کار بدون حمایت
میلیون‌ها نفر در سراسر جهان هر روز در خانه‌های دیگران کار می‌کنند؛ خانه‌هایی که نظافت‌شان را برعهده دارند، از کودکان و سالمندان مراقبت می‌کنند، غذا می‌پزند و بخش مهمی از بار زندگی روزمره خانواده‌ها را بر دوش می‌کشند. با این حال، بسیاری از این افراد نه از امنیت شغلی برخوردارند، نه دستمزد متناسب با حجم کارشان دریافت می‌کنند و نه به حمایت‌های قانونی و تأمین اجتماعی دسترسی دارند. تازه‌ترین گزارش سازمان بین‌المللی کار نشان می‌دهد بیش از ۸۰درصد کارگران خانگی جهان همچنان در اشتغال غیررسمی فعالیت می‌کنند؛ وضعیتی که آنها را در برابر استثمار، اخراج ناگهانی و محرومیت از حقوق اولیه شغلی آسیب‌پذیر کرده است.
66/5میلیون نفر بدون حمایت‌های قانونی
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش، ابعاد گسترده محرومیت قانونی در میان کارگران خانگی است. براساس آمار منتشرشده، حدود 66/5 میلیون نفر از این نیروهای کار به حمایت‌های قانونی مؤثر و نظام مناسب تأمین اجتماعی دسترسی ندارند.
اشتغال غیررسمی به این معناست که بسیاری از کارگران خانگی از مزایایی مانند بیمه درمانی، بازنشستگی، مرخصی با حقوق و حمایت در برابر حوادث شغلی محروم می‌مانند. در چنین شرایطی، حتی اختلاف بر سر میزان دستمزد یا ساعات کار نیز می‌تواند به بحرانی جدی برای این افراد تبدیل شود؛ چراکه در بسیاری از موارد، قرارداد رسمی و سازوکار مشخصی برای پیگیری حقوق آنها وجود ندارد.
کار خانگی در بسیاری از کشورها همچنان به‌عنوان فعالیتی خارج از ساختار رسمی بازار کار دیده می‌شود. همین مسأله باعث شده مرز میان رابطه کاری و توافق شخصی در بسیاری از موارد مبهم باشد و کارفرمایان بتوانند از نبود نظارت کافی به نفع خود استفاده کنند.
زنان؛ اکثریت نیروی کار خانگی جهان
یکی دیگر از نکات قابل‌توجه گزارش سازمان بین‌المللی کار، ترکیب جنسیتی این گروه شغلی است. زنان 77/2درصد از کارگران خانگی جهان را تشکیل می‌دهند؛ آماری که نشان می‌دهد این حوزه همچنان به‌شدت زنانه است. این مسأله تنها به سهم بالای زنان در این مشاغل محدود نمی‌شود، بلکه با نابرابری‌های گسترده‌تری در بازار کار ارتباط دارد. نگهداری از کودکان و سالمندان، رسیدگی به افراد نیازمند مراقبت، نظافت و انجام امور روزمره خانه از‌جمله فعالیت‌هایی است که در بسیاری از جوامع به‌طور سنتی برعهده زنان گذاشته شده است.
با وجود اهمیت اقتصادی و اجتماعی این فعالیت‌ها، ارزش کار خانگی اغلب کمتر از سایر مشاغل در نظر گرفته می‌شود. در نتیجه، زنانی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، بیش از دیگران در معرض دستمزد پایین، نبود امنیت شغلی و محرومیت از مزایای قانونی قرار می‌گیرند.
دستمزد کمتر در برابر ساعات کاری طولانی‌تر
شکاف دستمزدی یکی دیگر از بخش‌های نگران‌کننده این گزارش است. براساس اطلاعات منتشرشده سازمان بین‌المللی کار، دستمزد کارگران خانگی به‌طور متوسط معادل 53/3 درصد دستمزد سایر کارکنان است. به‌عبارت دیگر، این گروه با وجود انجام فعالیت‌هایی که برای تداوم زندگی روزمره ضروری است، به‌طور متوسط درآمدی نزدیک به نیمی از سایر شاغلان دریافت می‌کنند.
این نابرابری زمانی جدی‌تر می‌شود که ساعات کار این افراد را نیز در نظر بگیریم. آمارها نشان می‌دهد 35/2 درصد کارگران خانگی جهان دست‌کم ۴۹ ساعت در هفته کار می‌کنند؛ رقمی که از اشتغال طولانی‌مدت بخش قابل‌توجهی از این نیروی کار حکایت دارد.
ترکیب دستمزد پایین و ساعات کاری طولانی، تصویری از نوعی نابرابری ساختاری ارائه می‌دهد؛ کارگرانی که بخش مهمی از زمان و توان جسمی خود را صرف تأمین رفاه دیگران می‌کنند اما خودشان از حداقل‌های یک زندگی شغلی باثبات محروم هستند.
حقوقی که هنوز به اجرا نرسیده‌اند
سازمان بین‌المللی کار سال ۲۰۱۱ بیانیه شماره ۱۸۹ را با هدف تضمین حقوق کارگران خانگی تصویب کرد. این سند بر برخورداری این افراد از شرایط کاری منصفانه، دستمزد مناسب، ساعات کار مشخص، استراحت، امنیت شغلی و حمایت‌های اجتماعی تأکید دارد.
با این حال، گذشت ۱۵ سال از تصویب این بیانیه هنوز نتوانسته به معنای پایان محرومیت گسترده کارگران خانگی باشد. فاصله میان تصویب قوانین و اجرای واقعی آنها همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های این حوزه است.
