از سرگرمی خانوادگی تا کسب‌وکارهای پردرآمد
کودکان کار دیجیتال
گسترش شبکه‌های اجتماعی، چهره تازه‌ای از شهرت را به وجود آورده است؛ کودکانی که با حضور در ویدئوهای روزمره، معرفی محصولات و انتشار تصاویر زندگی شخصی، به ستاره‌های فضای مجازی تبدیل می‌شوند.
پشت این تصاویر سرگرم‌کننده اما بازاری بزرگ قرار دارد که در آن، توجه مخاطبان به درآمد تبلیغاتی و تجاری تبدیل می‌شود؛ بازاری که پرسش‌های مهمی درباره حقوق کودکان و سهم آنها از درآمد ایجادشده مطرح می‌کند.
وقتی تصویر کودک به سرمایه تبدیل می‌شود
رشد بازاریابی اینفلوئنسری، حضور کودکان در تولید محتوای تجاری را نیز گسترش داده است. برآوردها نشان می‌دهد ارزش بازار جهانی بازاریابی اینفلوئنسری در سال ۲۰۲۴ به حدود ۲۴ میلیارد دلار رسیده است. در این میان، محتوای مرتبط با کودکان به‌دلیل جذابیت برای مخاطبان و امکان تبلیغ محصولات مختلف، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است.
برای نمونه، رایان کاجی، تولیدکننده محتوای کودک آمریکایی، طبق گزارش فوربس در فاصله ژوئن ۲۰۱۹ تا ژوئن ۲۰۲۰ حدود ۲۹.۵ میلیون دلار درآمد داشت. این نمونه نشان می‌دهد که حضور یک کودک در فضای مجازی می‌تواند از انتشار خاطرات خانوادگی فراتر برود و به فعالیتی اقتصادی با گردش مالی بالا تبدیل شود.
مرز باریک میان مشارکت و بهره‌کشی
حضور کودکان در شبکه‌های اجتماعی لزوما به معنای بهره‌کشی نیست. مساله زمانی جدی می‌شود که تولید محتوا به فعالیتی مستمر و درآمدزا تبدیل شود و کودک بخش قابل‌توجهی از وقت خود را صرف ضبط ویدئو، اجرای تبلیغات یا جلب توجه مخاطبان کند.
در چنین شرایطی، والدین ممکن است همزمان نقش سرپرست، مدیر صفحه و دریافت‌کننده درآمد را برعهده داشته باشند. برندها نیز از تبلیغات سود می‌برند و پلتفرم‌ها با افزایش بازدید و تعامل کاربران، مخاطبان بیشتری جذب می‌کنند. با این حال، ممکن است سهم مالی کودک از درآمدی که با تصویر و حضور او ایجاد شده، مشخص نباشد.
خلأهای قانونی و ضرورت حمایت از حقوق کودک
در ایران، قوانین موجود از جمله قانون کار و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، ظرفیت‌هایی برای مقابله با برخی اشکال بهره‌کشی اقتصادی دارند. با این حال، فعالیت کودک‌اینفلوئنسرها ابعاد تازه‌ای ایجاد کرده است که نیازمند مقررات روشن‌تر است.
نحوه تقسیم درآمد تبلیغات، حدود اختیارات والدین، مسئولیت برندها و پلتفرم‌ها و حق کودک برای تصمیم‌گیری درباره انتشار تصاویر شخصی‌اش، از جمله موضوعاتی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. همچنین، مشخص شدن سهم مالی کودک و چگونگی نگهداری آن تا رسیدن به سن قانونی می‌تواند از تضییع حقوق او جلوگیری کند.
تجربه جهانی؛ درآمد کودک باید محفوظ بماند
برخی کشورها برای مقابله با این چالش‌ها اقداماتی انجام داده‌اند. فرانسه در سال ۲۰۲۰ قانونی برای تنظیم بهره‌برداری تجاری از تصویر کودکان زیر ۱۶سال در پلتفرم‌های آنلاین تصویب کرد. در برخی شرایط نیز درآمد حاصل از فعالیت کودک باید تا رسیدن او به سن قانونی محفوظ بماند.
