تجمعات شبانه؛ سیستم ایمنی جامعه
تجمعات شبانه در بستر بحرانها، از منظر جامعهشناسی سیاسی و مدیریت بحران، پدیدهای فراتر از یک گردهمایی ساده یا واکنشی هیجانی و دفعی است؛ این اجتماعات در حقیقت فضایی زنده برای بازتعریف هویت جمعی و نشانهای از یک واکنش سریع مدنی بهشمار میروند.
دکتر اصغر مشبکی | عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس
درواقع در مواجهه با رویدادهای ناگهانی، نخستین و مهمترین کارکرد این تجمعات، بازسازی همبستگی اجتماعی در لایههای آسیبپذیر جامعه است. بحرانها ذاتا با تزریق ترس، اضطراب و انزوای فردی همراه هستند، طوری که میتوانند پیوندهای سنتی و اجتماعی را از هم بپاشند؛ اما تجمعات با فراهمکردن بستر حضور جمعی، مفهوم فردی «من» را به مفهوم قدرتمند «ما» ارتقا میدهند و با بازآفرینی احساس امنیت، تعلق خاطر و پیوندهای عاطفی میان شهروندان، سدی در برابر فروپاشی روانی جامعه ایجاد میکنند. در کنار این پیوند عاطفی، مدیریت جریان اطلاعات و مقابله با جنگ روانی از دیگر کارکردهای حیاتی این اجتماعات است. در شرایط بحرانی، شایعات و اخبار جعلی با سرعتی سرسامآور پیشتر از واقعیت حرکت و اضطراب عمومی را تشدید میکنند؛ بااینحال، تجمعاتی که از رگههای ساختار و رهبری درونزا برخوردار باشند، ظرفیت آن را دارند که به کانالی مطمئن برای هدایت افکارعمومی، انتقال روایتهای واقعی و مهار تروماهای روانی مبدل شوند. افزونبراین، تخلیه هیجانی و مدیریت تنشهای انباشتهشده ناشی از فشارهای متراکم اقتصادی، اجتماعی و امنیتی در بستر این تجمعات رخ میدهد؛ جایی که مردم فرصت اعتراض، بروز خشم و تخلیه روانی کنترلشده را پیدا میکنند. در بالاترین لایه، این تجمعات زمینهساز یک تغییر پارادایم بنیادین از وضعیت مسئول منفعل، به کنشگر فعال هستند. اما حضور در تجمعات به مردم حس اثربخشی، عاملیت و مسئولیت اجتماعی تزریق میکند.