لجبازی ترامپ پس از شکست پرهزینه از ایران
ترامپ بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار به خزانه کشورش خسارت وارد کرده است. برآوردها نشان می‌دهد هزینه نظامی جنگ میان آمریکا و ایران از ۲۸ فوریه تا ۹سپتامبر ۲۰۲۶، یعنی طی ۱۹۴ روز، به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار رسیده است.
محمد الضبع | کارشناس مصری مسائل غرب آسیا
هزینه مستقیم جنگ در هفته نخست حدود 11/3 میلیارد دلار بود و پس از آن نیز با نرخ عملیاتی نزدیک به یک میلیارد دلار در روز ادامه یافت. همچنین، داده‌های مراکز پژوهشی آمریکا، ازجمله مؤسسه واتسون دانشگاه براون، نشان می‌دهد که مصرف‌کنندگان و اقتصاد آمریکا به‌تنهایی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار هزینه اضافی ناشی از افزایش قیمت سوخت و انرژی متحمل شده‌اند. این رقم، هزینه‌های بلندمدت دیگری مانند آثار تورمی و هزینه بازپرداخت بدهی‌های دولتی ناشی از استقراض برای تأمین مخارج مالی جنگ را در بر نمی‌گیرد. در مقابل، واشنگتن هیچ دستاورد مالی‌ای به‌دست نیاورده و تلاش‌های ترامپ برای وادار کردن ایران به پذیرش توافقی جهت تقسیم درآمدهای حاصل از عوارض عبورومرور از تنگه هرمز، با هدف جبران خسارت‌های خزانه آمریکا، نیز ناکام مانده است. ناکامی ترامپ در دستیابی به نتایج موردنظر، بار دیگر شکاف دیرینه در مبانی سیاست‌گذاری آمریکا را زنده کرده است؛ شکافی میان دو رویکرد سیاسی: از یک‌سو، مکتب دیپلماسی واقع‌گرایانه و کاهش هزینه‌ها که حزب دموکرات از آن پیروی می‌کند و از سوی دیگر، مکتب بازدارندگی نظامی و بازآرایی موازنه قدرت که رویکرد حزب جمهوریخواه است.
همین مسأله مانع عقب‌نشینی ترامپ می‌شود؛ زیرا نمی‌خواهد تاریخ، پیروزی دیدگاه رقبای سیاسی‌اش را ثبت کند.
بنابراین، ترامپ چه از نظر اقتصادی و چه از منظر نظامی و سیاسی، نمی‌تواند بدون دستیابی به دستاوردهای ملموسی که خسارت‌های خزانه‌داری آمریکا و شهروندان این کشور را جبران کند، از جنگ عقب‌نشینی کند. چنین اتفاقی تنها در صورتی رخ خواهد داد که ایران تسلیم شود؛ احتمالی که بسیار بعید است. گزینه دیگر این است که کشورهای حوزه خلیج‌فارس هزینه‌های جنگ را بپردازند و علاوه بر آن، منافع مالی دیگری نیز نصیب آمریکا کنند؛ رویکردی مبتنی بر منطق معامله‌گری که ترامپ به آن پایبند است. عامل دیگری که شرایط را برای ترامپ پیچیده‌تر می‌کند، این است که ایران جنگ را صرفا در قالب یک رویارویی متعارف دنبال نمی‌کند، بلکه با توزیع بار و هزینه‌های جنگ در چندین جبهه، ازجمله کشتیرانی، تنگه هرمز و متحدان منطقه‌ای خود، عمل می‌کند. همین مسأله باعث شده تا واشنگتن به‌تنهایی نتواند درباره پایان دادن به جنگ تصمیم بگیرد. ایران همچنین روی عامل زمان و افزایش هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم جنگ حساب کرده است؛ ازجمله افزایش قیمت انرژی، تورم و پیامدهای اقتصادی برای آمریکا. این وضعیت دولت ترامپ را به سمت تشدید بیشتر تنش‌ها سوق می‌دهد تا پیش از خارج شدن اوضاع از کنترل، تصویری از پیروزی به نمایش بگذارد. تا زمانی که تسلیم تهران، با توجه به راهبرد فرسایشی آن، احتمالی دور از ذهن به نظر می‌رسد و تأمین