تهران و مسکو تقویت مسیرهای تجاری و کاهش وابستگی به سازوکارهای غربی را دنبال می‌کنند
دو پایتخت، یک معادله
هشتمین اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) روز گذشته در حالی به میزبانی مسکو برگزار شد که حضور دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان، و دیدار دوجانبه او با ولادیمیر پوتین، این نشست تخصصی انرژی را به کانون تحولات سیاسی و ژئوپلیتیکی جهان تبدیل کرد.این مجمع از جمله ساز و کار های مهم در حوزه انرژی است که رهبر شهید انقلاب در شکل گیری آن نقش ویژه ای داشتند،به صورتی که رئیس جمهور روسیه از نقش ایشان در ایجاد آن قدردانی کرد. دکتر پزشکیان که عصر دوشنبه پس از میزبانی نشست مهم چهارجانبه در تهران عازم پایتخت روسیه شده بود، روز سه‌شنبه در تالار اصلی اجلاس مسکو صریحا اعلام کرد که «تحریم‌های یکجانبه و تروریسم اقتصادی آمریکا علیه ایران، ثبات و امنیت بازارهای انرژی جهان را به خطر انداخته است» در سوی دیگر، ولادیمیر پوتین نیز با استقبال گرم از همتای ایرانی خود، بر ضرورت «هم‌افزایی با متحدان قابل‌اعتماد» برای مقابله با فشارهای ناروا بر بازار جهانی تاکید ورزید. رایزنی‌های فشرده دیروز سران دو کشور و دیدارهای حاشیه‌ای رئیس‌جمهور در مسکو، از نگاه ناظران بین‌المللی نه یک رویداد تقویمی در حوزه انرژی، بلکه نمایشی از یک صف‌آرایی جدید در برابر نظم فرسوده غربی بود؛ وضعیتی که نشان می‌دهد تهران و مسکو اکنون منافع کلان خود را در درون «یک معادله واحد» تعریف کرده‌اند.
مهندسی نظم نوین در برابر هژمونی غرب
ضلع نخست و تعیین‌کننده معادله‌ای که امروز تهران و مسکو را به یکدیگر پیوند زده و بازتاب گسترده‌ای در اتاق فکرهای آمریکایی، اروپایی و عربی داشته، در ساحت ژئوپلیتیک و تغییر موازنه قوا در جهان تعریف می‌شود. تحلیلگران غربی، همزمانی سفر روز گذشته پزشکیان به مسکو با ابتکار عمل دیپلماتیک تهران در میزبانی از مقامات عربستان، ترکیه و پاکستان را نشانه روشنی از شکست پروژه «انزوای ایران» ارزیابی می‌کنند. این سفر در شرایطی انجام شد که ایالات متحده و متحدانش در غرب آسیا، با اعمال فشارهای روانی و امنیتی به‌دنبال مهار تهران هستند و در جبهه مقابل، روسیه نیز در شرق اروپا درگیر نبردی تمام‌عیار با ساختار هژمونیک ناتو است. این اشتراک در تهدید و درک متقابل از ماهیت انحصارطلبانه کاخ سفید، پیوند میان دو پایتخت را از یک رابطه دیپلماتیک متعارف به یک «هم‌سرنوشتی ژئوپلیتیکی» ارتقا داده است.
در چارچوب قرارداد جامع راهبردی، دو کشور به این بلوغ استراتژیک رسیده‌اند که امنیت و ثبات در اوراسیا و خاورمیانه مقوله‌ای تفکیک‌ناپذیر است. هم‌افزایی دیپلماسی منطقه‌ای ایران در غرب آسیا با وزن بین‌المللی روسیه در نهادهای تصمیم‌ساز جهانی نظیر شورای امنیت سازمان ملل، گروه بریکس و سازمان همکاری شانگهای، یک چتر بازدارندگی متقابل را ایجاد کرده است. آورده ژئوپلیتیکی مذاکرات روز گذشته برای ایران، تقویت عمق استراتژیک و ارتقای همکاری‌های دفاعی و فناورانه در برابر ماجراجویی‌های غرب است. در مقابل، برای مسکو که تحت شدیدترین محاصره سیاسی غرب قرار دارد، تکیه بر شریکی قدرتمند و صاحب نفوذ در خاورمیانه و مسلط بر تنگه استراتژیک هرمز، به معنای شکستن حلقه محاصره ناتو و باز کردن جبهه‌ای نوین از ابتکار عمل در جنوب است.
