللی چه اهمیتی دارد؟
امسال دانش‌آموزان ایرانی موفق شدند بالاترین نمره‌های بخش نظری، بخش عملی و مجموع دو بخش را در المپیاد جهانی نجوم کسب کنند. امسال دانش‌آموزانی از ۶۶ کشور جهان برای شرکت در این رقابت‌ها اعلام آمادگی کرده بودند که در قالب ۶۷ تیم حضور داشتند. در این رقابت‌ها، تعدادی از دانش‌آموزان موفق به کسب مدال طلا، تعدادی مدال نقره و تعدادی نیز مدال برنز می‌شوند و برخی از شرکت‌کنندگان هم مدالی کسب نمی‌کنند. طبیعتا هر یک از این مدال‌ها ارزشمند است اما از آنجا که چندین‌نفر می‌توانند مدال طلا بگیرند، جوایز فردی ویژه‌ای نیز برای برترینِ برترین‌ها در نظر گرفته شده. المپیاد جهانی نجوم دو بخش تئوری و عملی دارد. کاپ تئوری به دانش‌آموزی تعلق می‌گیرد که بالاترین نمره کل دنیا را در این بخش کسب کرده باشد. کاپ عملی نیز به صاحب بالاترین نمره این بخش اختصاص می‌یابد. همچنین، جایزه «اَبسلوت وینر» یا برنده مطلق به دانش‌آموزی تعلق می‌گیرد که بالاترین نمره مجموع دو بخش را به‌دست‌آورده و در مجموع، نفر اول جهان شده باشد. امسال به‌لطف خدا، هر سه جایزه فردی به دانش‌آموزان ایرانی رسید؛ یعنی کاپ بالاترین نمره بخش تئوری، کاپ بالاترین نمره بخش عملی و کاپ «ابسلوت‌وینر» یا نفر اول جهان. ایران پیش از این در تاریخ حضور خود در این رقابت‌ها موفق به کسب عنوان ابسلوت‌وینر نشده بود؛ یعنی هیچ‌گاه دانش‌آموز ایرانی بالاترین نمره کل جهان را به‌دست نیاورده بود. بهترین نتیجه ما در سال‌های گذشته به این سطح نرسیده بود اما امسال نه‌تنها نفر اول جهان، بلکه نفرات دوم و سوم در مجموع امتیازها نیز ایرانی بودند. حتی نفرات بعدی در رقابت برای کسب دو جایزه بخش تئوری و عملی نیز از ایران بودند. این موضوع از دو جهت اهمیت دارد: 1. این‌که این جوایز، افتخاراتی بسیار معتبر هستند که پیش از این موفق به کسب آنها نشده بودیم. 2. دستیابی همزمان به این عناوین، نشان‌دهنده سطح بالای توانمندی دانش‌آموزان کشورمان در هر دو بخش تئوری و عملی و در مجموع رقابت‌هاست. خدا را شکر، امسال توانستیم به این دستاورد ارزشمند دست پیدا کنیم.
پس از کسب این موفقیت، شاهد موج گسترده‌ای از پیام‌های تبریک مسئولان، نهادها و رسانه‌ها بودیم. به‌نظر شما علت این میزان توجه به موفقیت تیم المپیاد نجوم چیست؟
ارسال پیام‌های تبریک از سوی مسئولان، نهادها و دستگاه‌های مختلف، به‌نوعی یادآور اهمیت علم و فناوری برای کشور و آینده آن است. این پیام‌ها، علاوه بر تبیین جایگاه علم و فناوری برای نخبگان کشور، به برجسته‌تر‌شدن این موفقیت‌ها کمک می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند موجب افزایش امید و تقویت اعتمادبه‌نفس ملی در جامعه، به‌ویژه در میان دانش‌آموزان و دانشجویان شود. این موفقیت‌ها الگویی ارزشمند از یک مسیر متفاوت و سبک زندگی سالم را پیش‌روی نسل جوان قرار می‌دهند. هرچه این موج پیام‌های تبریک گسترده‌تر باشد، از یک سو جامعه علمی و فناوری کشور احساس شادی و دیده‌شدن بیشتری می‌کند و درمی‌یابد که دستاوردهایش مورد توجه قرار دارد. از سوی دیگر، این دانش‌پژوهان و نخبگان به الگوهایی برجسته‌تر برای نسل جوان امروز تبدیل می‌شوند. علاوه‌بر آن، چنین توجهی بر اهمیت این حوزه تاکید می‌کند و ضرورت توجه بیشتر مسئولان و دستگاه‌های مختلف به علم و فناوری و نخبگان عرصه را یادآور می‌شود. در کنار همه این موارد، این موفقیت‌ها و توجهی که به آنها صورت می‌گیرد، امید قابل‌توجهی در جامعه ایجاد می‌کند و موجب تقویت غرور ملی می‌شود. این غرور و عزت‌نفس ملی برای تحقق اهدافی که در پیش داریم، بسیار مهم و تأثیرگذار است.
