printlogo


حمیدرضا رضایی، تهیه‌کننده برنامه شبکه آموزش در گفت‌وگو با «جام‌جم‌آنلاین»:
نوجوانان در «همه به پیش» مهمان نیستند
 «همه به پیش» شبکه آموزش با محوریت حضور نوجوانان در جایگاه پرسشگر و مشارکت فعال آنها در انتخاب موضوعات و فرآیند برنامه‌سازی شکل گرفته است.
زهرا عباسی | جام جم آنلاین

به گزارش جام جم آنلاین، نوجوانی که اخبار و تحولات سیاسی و اجتماعی را دنبال می‌کند، ممکن است پرسش‌هایی داشته باشد که در گفت‌و‌گو‌های معمول تلویزیونی کمتر فرصتی برای طرح آنها پیدا کند. پاسخ‌دادن به این پرسش‌ها مستلزم آن است که نوجوان از جایگاه مخاطب صرف خارج شود و بتواند در مواجهه مستقیم با کارشناسان، دیدگاه و دغدغه خود را مطرح کند. همه به پیش شبکه آموزش با محوریت حضور نوجوانان در جایگاه پرسشگر و مشارکت آنها در فرآیند برنامه‌سازی شکل گرفته است؛ برنامه‌ای که شعارش بر ضرورت دیدن همه ابعاد یک موضوع تأکید دارد: «حقیقت با تصویر‌های بریده‌شده و ناقص ساخته نمی‌شود؛ باید کل صحنه را دید و روایتش کرد.» چنین ساختاری البته پرسش‌هایی درباره نحوه انتخاب دانش‌آموزان، سازوکار تشخیص سوژه‌های مناسب، حفظ پیوستگی محتوایی برنامه و چگونگی ارتباط مستمر با مخاطبان نوجوان ایجاد می‌کند. درباره ایده شکل‌گیری این برنامه و سازوکار اجرایی آن با حمیدرضا رضایی، تهیه‌کننده همه به پیش، گفت‌و‌گو کردیم تا جزئیات تلاش این مجموعه برای سپردن بخشی از مسئولیت برنامه‌سازی به نسل نوجوان را بررسی کنیم.
 ایده اولیه برنامه همه به پیش چگونه شکل گرفت و چه مسیری طی شد تا به ساختار فعلی رسید؟
ایده اولیه برنامه در اتاق فکری شکل گرفت که حدود هشت تا ۹ ماه پیش فعالیت خود را آغاز کرد. این جمع از افراد مختلفی تشکیل شده بود؛ از فعالان و چهره‌های کاربلد حوزه رسانه و آموزش‌وپرورش گرفته تا مدیران و مسئولان پرورشی و تعدادی از نوجوانان و جوانان خوشفکر و صاحب‌ایده دهه هفتادی و هشتادی. در مجموع، حدود ۱۵ تا ۲۰ نفر در این جمع حضور داشتند و با هدایت مدیران ارشد شبکه، ایده اصلی برنامه را پیش بردند. مرحله تحقیق و نگارش نیز حدود هفت تا هشت ماه زمان برد تا به طرح اجرایی برسیم.
 برای انتخاب سوژه‌های برنامه چه معیار‌هایی در نظر گرفته‌اید؟ اتاق فکر چگونه تشخیص می‌دهد کدام مسأله ظرفیت تبدیل‌شدن به یک گفت‌وگوی تلویزیونی را دارد؟
در انتخاب سوژه‌ها حساسیت زیادی داریم. تیم تهیه، گروه سردبیری و مدیران ارشد رسانه و شبکه آموزش، همگی در این فرآیند نقش دارند. چند معیار را مبنا قرار می‌دهیم تا به موضوعات مناسب برسیم. فضای سیاسی کشور و اتفاقات روز، در کنار مناسبت‌های تقویمی، از جمله معیار‌های اصلی ما هستند. تلاش می‌کنیم موضوعاتی را انتخاب کنیم که به‌روز و متناسب با شرایط جامعه باشند؛ چون با نسلی سروکار داریم که می‌خواهد از مسائل پیرامون خود آگاه باشد و اطلاعات را با سرعت دنبال می‌کند؛ بنابراین لازم است موضوعات داغ و مرتبط با دغدغه‌های روز را به‌موقع در برنامه مطرح کنیم.
 یکی از ویژگی‌های همه به پیش حضور دانش‌آموزان در کنار کارشناسان است. انتخاب این نوجوانان بر چه اساسی انجام شده و چه سازوکاری برای شناسایی آنها داشته‌اید؟
نوجوانان در همه به پیش صرفا بخشی از برنامه نیستند؛ اصل و اساس آن به حضور مؤثر این گروه وابسته است. آنها پرسش‌ها را مطرح می‌کنند، در کنار کارشناسان قرار می‌گیرند و موضوعات را پیش می‌برند. در واقع، نخ اصلی برنامه همین نوجوانانی هستند که درباره مسائل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نگاه و تحلیل دارند.