خلع سلاح تحریم از مسیر کریدورهای مالی و تجاری
اما بازدارندگی ژئوپلیتیکی بدون پشتوانه یک اقتصاد نفوذناپذیر، پایدار نخواهد ماند؛ و این دقیقا متغیر دوم معادله تهران و مسکو است که بسیاری از آن به‌عنوان «سپر ضدتحریم اوراسیا» یاد می‌کنند. دو کشوری که در صدر فهرست تحریم‌های خزانه‌داری آمریکا قرار دارند، نشان دادند که از مرحله «مدیریت تحریم» به فاز «بی‌اثرسازی ساختاری تحریم» عبور کرده‌اند. شاه‌بیت این راهبرد در مذاکرات مسکو، تثبیت شریان‌های حیاتی مالی و تجاری خارج از مدار سلطه غرب بود. حذف کامل دلار، یورو و جایگزینی روبل و ریال در مبادلات دوجانبه، اتصال شبکه‌های پیام‌رسان مالی بومی دو کشور برای بی‌نیاز شدن کامل از سامانه سوئیفت، و ایجاد مکانیسم‌های تسویه مستقل، ستون فقرات این معماری جدید اقتصادی را تشکیل می‌دهد. در کنار انقلاب در روابط بانکی، ژئواکونومی ترانزیت و انرژی دیگر اهرم اقتصادی دو پایتخت است. تسریع در تکمیل کریدور بین‌المللی شمال ــ جنوب که زمان و هزینه تجارت میان روسیه، ایران، هند و خلیج‌فارس را متحول می‌کند، مسیرهای سنتی تحت کنترل غرب را به حاشیه می‌راند. در حوزه انرژی نیز، گرچه دو کشور با در اختیار داشتن نیمی از ذخایر گازی جهان پتانسیل کم‌نظیری برای مدیریت بازار جهانی دارند اما نگاه تهران و مسکو به این مقوله، ابزاری برای تعمیق پیوندهای راهبردی از طریق پروژه‌های کلان سوآپ، ترانزیت و سرمایه‌گذاری مشترک در زیرساخت‌هاست.
ابتکار ماندگار رهبر شهید ایران؛ محور همگرایی غول‌های گازی جهان
ولادیمیر پوتین روز گذشته در سخنانی در نشست مقامات بلندپایه کشورهای عضو مجمع صادرکننده گاز موسوم به اوپک گازی در مسکو، از اعضای این سازوکار همکاری خواست که با تحریم‌های یکجانبه غرب علیه کشورهای دارنده منابع انرژی که به رقابتی ناعادلانه منجر شده است، مقابله کنند.
رئیس‌جمهور روسیه با اشاره به سخنان همتای ایرانی خود در این نشست، خطاب به دکتر پزشکیان گفت: سخنان شما درباره تأثیر منفی تحریم‌های غیرقانونی در بخش انرژی مبتنی بر واقعیت است، چراکه این تحریم‌ها پیامد‌های منفی در پی دارد و این پیامد‌ها نه‌تنها متوجه مصرف‌کنندگان است، بلکه تولیدکنندگان را نیز در بر می‌گیرد. شما به‌درستی به نقش معنوی آیت‌الله خامنه‌ای در تاسیس این مجمع اشاره کردید. رئیس‌جمهور نیز با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب دراین‌باره گفت: حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(ره) با ابتکار و حمایت‌های خود در تقویت مجمع کشورهای صادرکننده گاز نقش بسزایی
ایفا کردند.