دانش‌آموزان تیم ملی نجوم در شرایط خاص کشور چگونه توانستند روند آماده‌سازی خود را حفظ کنند؟
پس از المپیاد جهانی سال گذشته، دوره‌های انتخابی تیم ملی از حدود آبان‌ماه آغاز شد اما در ادامه با دو چالش جدی مواجه شدیم: اغتشاشات دی‌ماه و جنگ ناجوانمردانه ۴۰روزه‌ای که به کشور ما تحمیل شد. طبیعتا شرایط ناشی از جنگ، آرامش روانی دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و در شرایط عادی نیز امکان برگزاری کلاس‌های حضوری را محدود می‌کند. در المپیاد نجوم، بخش قابل‌توجهی از آموزش‌های عملی به رصد اختصاص دارد و به همین دلیل، امکان برگزاری این بخش از دوره‌های آموزشی را از دست داده بودیم. با این‌حال، تلاش کردیم کلاس‌های آموزشی دانش‌آموزان تا حد امکان، حتی به‌صورت برخط ادامه پیدا کند. رؤسا و اعضای کمیته علمی نیز به‌طور مستمر با دانش‌آموزان در ارتباط بودند تا اگر هر‌یک از آنها با تنش یا چالشی مواجه می‌شد، با گفت‌وگو و حمایت، شرایط لازم برای بازیابی روحیه و حفظ آمادگی روانی او فراهم شود و از آسیب‌های جدی ناشی از شرایط جنگ جلوگیری کنیم. پس از جنگ نیز به‌سرعت تلاش کردیم دوره‌های عملی را به‌صورت فشرده برگزار کنیم تا دانش‌آموزان، با توجه به رقابت جدی با شرکت‌کنندگان سایر کشورها، از این رقابت عقب نمانند. از سوی دیگر، خود دانش‌آموزان نیز در مواجهه با این شرایط، انگیزه و اراده بیشتری پیدا کردند و عزم‌شان را جزم کردند تا با تمام توان در رقابت‌ها حاضر شوند و پرچم ایران را بر بلندترین قله‌های جهانی به اهتزاز درآورند. در نهایت، ترکیب همت و تلاش دانش‌آموزان با پیگیری‌های مستمر کمیته علمی، ما را به این نتیجه ارزشمند رساند.
چرا در رشته المپیاد نجوم تا‌این‌اندازه موفق هستیم و توانسته‌ایم سه سال متوالی مدال طلا کسب کنیم؟
بخشی از این موفقیت را مدیون همکاری و حمایت دولت، وزارت آموزش‌وپرورش، معاون اول رئیس‌جمهور و رئیس‌جمهور محترم هستیم که حمایت جدی از باشگاه دانش‌پژوهان جوان داشته‌اند. این باشگاه در سال ۱۴۰۱ احیا شد و در سال‌های اخیر توانست به ساختار مستقل، بودجه مستقل، فضای اختصاصی و امکانات مستقل دست پیدا کند. این اقدامات باعث شده بخش قابل‌توجهی از نیازهای بنیادی ما برای رشد و پیشرفت در این حوزه برطرف شود. از سوی دیگر، موفقیت‌هایی که در سال‌های اخیر به‌دست‌آورده‌ایم، چرخه‌ای تقویت‌کننده ایجاد کرده است که به کمک آن می‌توانیم هر سال بهتر از سال قبل عمل کنیم. انباشت دانش و تجربه، انتقال آموخته‌ها و کمک نسل‌های پیشین به اعضای تیم‌های امسال و سال‌های آینده، این امکان را فراهم کرده است که از موفقیت‌های گذشته درس بگیریم، نقاط ضعف را شناسایی کنیم و با تقویت آنها، عملکرد بهتری در سال بعد داشته باشیم. در مجموع، ترکیب این دو عامل، یعنی بازگشت نخبگان و مدال‌آوران به باشگاه برای کمک به نسل‌های بعدی و فراهم‌کردن بستری مناسب برای رشد و پیشرفت این دانش‌آموزان، باعث شده به این جایگاه برسیم.