در مرحله نخست، طی فعالیت‌های اتاق فکر و در یک بازه زمانی حدودا دوماهه، میزبان دست‌کم ۱۰۰ نوجوان و دانش‌آموز بودیم. با آنها نشست‌هایی برگزار کردیم، به دغدغه‌ها و نقطه‌نظرات‌شان گوش دادیم و از موضوعاتی که برای‌شان اهمیت داشت استفاده کردیم. پس از این جلسات، تعدادی از دانش‌آموزان را بر اساس توانایی بیان، عمق نگاه و ظرفیت حضور در گفت‌و‌گو انتخاب کردیم تا کار را با آنها آغاز کنیم.
البته هدف ما محدودکردن حضور نوجوانان به همین گروه نیست. می‌خواهیم در ادامه از دانش‌آموزان بیشتری در سراسر کشور استفاده کنیم تا نگاه فراگیرتری از دغدغه‌ها و دیدگاه‌های این نسل داشته باشیم. حتی ممکن است افرادی که امروز در برنامه حضور ندارند، در مراحل بعدی به جمع ما اضافه شوند.
گاهی خود ما هم از عمق نگاه نوجوانان دهه هفتادی، هشتادی و حتی دهه نودی غافلگیر می‌شویم. آنها درباره مسائل سیاسی و اجتماعی اطلاعات و تحلیل‌های قابل توجهی دارند. این موضوع نشان می‌دهد چقدر جای برنامه‌هایی خالی است که به این گروه فرصت حضور و اظهارنظر بدهند و خانواده‌ها، مدارس و مدیران آموزشی نیز به توانایی آنها اعتماد کنند.
شرایط زمانی و موقعیت اجتماعی و جغرافیایی امروز باعث شده نوجوانان با مسائل مختلف ارتباط گسترده‌تری داشته باشند و در بسیاری موارد، نگاه پیشروتری نسبت به نسل‌های قبل ارائه کنند. این موضوع هم برای ما مایه غرور و افتخار است و هم تلنگری جدی؛ چراکه باید خودمان را با این نسل همراه و هم‌قدم کنیم.
 با توجه به این‌که نوجوانان در برنامه نقش محوری دارند، تا چه اندازه در تصمیم‌های محتوایی و اجرایی نیز مشارکت می‌کنند؟ آیا انتخاب موضوعات، کارشناسان و حتی شیوه تولید با نظر آنها انجام می‌شود؟
تیم فکری و تیم تولید همه به پیش به‌طور کامل با حضور نوجوانان شکل گرفته است. اعضای این گروه عمدتا از متولدین اواخر دهه هفتاد، دهه هشتاد و حتی دهه نود هستند؛ بنابراین در تصمیم‌هایی که قرار است درباره برنامه گرفته شود، نگاه و نظر این دوستان، چه دختران و چه پسران، مورد توجه قرار می‌گیرد.
موضوعات روز و داغی که خودشان علاقه دارند درباره آنها صحبت شود، کارشناسانی که برای این نسل شناخته‌شده و محبوب هستند و حتی شیوه مواجهه با این کارشناسان، از جمله مواردی است که در جمع فکری برنامه بررسی می‌شود. این دوستان معتقدند حضور یک نوجوان در کنار کارشناسی که او را از رسانه و فضای مجازی می‌شناسد، می‌تواند زمینه طرح پرسش‌هایی را فراهم کند که به پاسخ‌های مستندتر و دقیق‌تری برسد. این مشارکت به اتاق فکر محدود نیست؛ نوجوانان در گروه تدوین و بخش‌های مختلف تولید و تهیه نیز حضور دارند. ما به‌عنوان نسل‌های قبلی، بیشتر تلاش می‌کنیم مسائل فنی و اجرایی برنامه را پیش ببریم و فرصت بدهیم نسل جدید از نگاه فکری و توانایی‌های تولیدی خودش در برنامه‌سازی استفاده کند. باور داریم وقتی برنامه از زبان و با نگاه خود این نسل ساخته شود، ارتباط نزدیک‌تری با مخاطب نوجوان برقرار خواهد کرد.
با توجه به ضرورت پرداختن سریع به موضوعات روز، چگونه میان سرعت تولید و بررسی دقیق سوژه‌ها تعادل برقرار می‌کنید؟
با توجه به پشتوانه فکری و تحقیقاتی برنامه، کار ما عملا از همان لحظه‌ای که ضبط یک قسمت تمام می‌شود، برای هفته بعد آغاز خواهد شد. تلاش می‌کنیم موضوعات را به‌روز نگه داریم و فاصله میان اتفاقات و پرداختن به آنها روی آنتن به حداقل برسد. برای این کار، یک تیم محتوایی داریم که موضوعات مورد نظر را بررسی می‌کند. محققان و اعضای گروه سردبیری درباره سوژه‌هایی که قرار است هفته آینده به آنها بپردازیم، تحقیق می‌کنند، اخبار و گزارش‌های مرتبط را در فضای رسانه‌ای و مجازی گردآوری و تنظیم می‌کنند و نتیجه این بررسی‌ها در اختیار گروه برنامه‌ساز و سردبیران قرار می‌گیرد. در واقع، موضوعات هرقسمت با توجه به همین پشتوانه تحقیقاتی چیده می‌شوند. برای ما مهم است که بین بخش‌های مختلف برنامه ارتباط محتوایی وجود داشته باشد و مخاطب در طول زمان پخش با مجموعه‌ای از گفت‌و‌گو‌های مرتبط و دارای مسیر مشخص روبه‌رو شود. از ابتدای برنامه تا پایان آن، همه بخش‌ها از پیش طراحی می‌شوند و چیزی به‌صورت اتفاقی یا بدون برنامه‌ریزی روی آنتن نمی‌رود.
