التهاب بنزین فروکش کرد
موضوع بنزین در اقتصاد ایران همواره فراتر از یک مسأله فنی و اقتصادی بوده و به دلیل اثر روانی تصمیمات بنزینی و ارتباط مستقیم آن با هزینههای زندگی، حملونقل و معیشت خانوارها، از حساسیت اجتماعی بسیار بالایی برخوردار است. تجربه سالهای گذشته، بهویژه اتفاقات آبان ۱۳۹۸، نشان میدهد هرگونه تغییر در سیاستهای بنزینی میتواند بر رفتار مردم و فضای عمومی جامعه اثر منفی بگذارد. به همین دلیل، انتظار میرود دولت در مواجهه با این موضوع، علاوه بر بررسیهای کارشناسی، در نحوه اطلاعرسانی نیز دقت و هماهنگی بیشتری داشته باشد. با این حال، در ماههای اخیر چند بار اظهار نظرهای متفاوت درباره بنزین، فضای عمومی جامعه را ملتهب کرد؛ اتفاقی که بار دیگر با سخنان اخیر معاونان رئیسجمهور تکرار شد.
ماجرای نخست به اواخر مرداد و هفته نخست شهریور امسال بازمیگردد؛ زمانی که اسماعیل سقاباصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، درباره راهکارهای مدیریت ناترازی بنزین و تغییر احتمالی شیوه توزیع آن سخن گفت و سه گزینه بنزینی را مطرح کرد. در پیشنهاد اول، بنزین با قیمت فعلی فقط تا سقف تولید روزانه کشور عرضه شود و پس از تمام شدن آن، جایگاهها خاموش شوند. در پیشنهاد دوم، برای هر خودرو سهمیه مشخصی در نظر گرفته شود و مالکان برای مصرف بیشتر از آن، بنزین را با قیمت آزاد بخرند که به طرح کرمان معروف شد. در پیشنهاد سوم نیز بخشی از بنزین، حدود ۳۰ میلیون لیتر، به حملونقل عمومی اختصاص یابد و باقیمانده، یعنی حدود ۹۱ میلیون لیتر براساس کدملی به همه افراد اختصاص پیدا کند. سه سناریوی پیشنهادی سقاباصفهانی، حساسیت مردم را نسبت به آینده قیمت و نحوه عرضه بنزین افزایش داد. در همان روزها، همزمان با افزایش سفرهای تابستانی، مصرف بنزین نیز رشد قابل توجهی داشت. میانگین مصرف روزانه بنزین که در مرداد حدود ۱۳۸ میلیون لیتر بود، ناگهان در پنج روز نخست شهریور به حدود ۱۴۵ میلیون لیتر رسید.
صفهای سوخت در برخی مناطق شکل گرفت و حتی گزارشهایی از ازدحام و اختلال در روند سوخترسانی منتشر شد. سید نظامالدین موسوی، سخنگوی دیوان محاسبات کشور، 6 شهریورماه گفت: افزایش مصرف در این مقطع از سال به دلیل سفرهای تابستانی قابل پیشبینی بود اما میزان افزایش مصرف قابل توجه است که بخشی از التهاب ایجادشده ناشی از اظهارات ضدونقیض مسئولان درباره قیمت و نحوه عرضه بنزین عامل آن بوده است. پس از این اتفاقات، دولت تلاش کرد مرجع مشخصی برای اطلاعرسانی درباره سیاستهای بنزینی تعیین کند. در جلسهای با حضور رئیسجمهور و مسئولان مرتبط با مدیریت ناترازی انرژی، مقرر شد فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، مواضع و سیاستهای دولت را درباره سوخت اعلام کند و محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، نیز مسئول تشریح ابعاد فنی تصمیمات باشد. سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه نیز همان زمان گفت: سخنگوی واحد در مورد سوخت و بنزین داریم و قرار شد خانم مهاجرانی سیاست دولت را بیان کند و اگر در زمینه بنزین یا گازوئیل تصمیمی گرفته شد، بخش فنی آن را هم رئیس پالایش و پخش کشور، آقای عظیمیفر صحبت کند. هر صحبتی غیر از این دو مرجع بیان شود، صحبت دقیقی نیست و فقط این دو نفر از طرف دولت صحبت میکنند.
