سدها تشنه بارش‌های پاییزی
هواشناسی کشور ازچند روز قبل اعلام کرد باران رحمت الهی در شهرها و استان‌های مختلف می‌بارد و در برخی از استانها حتی هشدار قرمز سیلاب داده شد اما نکته جالب ماجرا اینجاست که اکنون که در حال تهیه این گزارش هستیم و همچنان باران می‌بارد، 57 درصد سدهای کشور خالی است.
با آغاز سال آبی جدید، اگرچه میزان ورودی آب به سدهای کشور نسبت به سال گذشته ۷۲ درصد افزایش یافته اما پرشدگی مخازن، همچنان حدود ۴۳ درصد است. در تهران نیز ذخایر پنج سد تأمین‌کننده آب پایتخت به حدود ۳۴۰ میلیون مترمکعب رسیده و میزان پرشدگی آنها تنها ۱۸درصد است؛ وضعیتی که ضرورت صرفه‌جویی و مدیریت مصرف آب را در سراسر کشور دوچندان می‌کند.
آمارهای اولیه از افزایش ورودی آب به سدها در مقایسه با سال گذشته حکایت دارد اما تداوم خشکسالی‌های متوالی در سال‌های اخیر، کاهش ذخایر آبی و فشار بر منابع سطحی و زیرزمینی، شرایطی را رقم زده که نمی‌توان به یک بار بارش دل بست. براساس آخرین آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران تا ۱۰ آبان‌ماه سال آبی جاری، حجم آب موجود در مخازن سدهای کشور به ۲۲ میلیارد و ۵۸۰میلیون مترمکعب رسیده است. این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۳۰ درصد افزایش دارد؛ با این‌حال، درصد پرشدگی مخازن سدهای کشور حدود ۴۳درصد بوده و بیش از ۵۷ درصد ظرفیت آنها همچنان خالی مانده است.
مقایسه ذخایر فعلی با متوسط ۱۰ ساله نیز نشان می‌دهد حجم آب موجود در مخازن تنها ۵ درصد بالاتر از میانگین بلندمدت قرار دارد. بنابراین افزایش ذخایر نسبت به سال گذشته به معنای عبور از شرایط کم‌آبی نیست و همچنان باید مدیریت منابع و مصارف آب در اولویت قرار گیرد.
بررسی آمار ورودی آب به مخازن سدهای کشور نشان می‌دهد از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۰ آبان‌ماه، مجموع ورودی آب به سدها به یک میلیارد و ۹۱۰ میلیون مترمکعب رسیده است. این رقم در مدت مشابه سال گذشته یک‌میلیارد و ۱۱۰ میلیون مترمکعب و متوسط ۱۰ ساله آن یک میلیارد و ۷۲۰ میلیون مترمکعب بوده است.
به این ترتیب، ورودی آب به سدهای کشور نسبت به سال گذشته ۷۲درصد و در مقایسه با متوسط ۱۰ ساله حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است. با وجود این، میزان خروجی آب از سدها در همین بازه زمانی به دو میلیارد و ۶۵۰ میلیون مترمکعب رسیده که ۶ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است.
این آمار نشان می‌دهد اگرچه بارندگی‌ها و ورودی آب به مخازن نسبت به سال گذشته شرایط بهتری داشته اما همچنان توازن میان منابع و مصارف آب از اهمیت بالایی برخوردار است.
بارندگی‌های تهران کمتر از میانگین بلندمدت است
وضعیت منابع آبی تهران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های مصرف آب کشور، نگران‌کننده‌تر از میانگین ملی است. آب شرب پایتخت از پنج سد پیرامونی شامل لار، لتیان، ماملو، امیرکبیر و طالقان تأمین می‌شود. تهران سال آبی گذشته را در شرایط بسیار دشوار و با حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب ذخیره آبی در پنج سد آغاز کرد. این میزان در ابتدای سال آبی جاری به حدود ۴۵۰ میلیون مترمکعب افزایش یافت اما اکنون مجموع ذخایر این پنج سد به حدود ۳۴۰ میلیون مترمکعب رسیده است.
از این میزان حدود ۲۷۰ میلیون مترمکعب در سدهای امیرکبیر و طالقان و ۷۰ میلیون مترمکعب در سه سد سامانه شرقی شامل لار، لتیان و ماملو ذخیره شده است. بر همین اساس، میزان پرشدگی مجموع سدهای تأمین‌کننده آب تهران حدود ۱۸ درصد بوده و هنوز به ۲۰ درصد نرسیده است. سد لار تنها ۳ درصد ذخیره آبی دارد و میزان پرشدگی سد لتیان ۲۹ درصد و سد ماملو حدود ۱۱ درصد است. در مقابل، سدهای امیرکبیر و طالقان شرایط بهتری دارند و بخش عمده ذخایر فعلی سدهای تهران در این دو مخزن قرار گرفته است.