آیا می‌توان الگوی موفق المپیاد نجوم را به سایر رشته‌های علمی نیز تعمیم داد؟
تا‌حد زیادی بله. یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های این الگو، بازگشت مدال‌آوران سال‌های گذشته و کمک آنها به نسل‌های جدید است. همچنین پذیرفتن مسئولیت از سوی این افراد و مشارکت‌شان در مسیر پرورش نسل‌های بعدی، به ایجاد دستاوردهایی منجر می‌شود که آثار و بازتاب اجتماعی ارزشمندی را نیز به‌همراه دارد. این الگو در سایر رشته‌های المپیادی ما نیز پررنگ شده است. امسال در بسیاری از المپیادها پیشرفت چشمگیری داشتیم و به‌نوعی می‌توان گفت سال نخستین‌ها بود. برای مثال، موفق به کسب نخستین مدال طلای ایران در المپیاد جهانی هوش مصنوعی شدیم. در بخش تجربی المپیاد جهانی فیزیک، رتبه نخست جهان را به‌دست‌آوردیم و بهترین نتیجه خود در این المپیاد طی ۲۰ سال اخیر را ثبت کردیم. برای نخستین‌بار در تاریخ حضورمان در المپیاد جهانی جغرافیا، مدال کسب کردیم و در بخش ارائه پوستر این المپیاد نیز به رتبه نخست تیمی جهان رسیدیم. افزون بر این، تیم چهارنفره المپیاد زیست‌شناسی کشورمان موفق به کسب سه مدال طلا شد. تمامی این دستاوردها نتایج بسیار ارزشمندی هستند که با بهره‌گیری از همین الگو و تقویت روند انتقال تجربه، مشارکت مدال‌آوران پیشین و حمایت از نسل‌های جدید به‌دست آمده‌اند.
کسب هر سه جایزه برتر فردی المپیاد جهانی نجوم توسط دانش‌آموزان ایرانی از نظر علمی و بین‌المللی چه اهمیتی دارد؟
امسال دانش‌آموزان ایرانی موفق شدند بالاترین نمره‌های بخش نظری، بخش عملی و مجموع دو بخش را در المپیاد جهانی نجوم کسب کنند. امسال دانش‌آموزانی از ۶۶ کشور جهان برای شرکت در این رقابت‌ها اعلام آمادگی کرده بودند که در قالب ۶۷ تیم حضور داشتند. در این رقابت‌ها، تعدادی از دانش‌آموزان موفق به کسب مدال طلا، تعدادی مدال نقره و تعدادی نیز مدال برنز می‌شوند و برخی از شرکت‌کنندگان هم مدالی کسب نمی‌کنند. طبیعتا هر یک از این مدال‌ها ارزشمند است اما از آنجا که چندین‌نفر می‌توانند مدال طلا بگیرند، جوایز فردی ویژه‌ای نیز برای برترینِ برترین‌ها در نظر گرفته شده. المپیاد جهانی نجوم دو بخش تئوری و عملی دارد. کاپ تئوری به دانش‌آموزی تعلق می‌گیرد که بالاترین نمره کل دنیا را در این بخش کسب کرده باشد. کاپ عملی نیز به صاحب بالاترین نمره این بخش اختصاص می‌یابد. همچنین، جایزه «اَبسلوت وینر» یا برنده مطلق به دانش‌آموزی تعلق می‌گیرد که بالاترین نمره مجموع دو بخش را به‌دست‌آورده و در مجموع، نفر اول جهان شده باشد. امسال به‌لطف خدا، هر سه جایزه فردی به دانش‌آموزان ایرانی رسید؛ یعنی کاپ بالاترین نمره بخش تئوری، کاپ بالاترین نمره بخش عملی و کاپ «ابسلوت‌وینر» یا نفر اول جهان. ایران پیش از این در تاریخ حضور خود در این رقابت‌ها موفق به کسب عنوان ابسلوت‌وینر نشده بود؛ یعنی هیچ‌گاه دانش‌آموز ایرانی بالاترین نمره کل جهان را به‌دست نیاورده بود. بهترین نتیجه ما در سال‌های گذشته به این سطح نرسیده بود اما امسال نه‌تنها نفر اول جهان، بلکه نفرات دوم و سوم در مجموع امتیازها نیز ایرانی بودند. حتی نفرات بعدی در رقابت برای کسب دو جایزه بخش تئوری و عملی نیز از ایران بودند. این موضوع از دو جهت اهمیت دارد: 1. این‌که این جوایز، افتخاراتی بسیار معتبر هستند که پیش از این موفق به کسب آنها نشده بودیم. 2. دستیابی همزمان به این عناوین، نشان‌دهنده سطح بالای توانمندی دانش‌آموزان کشورمان در هر دو بخش تئوری و عملی و در مجموع رقابت‌هاست. خدا را شکر، امسال توانستیم به این دستاورد ارزشمند دست پیدا کنیم.