مستقیم هزینه‌های جنگ از سوی کشورهای خلیج‌فارس نیز با محاسبات پیچیده‌ای همراه باشد، ترامپ خود را ناچار خواهد دید تا آخرین روز دوره ریاست‌جمهوری‌اش به رویارویی ادامه دهد؛ به این امید که توافقی را به‌دست آورد که پیروزی را برای او تضمین کند و هزینه‌های تحمیل‌شده بر خزانه آمریکا را پوشش دهد. مشکل ترامپ این است که از وجود چهره‌های خلاق و کارآمد در حوزه سیاست و امور نظامی بی‌بهره است؛ زیرا به بازرگانان و فعالان اقتصادی تکیه کرده و مسئولیت‌های وزارتخانه‌ای و مأموریت‌های نمایندگی سیاسی را به آنها سپرده است. این افراد نه سیاست‌گذارانی حرفه‌ای هستند و نه از تجربه نظامی برخوردارند. بنابراین، توانایی و خلاقیت لازم برای مدیریت چنین بحرانی را، آن‌‌گونه که از سیاستمداران و فرماندهان نظامی انتظار می‌رود، ندارند. ترامپ و حلقه بازرگانان اطرافش با جنگ علیه ایران مانند یک سفر تجاری برخورد کردند؛ سفری که قرار بود از آن با قراردادها، نفت و ثروت‌های معدنی بازگردند؛ درست همان‌گونه که در ونزوئلا اتفاق افتاد. یکی دیگر از دلایل طولانی‌شدن جنگ، تغییر مداوم اهداف آن است؛ تغییری که از نبود راهبردی روشن و هدفی ثابت سرچشمه می‌گیرد. هدف اصلی در ابتدا سرنگونی نظام ایران، تضعیف آن یا درهم‌شکستن قدرتش بود تا به حکومتی مشابه نظام‌هایی تبدیل شود که در برابر ارباب آمریکایی سر تعظیم فرود می‌آورند و تسلیم خواسته‌های او هستند. اما هنگامی که این هدف محقق نشد، ترامپ به طرح دیگری روی آورد: تحریک مردم ایران علیه نظام خود از طریق اعمال محاصره نظامی و اقتصادی. نتیجه اما معکوس بود و مردم بیش از پیش با نظام خود اعلام همبستگی کردند. واشنگتن ترامپی سطح محاصره اقتصادی را افزایش داد تا هزینه جنگ بر سر اراده و حاکمیت ملی را برای مردم ایران بالا ببرد و آنها را به دلیل موضع‌شان تنبیه کند. به این ترتیب، رویارویی ترامپ و حلقه بازرگانان اطرافش دیگر صرفا با نظام ایران نیست، بلکه مردم این کشور را نیز دربرگرفته است. شاهد این مدعا، حمله اخیر به یک مراسم عروسی و همچنین هدف قرار دادن نیروگاه‌های برق و زیرساخت‌های غیرنظامی به بهانه اشتباه در تعیین مختصات است. بنابراین، جنگ علیه ایران دیگر صرفا یک عملیات نظامی با اهداف یا جدول زمانی مشخص نیست، بلکه به «جنگی فرسایشی و مبتنی بر استفاده از اهرم‌های فشار» تبدیل شده است که هزینه‌های آن هر روز از خزانه آمریکا و اقتصاد جهانی پرداخت می‌شود. همین مسأله خروج از جنگ را دشوارتر و پرهزینه‌تر از ادامه آن ساخته است؛ درحالی‌که مردم ایران سال‌ها با تحریم‌ها و محاصره اقتصادی زندگی کرده و با این شرایط سازگار شده‌اند. از همین‌رو، جنگ وارد مرحله تازه‌ای از «لجبازی راهبردی» شده است؛ مرحله‌ای که در آن هریک از طرفین، مفهوم پیروزی و ارعاب را از نو تعریف می‌کنند. پیشنهاد ترامپ برای تبدیل تنگه هرمز به گذرگاهی تحت کنترل تهاجمی و امنیتی آمریکا نیز نتوانسته توانایی تهران را برای تبدیل تنش‌های دریایی به ابزاری جهت افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل بین‌المللی از بین ببرد.
همین مسأله مانع عقب‌نشینی ترامپ می‌شود؛ زیرا نمی‌خواهد تاریخ، پیروزی دیدگاه رقبای سیاسی‌اش را ثبت کند.