دوستی، لار و طرق در میان کم‌آب‌ترین سدهای کشور
بررسی وضعیت سدهای مهم کشور نیز نشان می‌دهد بهبود نسبی ذخایر در مقیاس ملی به معنای بهبود شرایط در همه استانها نیست و برخی مخازن همچنان با وضعیت بسیار نامطلوبی مواجه هستند.
سد دوستی در خراسان‌رضوی با تنها یک درصد پرشدگی و ۱۵ میلیون مترمکعب ذخیره آب، یکی از بحرانی‌ترین وضعیت‌ها را در میان سدهای مهم کشور دارد. میزان ذخایر این سد در مقایسه با متوسط ۱۰ ساله ۹۵ درصد کاهش یافته است. سد لار در استان تهران نیز با ۲ درصد پرشدگی و ۲۳ میلیون مترمکعب ذخیره آب در جایگاه بعدی قرار دارد. ذخایر این سد نسبت به متوسط بلندمدت ۵۳ درصد کاهش نشان می‌دهد. همچنین سد طرق در خراسان‌رضوی با تنها ۳ درصد پرشدگی و یک میلیون مترمکعب ذخیره آب با کاهش ۹۲درصدی ذخایر نسبت به متوسط ۱۰ ساله مواجه است. سد بارادو در خراسان‌شمالی نیز با ۳ درصد پرشدگی و سه میلیون مترمکعب ذخیره آب در وضعیت نامناسبی قرار دارد. در همین حال، سد شمیل و نیان در استان هرمزگان با ۸ درصد پرشدگی و پنج میلیون مترمکعب ذخیره آب از دیگر مخازن کم‌آب کشور محسوب می‌شود.
در مقابل، برخی سدهای کشور وضعیت مناسب‌تری دارند. در استان خوزستان، میزان پرشدگی سدهای کارون، دز و کرخه به ترتیب ۶۲، ۳۸ و ۴۰ درصد گزارش شده است. سد مارون نیز ۴۶ درصد پرشدگی دارد. در استان آذربایجان‌شرقی نیز سدهای خداآفرین، ستارخان، شهید کاظمی و بارون در محدوده افزایش ذخایر نسبت به متوسط بلندمدت قرار گرفته‌اند.
صرفه‌جویی؛ ضرورت عبور از سال آبی جدید
مجموع آمارهای منابع آبی کشور نشان می‌دهد اگرچه سال آبی جدید در مقایسه با سال گذشته با شرایط بهتری از نظر ورودی آب به سدها آغاز شده اما آثار خشکسالی‌های متوالی همچنان بر منابع آبی کشور باقی است. خالی بودن بیش از نیمی از ظرفیت سدهای کشور و پرشدگی کمتر از ۲۰ درصدی سدهای تهران، نشانه‌هایی هستند که ضرورت مدیریت مصرف را یادآوری می‌کنند.
در چنین شرایطی، صرفه‌جویی در مصرف آب نباید صرفا به استان‌های دارای تنش آبی یا شهر تهران محدود شود. منابع آبی کشور به یکدیگر وابسته‌اند و استمرار مدیریت مصرف در همه بخش‌ها، از خانگی و کشاورزی تا صنعت، برای جلوگیری از تشدید بحران ضروری است. نباید افزایش بارندگی‌ها در مقایسه با سال گذشته موجب غفلت از واقعیت منابع آبی کشور شود. با توجه به ذخایر محدود سدها و پیشینه چندساله خشکسالی، مدیریت مصرف آب باید به یک ضرورت مستمر تبدیل شود؛ چراکه تداوم شرایط کم‌آبی می‌تواند تأمین آب شرب و فعالیت‌های اقتصادی را در ماه‌های آینده با دشواری بیشتری مواجه کند.
بارندگی‌ها همچنان کمتر از میانگین بلندمدت
براساس آمار و داده‌های سازمان هواشناسی، میزان بارش‌ها در کشور از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵ به 11/4 میلی‌متر رسیده است؛ درحالی‌که میانگین بلندمدت بارندگی در این بازه زمانی ۱۴میلی‌متر بوده است. به این ترتیب، میزان بارش‌ها نسبت به دوره بلندمدت 2/7میلی‌متر و معادل ۱۹ درصد کاهش یافته است.
بررسی استانی بارش‌ها نشان می‌دهد در ۹ استان آذربایجان‌شرقی، اردبیل، البرز، ایلام، خراسان‌شمالی، زنجان، کرمان، گلستان و هرمزگان میزان بارندگی نسبت به دوره بلندمدت افزایش داشته است. در مقابل بارش‌ها در ۲۲ استان دیگر کمتر از میانگین بلندمدت بوده و استان یزد با کاهش 89/5 درصدی بیشترین افت بارندگی را ثبت کرده است.