پس از کسب این موفقیت، شاهد موج گسترده‌ای از پیام‌های تبریک مسئولان، نهادها و رسانه‌ها بودیم. به‌نظر شما علت این میزان توجه به موفقیت تیم المپیاد نجوم چیست؟
ارسال پیام‌های تبریک از سوی مسئولان، نهادها و دستگاه‌های مختلف، به‌نوعی یادآور اهمیت علم و فناوری برای کشور و آینده آن است. این پیام‌ها، علاوه بر تبیین جایگاه علم و فناوری برای نخبگان کشور، به برجسته‌تر‌شدن این موفقیت‌ها کمک می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند موجب افزایش امید و تقویت اعتمادبه‌نفس ملی در جامعه، به‌ویژه در میان دانش‌آموزان و دانشجویان شود. این موفقیت‌ها الگویی ارزشمند از یک مسیر متفاوت و سبک زندگی سالم را پیش‌روی نسل جوان قرار می‌دهند. هرچه این موج پیام‌های تبریک گسترده‌تر باشد، از یک سو جامعه علمی و فناوری کشور احساس شادی و دیده‌شدن بیشتری می‌کند و درمی‌یابد که دستاوردهایش مورد توجه قرار دارد. از سوی دیگر، این دانش‌پژوهان و نخبگان به الگوهایی برجسته‌تر برای نسل جوان امروز تبدیل می‌شوند. علاوه‌بر آن، چنین توجهی بر اهمیت این حوزه تاکید می‌کند و ضرورت توجه بیشتر مسئولان و دستگاه‌های مختلف به علم و فناوری و نخبگان عرصه را یادآور می‌شود. در کنار همه این موارد، این موفقیت‌ها و توجهی که به آنها صورت می‌گیرد، امید قابل‌توجهی در جامعه ایجاد می‌کند و موجب تقویت غرور ملی می‌شود. این غرور و عزت‌نفس ملی برای تحقق اهدافی که در پیش داریم، بسیار مهم و تأثیرگذار است.
دانش‌آموزان تیم ملی نجوم در شرایط خاص کشور چگونه توانستند روند آماده‌سازی خود را حفظ کنند؟
پس از المپیاد جهانی سال گذشته، دوره‌های انتخابی تیم ملی از حدود آبان‌ماه آغاز شد اما در ادامه با دو چالش جدی مواجه شدیم: اغتشاشات دی‌ماه و جنگ ناجوانمردانه ۴۰روزه‌ای که به کشور ما تحمیل شد. طبیعتا شرایط ناشی از جنگ، آرامش روانی دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و در شرایط عادی نیز امکان برگزاری کلاس‌های حضوری را محدود می‌کند. در المپیاد نجوم، بخش قابل‌توجهی از آموزش‌های عملی به رصد اختصاص دارد و به همین دلیل، امکان برگزاری این بخش از دوره‌های آموزشی را از دست داده بودیم. با این‌حال، تلاش کردیم کلاس‌های آموزشی دانش‌آموزان تا حد امکان، حتی به‌صورت برخط ادامه پیدا کند. رؤسا و اعضای کمیته علمی نیز به‌طور مستمر با دانش‌آموزان در ارتباط بودند تا اگر هر‌یک از آنها با تنش یا چالشی مواجه می‌شد، با گفت‌وگو و حمایت، شرایط لازم برای بازیابی روحیه و حفظ آمادگی روانی او فراهم شود و از آسیب‌های جدی ناشی از شرایط جنگ جلوگیری کنیم. پس از جنگ نیز به‌سرعت تلاش کردیم دوره‌های عملی را به‌صورت فشرده برگزار کنیم تا دانش‌آموزان، با توجه به رقابت جدی با شرکت‌کنندگان سایر کشورها، از این رقابت عقب نمانند. از سوی دیگر، خود دانش‌آموزان نیز در مواجهه با این شرایط، انگیزه و اراده بیشتری پیدا کردند و عزم‌شان را جزم کردند تا با تمام توان در رقابت‌ها حاضر شوند و پرچم ایران را بر بلندترین قله‌های جهانی به اهتزاز درآورند. در نهایت، ترکیب همت و تلاش دانش‌آموزان با پیگیری‌های مستمر کمیته علمی، ما را به این نتیجه ارزشمند رساند.