رایزنی‌های مثبت پوتین و پزشکیان
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در حاشیه برگزاری اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز، با یکدیگر دیدار و درباره آخرین تحولات روابط دوجانبه و راهکارهای تقویت همکاری‌های مشترک دیدار و گفت‌وگو کردند.پزشکیان در دیدار با ولادیمیر پوتین، با قدردانی از میزبانی و حمایت‌های روسیه اظهار کرد: من فکر می‌کنم ما قادر هستیم بدون این‌که به آمریکا وابسته باشیم، مشکلات خودمان را در منطقه حل‌وفصل کنیم. ولادیمیر پوتین نیز با تأکید بر تداوم همکاری‌های مشترک با ایران اظهار کرد: ما به دنبال تحقق تمامی منافع مشترک خود با ایران هستیم و امیدواریم اوضاع در منطقه خاورمیانه در مسیری مثبت توسعه یابد. پوتین تأکید کرد: روسیه تمامی تعهدات خود را در چارچوب پروژه‌های مشترک با ایران به‌طور کامل اجرا می‌کند. رئیس‌جمهور روسیه با اشاره به روند مبادلات تجاری دو کشور تصریح کرد: حجم تبادلات تجاری میان روسیه و ایران طی هشت ماه نخست سال‌جاری میلادی 4/10 درصد رشد داشته است. وی با اشاره به ادامه همکاری‌های دو کشور در حوزه انرژی گفت: ساخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر نیز ادامه دارد.پوتین همچنین با اشاره به همکاری‌های فرهنگی و انسانی ایران و روسیه خاطرنشان کرد: در این حوزه نیز فعال هستیم؛ برای مثال، تعداد دانشجویان ایرانی در دانشگاه‌های ما به حدود ۱۰هزار نفر رسیده است.
ضلع نخست و تعیین‌کننده معادله‌ای که امروز تهران و مسکو را به یکدیگر پیوند زده و بازتاب گسترده‌ای در اتاق فکرهای آمریکایی، اروپایی و عربی داشته، در ساحت ژئوپلیتیک و تغییر موازنه قوا در جهان تعریف می‌شود. تحلیلگران غربی، همزمانی سفر روز گذشته پزشکیان به مسکو با ابتکار عمل دیپلماتیک تهران در میزبانی از مقامات عربستان، ترکیه و پاکستان را نشانه روشنی از شکست پروژه «انزوای ایران» ارزیابی می‌کنند. این سفر در شرایطی انجام شد که ایالات متحده و متحدانش در غرب آسیا، با اعمال فشارهای روانی و امنیتی به‌دنبال مهار تهران هستند و در جبهه مقابل، روسیه نیز در شرق اروپا درگیر نبردی تمام‌عیار با ساختار هژمونیک ناتو است. این اشتراک در تهدید و درک متقابل از ماهیت انحصارطلبانه کاخ سفید، پیوند میان دو پایتخت را از یک رابطه دیپلماتیک متعارف به یک «هم‌سرنوشتی ژئوپلیتیکی» ارتقا داده است.
در چارچوب قرارداد جامع راهبردی، دو کشور به این بلوغ استراتژیک رسیده‌اند که امنیت و ثبات در اوراسیا و خاورمیانه مقوله‌ای تفکیک‌ناپذیر است. هم‌افزایی دیپلماسی منطقه‌ای ایران در غرب آسیا با وزن بین‌المللی روسیه در نهادهای تصمیم‌ساز جهانی نظیر شورای امنیت سازمان ملل، گروه بریکس و سازمان همکاری شانگهای، یک چتر بازدارندگی متقابل را ایجاد کرده است. آورده ژئوپلیتیکی مذاکرات روز گذشته برای ایران، تقویت عمق استراتژیک و ارتقای همکاری‌های دفاعی و فناورانه در برابر ماجراجویی‌های غرب است. در مقابل، برای مسکو که تحت شدیدترین محاصره سیاسی غرب قرار دارد، تکیه بر شریکی قدرتمند و صاحب نفوذ در خاورمیانه و مسلط بر تنگه استراتژیک هرمز، به معنای شکستن حلقه محاصره ناتو و باز کردن جبهه‌ای نوین از ابتکار عمل در جنوب است.