در استان تهران نیز با وجود بارش‌های اخیر، میزان بارندگی از ابتدای سال آبی تا ۱۴ آبان‌ماه همچنان 28/3 درصد کمتر از دوره بلندمدت بوده است. این آمار نشان می‌دهد بارندگی‌های اخیر هنوز نتوانسته کسری بارش را جبران کند و وضعیت منابع آبی کشور همچنان نیازمند مدیریت جدی
مصرف است.
آمارهای اولیه از افزایش ورودی آب به سدها در مقایسه با سال گذشته حکایت دارد اما تداوم خشکسالی‌های متوالی در سال‌های اخیر، کاهش ذخایر آبی و فشار بر منابع سطحی و زیرزمینی، شرایطی را رقم زده که نمی‌توان به یک بار بارش دل بست. براساس آخرین آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران تا ۱۰ آبان‌ماه سال آبی جاری، حجم آب موجود در مخازن سدهای کشور به ۲۲ میلیارد و ۵۸۰میلیون مترمکعب رسیده است. این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۳۰ درصد افزایش دارد؛ با این‌حال، درصد پرشدگی مخازن سدهای کشور حدود ۴۳درصد بوده و بیش از ۵۷ درصد ظرفیت آنها همچنان خالی مانده است.
مقایسه ذخایر فعلی با متوسط ۱۰ ساله نیز نشان می‌دهد حجم آب موجود در مخازن تنها ۵ درصد بالاتر از میانگین بلندمدت قرار دارد. بنابراین افزایش ذخایر نسبت به سال گذشته به معنای عبور از شرایط کم‌آبی نیست و همچنان باید مدیریت منابع و مصارف آب در اولویت قرار گیرد.
بررسی آمار ورودی آب به مخازن سدهای کشور نشان می‌دهد از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۰ آبان‌ماه، مجموع ورودی آب به سدها به یک میلیارد و ۹۱۰ میلیون مترمکعب رسیده است. این رقم در مدت مشابه سال گذشته یک‌میلیارد و ۱۱۰ میلیون مترمکعب و متوسط ۱۰ ساله آن یک میلیارد و ۷۲۰ میلیون مترمکعب بوده است.
به این ترتیب، ورودی آب به سدهای کشور نسبت به سال گذشته ۷۲درصد و در مقایسه با متوسط ۱۰ ساله حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است. با وجود این، میزان خروجی آب از سدها در همین بازه زمانی به دو میلیارد و ۶۵۰ میلیون مترمکعب رسیده که ۶ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است.
این آمار نشان می‌دهد اگرچه بارندگی‌ها و ورودی آب به مخازن نسبت به سال گذشته شرایط بهتری داشته اما همچنان توازن میان منابع و مصارف آب از اهمیت بالایی برخوردار است.
بارندگی‌های تهران کمتر از میانگین بلندمدت است
وضعیت منابع آبی تهران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های مصرف آب کشور، نگران‌کننده‌تر از میانگین ملی است. آب شرب پایتخت از پنج سد پیرامونی شامل لار، لتیان، ماملو، امیرکبیر و طالقان تأمین می‌شود. تهران سال آبی گذشته را در شرایط بسیار دشوار و با حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب ذخیره آبی در پنج سد آغاز کرد. این میزان در ابتدای سال آبی جاری به حدود ۴۵۰ میلیون مترمکعب افزایش یافت اما اکنون مجموع ذخایر این پنج سد به حدود ۳۴۰ میلیون مترمکعب رسیده است.
از این میزان حدود ۲۷۰ میلیون مترمکعب در سدهای امیرکبیر و طالقان و ۷۰ میلیون مترمکعب در سه سد سامانه شرقی شامل لار، لتیان و ماملو ذخیره شده است. بر همین اساس، میزان پرشدگی مجموع سدهای تأمین‌کننده آب تهران حدود ۱۸ درصد بوده و هنوز به ۲۰ درصد نرسیده است. سد لار تنها ۳ درصد ذخیره آبی دارد و میزان پرشدگی سد لتیان ۲۹ درصد و سد ماملو حدود ۱۱ درصد است. در مقابل، سدهای امیرکبیر و طالقان شرایط بهتری دارند و بخش عمده ذخایر فعلی سدهای تهران در این دو مخزن قرار گرفته است.
دوستی، لار و طرق در میان کم‌آب‌ترین سدهای کشور
بررسی وضعیت سدهای مهم کشور نیز نشان می‌دهد بهبود نسبی ذخایر در مقیاس ملی به معنای بهبود شرایط در همه استانها نیست و برخی مخازن همچنان با وضعیت بسیار نامطلوبی مواجه هستند.