مسأله اصلی این است که کار خانگی، با وجود نقش حیاتی در اقتصاد و بازتولید اجتماعی، همچنان در بسیاری از کشورها به اندازه سایر مشاغل جدی گرفته نمی‌شود. تا زمانی که این فعالیت به‌عنوان یک شغل رسمی با حقوق مشخص به رسمیت شناخته نشود، میلیون‌ها کارگر خانگی همچنان مسئولیت‌های سنگینی برعهده خواهند داشت، بی‌آن‌که از حمایت‌های قانونی و شغلی متناسب با حقوق طبیعی نیروی کار برخوردار شوند.
یکی از مهم‌ترین یافته‌های این گزارش، ابعاد گسترده محرومیت قانونی در میان کارگران خانگی است. براساس آمار منتشرشده، حدود 66/5 میلیون نفر از این نیروهای کار به حمایت‌های قانونی مؤثر و نظام مناسب تأمین اجتماعی دسترسی ندارند.
اشتغال غیررسمی به این معناست که بسیاری از کارگران خانگی از مزایایی مانند بیمه درمانی، بازنشستگی، مرخصی با حقوق و حمایت در برابر حوادث شغلی محروم می‌مانند. در چنین شرایطی، حتی اختلاف بر سر میزان دستمزد یا ساعات کار نیز می‌تواند به بحرانی جدی برای این افراد تبدیل شود؛ چراکه در بسیاری از موارد، قرارداد رسمی و سازوکار مشخصی برای پیگیری حقوق آنها وجود ندارد.
کار خانگی در بسیاری از کشورها همچنان به‌عنوان فعالیتی خارج از ساختار رسمی بازار کار دیده می‌شود. همین مسأله باعث شده مرز میان رابطه کاری و توافق شخصی در بسیاری از موارد مبهم باشد و کارفرمایان بتوانند از نبود نظارت کافی به نفع خود استفاده کنند.
زنان؛ اکثریت نیروی کار خانگی جهان
یکی دیگر از نکات قابل‌توجه گزارش سازمان بین‌المللی کار، ترکیب جنسیتی این گروه شغلی است. زنان 77/2درصد از کارگران خانگی جهان را تشکیل می‌دهند؛ آماری که نشان می‌دهد این حوزه همچنان به‌شدت زنانه است. این مسأله تنها به سهم بالای زنان در این مشاغل محدود نمی‌شود، بلکه با نابرابری‌های گسترده‌تری در بازار کار ارتباط دارد. نگهداری از کودکان و سالمندان، رسیدگی به افراد نیازمند مراقبت، نظافت و انجام امور روزمره خانه از‌جمله فعالیت‌هایی است که در بسیاری از جوامع به‌طور سنتی برعهده زنان گذاشته شده است.
با وجود اهمیت اقتصادی و اجتماعی این فعالیت‌ها، ارزش کار خانگی اغلب کمتر از سایر مشاغل در نظر گرفته می‌شود. در نتیجه، زنانی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، بیش از دیگران در معرض دستمزد پایین، نبود امنیت شغلی و محرومیت از مزایای قانونی قرار می‌گیرند.
دستمزد کمتر در برابر ساعات کاری طولانی‌تر
شکاف دستمزدی یکی دیگر از بخش‌های نگران‌کننده این گزارش است. براساس اطلاعات منتشرشده سازمان بین‌المللی کار، دستمزد کارگران خانگی به‌طور متوسط معادل 53/3 درصد دستمزد سایر کارکنان است. به‌عبارت دیگر، این گروه با وجود انجام فعالیت‌هایی که برای تداوم زندگی روزمره ضروری است، به‌طور متوسط درآمدی نزدیک به نیمی از سایر شاغلان دریافت می‌کنند.
این نابرابری زمانی جدی‌تر می‌شود که ساعات کار این افراد را نیز در نظر بگیریم. آمارها نشان می‌دهد 35/2 درصد کارگران خانگی جهان دست‌کم ۴۹ ساعت در هفته کار می‌کنند؛ رقمی که از اشتغال طولانی‌مدت بخش قابل‌توجهی از این نیروی کار حکایت دارد.
ترکیب دستمزد پایین و ساعات کاری طولانی، تصویری از نوعی نابرابری ساختاری ارائه می‌دهد؛ کارگرانی که بخش مهمی از زمان و توان جسمی خود را صرف تأمین رفاه دیگران می‌کنند اما خودشان از حداقل‌های یک زندگی شغلی باثبات محروم هستند.
حقوقی که هنوز به اجرا نرسیده‌اند
سازمان بین‌المللی کار سال ۲۰۱۱ بیانیه شماره ۱۸۹ را با هدف تضمین حقوق کارگران خانگی تصویب کرد. این سند بر برخورداری این افراد از شرایط کاری منصفانه، دستمزد مناسب، ساعات کار مشخص، استراحت، امنیت شغلی و حمایت‌های اجتماعی تأکید دارد.
با این حال، گذشت ۱۵ سال از تصویب این بیانیه هنوز نتوانسته به معنای پایان محرومیت گسترده کارگران خانگی باشد. فاصله میان تصویب قوانین و اجرای واقعی آنها همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های این حوزه است.
مسأله اصلی این است که کار خانگی، با وجود نقش حیاتی در اقتصاد و بازتولید اجتماعی، همچنان در بسیاری از کشورها به اندازه سایر مشاغل جدی گرفته نمی‌شود. تا زمانی که این فعالیت به‌عنوان یک شغل رسمی با حقوق مشخص به رسمیت شناخته نشود، میلیون‌ها کارگر خانگی همچنان مسئولیت‌های سنگینی برعهده خواهند داشت، بی‌آن‌که از حمایت‌های قانونی و شغلی متناسب با حقوق طبیعی نیروی کار برخوردار شوند.