 در برنامه‌های گفت‌وگومحور، حفظ ارتباط با مخاطب نوجوان و پرهیز از لحن تصنعی اهمیت زیادی دارد. چه سازوکاری برای دریافت بازخورد دانش‌آموزان و تبدیل دغدغه‌های آنها به سوژه‌های برنامه در نظر گرفته‌اید؟
یکی از دغدغه‌های اصلی ما به‌عنوان رسانه، نزدیک‌شدن به مخاطب و فراهم‌کردن فرصتی است تا او بتواند خودش، مسائل و دغدغه‌هایش را روی آنتن ببیند. البته کار با نسل نوجوان پیچیدگی‌های خاص خودش را دارد. این گروه سنی معمولا با پرداخت‌های نمایشی و غیرصریح ارتباط برقرار نمی‌کند و ترجیح می‌دهد موضوعات روشن و بدون جانبداری بررسی شوند و ابعاد مختلف و حتی بخش‌های کمتر دیده‌شده یک مسأله را بشناسد. برای ارتباط مستمر با این مخاطبان، سامانه‌ای در نظر گرفته‌ایم تا بتوانیم نقدها، پیشنهاد‌ها و موضوعات مورد نظرشان را دریافت و رصد کنیم. یک تیم ارتباطی داریم که پیامک‌های ارسال‌شده به برنامه را پیگیری می‌کند و در مواردی با فرستندگان پیام تماس می‌گیرد. گاهی از دل همین پیام‌ها موضوعاتی استخراج می‌شود که در قسمت‌های بعدی برنامه به آنها می‌پردازیم. در واقع، این فضا در همه به پیش باز است تا نوجوانان بتوانند مسائل و پرسش‌های‌شان را صریح مطرح کنند. شماره پیامک برنامه ۳۰۷۵ است و مخاطبان می‌توانند از طریق رمزینه‌ای که هنگام پخش در گوشه تصویر قرار می‌گیرد نیز با ما در پیام‌رسان بله ارتباط برقرار کنند. تمایل جدی داریم این ارتباط دوطرفه مستمر باشد؛ چون بازخورد مخاطبان به ما کمک می‌کند مسیر محتوایی برنامه را دقیق‌تر و متناسب‌تر با نیاز‌های این نسل پیش ببریم.
در شکل‌گیری هویت بصری و اجرایی برنامه، از طراحی گرافیک و انتخاب موسیقی تا لحن مجری و کارشناسان، چه ملاحظاتی برای نزدیک‌شدن به سلیقه نوجوانان داشته‌اید؟
از ابتدای شکل‌گیری برنامه، پشتوانه مدیریتی و فکری مشخصی برای آن وجود داشته است. مدیر شبکه آموزش، دکتر پارسانیا، توجه ویژه‌ای به این مجموعه داشتند و از همان ابتدا جلسات متعددی با حضور ایشان و گروه‌های تولید و محتوایی برگزار شد. یکی از محور‌های اصلی این جلسات، ساخت برنامه‌ای متناسب با شأن و جایگاه نوجوانان بود؛ برنامه‌ای که این گروه سنی در بخش‌های مختلف آن دیده شوند.
این نگاه در جزئیات اجرایی هم مورد توجه قرار گرفت؛ از گرافیک و موسیقی گرفته تا انتخاب موضوعات، لحن برنامه و مجری‌ای که از نظر سنی و زبانی به مخاطبان نزدیک باشد. در انتخاب کارشناسان نیز تلاش کردیم سراغ افرادی برویم که نوجوانان آنها را در رسانه‌های مختلف و فضای مجازی می‌شناسند و با دیدگاه‌های‌شان آشنایی دارند.
واقعیت این است که نوجوانان امروز زبان گویا و قدرت نقد بالایی دارند. گاهی تصور می‌کنیم آنها صرفا در حال مخالفت یا انتقاد هستند، در حالی که وقتی با این نسل صریح صحبت کنیم و مسائل را همان‌طور که هستند بر ایشان توضیح دهیم، امکان برقراری ارتباط و همراهی بیشتر فراهم می‌شود.
خوشحالم که شبکه آموزش گامی در مسیر تربیت سیاسی و اجتماعی نوجوانان برداشته است. امیدوارم در رسانه ملی شاهد برنامه‌های بیشتری با این رویکرد باشیم تا نوجوانان بتوانند جایگاه خود را در رسانه ببینند و ارتباط نزدیک‌تر و مستمرتری با رسانه خودشان برقرار کنند.