سد دوستی در خراسان‌رضوی با تنها یک درصد پرشدگی و ۱۵ میلیون مترمکعب ذخیره آب، یکی از بحرانی‌ترین وضعیت‌ها را در میان سدهای مهم کشور دارد. میزان ذخایر این سد در مقایسه با متوسط ۱۰ ساله ۹۵ درصد کاهش یافته است. سد لار در استان تهران نیز با ۲ درصد پرشدگی و ۲۳ میلیون مترمکعب ذخیره آب در جایگاه بعدی قرار دارد. ذخایر این سد نسبت به متوسط بلندمدت ۵۳ درصد کاهش نشان می‌دهد. همچنین سد طرق در خراسان‌رضوی با تنها ۳ درصد پرشدگی و یک میلیون مترمکعب ذخیره آب با کاهش ۹۲درصدی ذخایر نسبت به متوسط ۱۰ ساله مواجه است. سد بارادو در خراسان‌شمالی نیز با ۳ درصد پرشدگی و سه میلیون مترمکعب ذخیره آب در وضعیت نامناسبی قرار دارد. در همین حال، سد شمیل و نیان در استان هرمزگان با ۸ درصد پرشدگی و پنج میلیون مترمکعب ذخیره آب از دیگر مخازن کم‌آب کشور محسوب می‌شود.
در مقابل، برخی سدهای کشور وضعیت مناسب‌تری دارند. در استان خوزستان، میزان پرشدگی سدهای کارون، دز و کرخه به ترتیب ۶۲، ۳۸ و ۴۰ درصد گزارش شده است. سد مارون نیز ۴۶ درصد پرشدگی دارد. در استان آذربایجان‌شرقی نیز سدهای خداآفرین، ستارخان، شهید کاظمی و بارون در محدوده افزایش ذخایر نسبت به متوسط بلندمدت قرار گرفته‌اند.
صرفه‌جویی؛ ضرورت عبور از سال آبی جدید
مجموع آمارهای منابع آبی کشور نشان می‌دهد اگرچه سال آبی جدید در مقایسه با سال گذشته با شرایط بهتری از نظر ورودی آب به سدها آغاز شده اما آثار خشکسالی‌های متوالی همچنان بر منابع آبی کشور باقی است. خالی بودن بیش از نیمی از ظرفیت سدهای کشور و پرشدگی کمتر از ۲۰ درصدی سدهای تهران، نشانه‌هایی هستند که ضرورت مدیریت مصرف را یادآوری می‌کنند.
در چنین شرایطی، صرفه‌جویی در مصرف آب نباید صرفا به استان‌های دارای تنش آبی یا شهر تهران محدود شود. منابع آبی کشور به یکدیگر وابسته‌اند و استمرار مدیریت مصرف در همه بخش‌ها، از خانگی و کشاورزی تا صنعت، برای جلوگیری از تشدید بحران ضروری است. نباید افزایش بارندگی‌ها در مقایسه با سال گذشته موجب غفلت از واقعیت منابع آبی کشور شود. با توجه به ذخایر محدود سدها و پیشینه چندساله خشکسالی، مدیریت مصرف آب باید به یک ضرورت مستمر تبدیل شود؛ چراکه تداوم شرایط کم‌آبی می‌تواند تأمین آب شرب و فعالیت‌های اقتصادی را در ماه‌های آینده با دشواری بیشتری مواجه کند.
بارندگی‌ها همچنان کمتر از میانگین بلندمدت
براساس آمار و داده‌های سازمان هواشناسی، میزان بارش‌ها در کشور از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵ به 11/4 میلی‌متر رسیده است؛ درحالی‌که میانگین بلندمدت بارندگی در این بازه زمانی ۱۴میلی‌متر بوده است. به این ترتیب، میزان بارش‌ها نسبت به دوره بلندمدت 2/7میلی‌متر و معادل ۱۹ درصد کاهش یافته است.
بررسی استانی بارش‌ها نشان می‌دهد در ۹ استان آذربایجان‌شرقی، اردبیل، البرز، ایلام، خراسان‌شمالی، زنجان، کرمان، گلستان و هرمزگان میزان بارندگی نسبت به دوره بلندمدت افزایش داشته است. در مقابل بارش‌ها در ۲۲ استان دیگر کمتر از میانگین بلندمدت بوده و استان یزد با کاهش 89/5 درصدی بیشترین افت بارندگی را ثبت کرده است.
در استان تهران نیز با وجود بارش‌های اخیر، میزان بارندگی از ابتدای سال آبی تا ۱۴ آبان‌ماه همچنان 28/3 درصد کمتر از دوره بلندمدت بوده است. این آمار نشان می‌دهد بارندگی‌های اخیر هنوز نتوانسته کسری بارش را جبران کند و وضعیت منابع آبی کشور همچنان نیازمند مدیریت جدی
مصرف است.