خلع سلاح تحریم از مسیر کریدورهای مالی و تجاری
اما بازدارندگی ژئوپلیتیکی بدون پشتوانه یک اقتصاد نفوذناپذیر، پایدار نخواهد ماند؛ و این دقیقا متغیر دوم معادله تهران و مسکو است که بسیاری از آن به‌عنوان «سپر ضدتحریم اوراسیا» یاد می‌کنند. دو کشوری که در صدر فهرست تحریم‌های خزانه‌داری آمریکا قرار دارند، نشان دادند که از مرحله «مدیریت تحریم» به فاز «بی‌اثرسازی ساختاری تحریم» عبور کرده‌اند. شاه‌بیت این راهبرد در مذاکرات مسکو، تثبیت شریان‌های حیاتی مالی و تجاری خارج از مدار سلطه غرب بود. حذف کامل دلار، یورو و جایگزینی روبل و ریال در مبادلات دوجانبه، اتصال شبکه‌های پیام‌رسان مالی بومی دو کشور برای بی‌نیاز شدن کامل از سامانه سوئیفت، و ایجاد مکانیسم‌های تسویه مستقل، ستون فقرات این معماری جدید اقتصادی را تشکیل می‌دهد. در کنار انقلاب در روابط بانکی، ژئواکونومی ترانزیت و انرژی دیگر اهرم اقتصادی دو پایتخت است. تسریع در تکمیل کریدور بین‌المللی شمال ــ جنوب که زمان و هزینه تجارت میان روسیه، ایران، هند و خلیج‌فارس را متحول می‌کند، مسیرهای سنتی تحت کنترل غرب را به حاشیه می‌راند. در حوزه انرژی نیز، گرچه دو کشور با در اختیار داشتن نیمی از ذخایر گازی جهان پتانسیل کم‌نظیری برای مدیریت بازار جهانی دارند اما نگاه تهران و مسکو به این مقوله، ابزاری برای تعمیق پیوندهای راهبردی از طریق پروژه‌های کلان سوآپ، ترانزیت و سرمایه‌گذاری مشترک در زیرساخت‌هاست.
ابتکار ماندگار رهبر شهید ایران؛ محور همگرایی غول‌های گازی جهان
ولادیمیر پوتین روز گذشته در سخنانی در نشست مقامات بلندپایه کشورهای عضو مجمع صادرکننده گاز موسوم به اوپک گازی در مسکو، از اعضای این سازوکار همکاری خواست که با تحریم‌های یکجانبه غرب علیه کشورهای دارنده منابع انرژی که به رقابتی ناعادلانه منجر شده است، مقابله کنند.
رئیس‌جمهور روسیه با اشاره به سخنان همتای ایرانی خود در این نشست، خطاب به دکتر پزشکیان گفت: سخنان شما درباره تأثیر منفی تحریم‌های غیرقانونی در بخش انرژی مبتنی بر واقعیت است، چراکه این تحریم‌ها پیامد‌های منفی در پی دارد و این پیامد‌ها نه‌تنها متوجه مصرف‌کنندگان است، بلکه تولیدکنندگان را نیز در بر می‌گیرد. شما به‌درستی به نقش معنوی آیت‌الله خامنه‌ای در تاسیس این مجمع اشاره کردید. رئیس‌جمهور نیز با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب دراین‌باره گفت: حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(ره) با ابتکار و حمایت‌های خود در تقویت مجمع کشورهای صادرکننده گاز نقش بسزایی
ایفا کردند.
رایزنی‌های مثبت پوتین و پزشکیان
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در حاشیه برگزاری اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز، با یکدیگر دیدار و درباره آخرین تحولات روابط دوجانبه و راهکارهای تقویت همکاری‌های مشترک دیدار و گفت‌وگو کردند.پزشکیان در دیدار با ولادیمیر پوتین، با قدردانی از میزبانی و حمایت‌های روسیه اظهار کرد: من فکر می‌کنم ما قادر هستیم بدون این‌که به آمریکا وابسته باشیم، مشکلات خودمان را در منطقه حل‌وفصل کنیم. ولادیمیر پوتین نیز با تأکید بر تداوم همکاری‌های مشترک با ایران اظهار کرد: ما به دنبال تحقق تمامی منافع مشترک خود با ایران هستیم و امیدواریم اوضاع در منطقه خاورمیانه در مسیری مثبت توسعه یابد. پوتین تأکید کرد: روسیه تمامی تعهدات خود را در چارچوب پروژه‌های مشترک با ایران به‌طور کامل اجرا می‌کند. رئیس‌جمهور روسیه با اشاره به روند مبادلات تجاری دو کشور تصریح کرد: حجم تبادلات تجاری میان روسیه و ایران طی هشت ماه نخست سال‌جاری میلادی 4/10 درصد رشد داشته است. وی با اشاره به ادامه همکاری‌های دو کشور در حوزه انرژی گفت: ساخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر نیز ادامه دارد.پوتین همچنین با اشاره به همکاری‌های فرهنگی و انسانی ایران و روسیه خاطرنشان کرد: در این حوزه نیز فعال هستیم؛ برای مثال، تعداد دانشجویان ایرانی در دانشگاه‌های ما به حدود ۱۰هزار نفر رسیده است.