در ایالت ایلینوی آمریکا هم مقرراتی برای حمایت مالی از کودکانی وضع شده که در ویدئوهای درآمدزا حضور دارند. این تجربه‌ها نشان می‌دهند که قانون‌گذاری می‌تواند میان فعالیت اقتصادی و حفاظت از حقوق کودک تعادل برقرار کند.
وقتی تصویر کودک به سرمایه تبدیل می‌شود
رشد بازاریابی اینفلوئنسری، حضور کودکان در تولید محتوای تجاری را نیز گسترش داده است. برآوردها نشان می‌دهد ارزش بازار جهانی بازاریابی اینفلوئنسری در سال ۲۰۲۴ به حدود ۲۴ میلیارد دلار رسیده است. در این میان، محتوای مرتبط با کودکان به‌دلیل جذابیت برای مخاطبان و امکان تبلیغ محصولات مختلف، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است.
برای نمونه، رایان کاجی، تولیدکننده محتوای کودک آمریکایی، طبق گزارش فوربس در فاصله ژوئن ۲۰۱۹ تا ژوئن ۲۰۲۰ حدود ۲۹.۵ میلیون دلار درآمد داشت. این نمونه نشان می‌دهد که حضور یک کودک در فضای مجازی می‌تواند از انتشار خاطرات خانوادگی فراتر برود و به فعالیتی اقتصادی با گردش مالی بالا تبدیل شود.
مرز باریک میان مشارکت و بهره‌کشی
حضور کودکان در شبکه‌های اجتماعی لزوما به معنای بهره‌کشی نیست. مساله زمانی جدی می‌شود که تولید محتوا به فعالیتی مستمر و درآمدزا تبدیل شود و کودک بخش قابل‌توجهی از وقت خود را صرف ضبط ویدئو، اجرای تبلیغات یا جلب توجه مخاطبان کند.
در چنین شرایطی، والدین ممکن است همزمان نقش سرپرست، مدیر صفحه و دریافت‌کننده درآمد را برعهده داشته باشند. برندها نیز از تبلیغات سود می‌برند و پلتفرم‌ها با افزایش بازدید و تعامل کاربران، مخاطبان بیشتری جذب می‌کنند. با این حال، ممکن است سهم مالی کودک از درآمدی که با تصویر و حضور او ایجاد شده، مشخص نباشد.
خلأهای قانونی و ضرورت حمایت از حقوق کودک
در ایران، قوانین موجود از جمله قانون کار و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، ظرفیت‌هایی برای مقابله با برخی اشکال بهره‌کشی اقتصادی دارند. با این حال، فعالیت کودک‌اینفلوئنسرها ابعاد تازه‌ای ایجاد کرده است که نیازمند مقررات روشن‌تر است.
نحوه تقسیم درآمد تبلیغات، حدود اختیارات والدین، مسئولیت برندها و پلتفرم‌ها و حق کودک برای تصمیم‌گیری درباره انتشار تصاویر شخصی‌اش، از جمله موضوعاتی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. همچنین، مشخص شدن سهم مالی کودک و چگونگی نگهداری آن تا رسیدن به سن قانونی می‌تواند از تضییع حقوق او جلوگیری کند.
تجربه جهانی؛ درآمد کودک باید محفوظ بماند
برخی کشورها برای مقابله با این چالش‌ها اقداماتی انجام داده‌اند. فرانسه در سال ۲۰۲۰ قانونی برای تنظیم بهره‌برداری تجاری از تصویر کودکان زیر ۱۶سال در پلتفرم‌های آنلاین تصویب کرد. در برخی شرایط نیز درآمد حاصل از فعالیت کودک باید تا رسیدن او به سن قانونی محفوظ بماند.
در ایالت ایلینوی آمریکا هم مقرراتی برای حمایت مالی از کودکانی وضع شده که در ویدئوهای درآمدزا حضور دارند. این تجربه‌ها نشان می‌دهند که قانون‌گذاری می‌تواند میان فعالیت اقتصادی و حفاظت از حقوق کودک تعادل برقرار کند.