بنابراین، ترامپ چه از نظر اقتصادی و چه از منظر نظامی و سیاسی، نمی‌تواند بدون دستیابی به دستاوردهای ملموسی که خسارت‌های خزانه‌داری آمریکا و شهروندان این کشور را جبران کند، از جنگ عقب‌نشینی کند. چنین اتفاقی تنها در صورتی رخ خواهد داد که ایران تسلیم شود؛ احتمالی که بسیار بعید است. گزینه دیگر این است که کشورهای حوزه خلیج‌فارس هزینه‌های جنگ را بپردازند و علاوه بر آن، منافع مالی دیگری نیز نصیب آمریکا کنند؛ رویکردی مبتنی بر منطق معامله‌گری که ترامپ به آن پایبند است. عامل دیگری که شرایط را برای ترامپ پیچیده‌تر می‌کند، این است که ایران جنگ را صرفا در قالب یک رویارویی متعارف دنبال نمی‌کند، بلکه با توزیع بار و هزینه‌های جنگ در چندین جبهه، ازجمله کشتیرانی، تنگه هرمز و متحدان منطقه‌ای خود، عمل می‌کند. همین مسأله باعث شده تا واشنگتن به‌تنهایی نتواند درباره پایان دادن به جنگ تصمیم بگیرد. ایران همچنین روی عامل زمان و افزایش هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم جنگ حساب کرده است؛ ازجمله افزایش قیمت انرژی، تورم و پیامدهای اقتصادی برای آمریکا. این وضعیت دولت ترامپ را به سمت تشدید بیشتر تنش‌ها سوق می‌دهد تا پیش از خارج شدن اوضاع از کنترل، تصویری از پیروزی به نمایش بگذارد. تا زمانی که تسلیم تهران، با توجه به راهبرد فرسایشی آن، احتمالی دور از ذهن به نظر می‌رسد و تأمین مستقیم هزینه‌های جنگ از سوی کشورهای خلیج‌فارس نیز با محاسبات پیچیده‌ای همراه باشد، ترامپ خود را ناچار خواهد دید تا آخرین روز دوره ریاست‌جمهوری‌اش به رویارویی ادامه دهد؛ به این امید که توافقی را به‌دست آورد که پیروزی را برای او تضمین کند و هزینه‌های تحمیل‌شده بر خزانه آمریکا را پوشش دهد. مشکل ترامپ این است که از وجود چهره‌های خلاق و کارآمد در حوزه سیاست و امور نظامی بی‌بهره است؛ زیرا به بازرگانان و فعالان اقتصادی تکیه کرده و مسئولیت‌های وزارتخانه‌ای و مأموریت‌های نمایندگی سیاسی را به آنها سپرده است. این افراد نه سیاست‌گذارانی حرفه‌ای هستند و نه از تجربه نظامی برخوردارند. بنابراین، توانایی و خلاقیت لازم برای مدیریت چنین بحرانی را، آن‌‌گونه که از سیاستمداران و فرماندهان نظامی انتظار می‌رود، ندارند. ترامپ و حلقه بازرگانان اطرافش با جنگ علیه ایران مانند یک سفر تجاری برخورد کردند؛ سفری که قرار بود از آن با قراردادها، نفت و ثروت‌های معدنی بازگردند؛ درست همان‌گونه که در ونزوئلا اتفاق افتاد. یکی دیگر از دلایل طولانی‌شدن جنگ، تغییر مداوم اهداف آن است؛ تغییری که از نبود راهبردی روشن و هدفی ثابت سرچشمه می‌گیرد. هدف اصلی در ابتدا سرنگونی نظام ایران، تضعیف آن یا درهم‌شکستن قدرتش بود تا به حکومتی مشابه نظام‌هایی تبدیل شود که در برابر ارباب آمریکایی سر تعظیم فرود می‌آورند و تسلیم خواسته‌های او هستند. اما هنگامی که این هدف محقق نشد، ترامپ به طرح دیگری روی آورد: تحریک مردم ایران علیه نظام خود از طریق اعمال محاصره نظامی و اقتصادی. نتیجه اما معکوس بود و مردم بیش از پیش با نظام خود اعلام همبستگی کردند. واشنگتن ترامپی سطح محاصره اقتصادی را افزایش داد تا هزینه جنگ بر سر اراده و حاکمیت ملی را برای مردم ایران بالا ببرد و آنها را به دلیل موضع‌شان تنبیه کند. به این ترتیب، رویارویی ترامپ و حلقه بازرگانان اطرافش دیگر صرفا با نظام ایران نیست، بلکه مردم این کشور را نیز دربرگرفته است. شاهد این مدعا، حمله اخیر به یک مراسم عروسی و همچنین هدف قرار دادن نیروگاه‌های برق و زیرساخت‌های غیرنظامی به بهانه اشتباه در تعیین مختصات است. بنابراین، جنگ علیه ایران دیگر صرفا یک عملیات نظامی با اهداف یا جدول زمانی مشخص نیست، بلکه به «جنگی فرسایشی و مبتنی بر استفاده از اهرم‌های فشار» تبدیل شده است که هزینه‌های آن هر روز از خزانه آمریکا و اقتصاد جهانی پرداخت می‌شود. همین مسأله خروج از جنگ را دشوارتر و پرهزینه‌تر از ادامه آن ساخته است؛ درحالی‌که مردم ایران سال‌ها با تحریم‌ها و محاصره اقتصادی زندگی کرده و با این شرایط سازگار شده‌اند. از همین‌رو، جنگ وارد مرحله تازه‌ای از «لجبازی راهبردی» شده است؛ مرحله‌ای که در آن هریک از طرفین، مفهوم پیروزی و ارعاب را از نو تعریف می‌کنند. پیشنهاد ترامپ برای تبدیل تنگه هرمز به گذرگاهی تحت کنترل تهاجمی و امنیتی آمریکا نیز نتوانسته توانایی تهران را برای تبدیل تنش‌های دریایی به ابزاری جهت افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل بین‌المللی از بین ببرد.