از بینیازی به واردات تا نگرانی درباره تأمین
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ۲۶ مهرماه در جلسه شورای اطلاعرسانی دولت با اشاره به اقدامات انجامشده برای مدیریت مصرف انرژی گفت: برای جلوگیری از بروز مشکلات بیشتر در حوزه انرژی و سوخت، موضوع صرفهجویی و مدیریت مصرف را در دستور کار قرار دادیم که با همراهی مردم، به میزان قابل توجهی صرفهجویی صورت گرفت و امروز از واردات بنزین بینیاز شدهایم؛ درحالیکه میبایست ۱۲ میلیارد دلار برای واردات بنزین مورد نیاز هزینه میکردیم.
پس از آن مدیران صنعت نفت نیز از کاهش رشد مصرف بنزین خبر دادند. کرامت ویسکرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، ۱۱ آبان ۱۴۰۵ گفت: مصرف این سوخت در ۱۰ روز نخست آبانماه، در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، 2/1درصد کاهش یافته است. میانگین مصرف روزانه بنزین کشور تا پایان مهرماه به ۱۳۳ میلیون لیتر رسیده بود که نشاندهنده توقف رشد مصرف نسبت به مدت مشابه سال قبل است.
در چنین شرایطی، اظهارات بنزینی هفته گذشته اسماعیل سقاباصفهانی، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی بار دیگر جامعه را ملتهب کرد. او گفت: «ما واقعا مشکل تأمین داریم.» و «مسأله این است که کارت جایگزین یعنی کارت جایگاهی دیگر نیست.» او با اشاره به اینکه سهمیه نخست بنزین تا سه ماه قابلیت ذخیرهسازی دارد، از مردم خواست برای سفرهای خود از قبل برنامهریزی کنند و بنزین مورد نیاز را در کارت سوخت شخصی ذخیره کنند. در ادامه، محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور نیز از جمعآوری تدریجی کارتهای آزاد جایگاهها خبر داد. او با اشاره به قاچاق روزانه حدود ۳۰ میلیون لیتر سوخت گفت: چند هزار خودروی نیسان در کشور فعالیت میکنند که سوخت را از استانهای مختلف جمعآوری و به آن سوی مرزها منتقل میکنند.
تذکر عارف و قالیباف به معاون رئیسجمهور
افزایش حساسیتها درباره بنزین، واکنشها را به دنبال داشت. محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور با اشاره به ضرورت وحدت رویه در اطلاعرسانی دولت، گفت: تقاضای من از همکاران در دولت این است که حتی وقتی دولت در آستانه اتخاذ تصمیمی قرار دارد اما هنوز آن تصمیم نهایی نشده است، درباره آن صحبت نکنند. او تأکید کرد: تصمیمات رسمی دولت درباره بنزین و فرآوردههای نفتی پس از نهایی شدن، از طریق سخنگوی دولت یا مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش اعلام خواهد شد و مطالب مطرحشده در حاشیه جلسات لزوما به معنای راهبرد و تصمیم دولت نیست. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس نیز در نشست علنی روز یکشنبه هفته جاری به اظهارنظرهای مکرر درباره بنزین واکنش نشان داد و گفت: اخیرا برخی اظهارنظرهای مکرر پیرامون مسأله بنزین باعث ایجاد نگرانی در میان مردم شده است، بنزین و ناترازی انرژی، یک موضوع فنی و ملی است که با خرد جمعی، کار کارشناسی، رسیدن به تصمیمات بهینه و قطعی و همراهی مردم حل میشود. هر تصمیمی در این زمینه باید با اقناع افکار عمومی و بهگونهای باشد که کمترین فشار را بر مردم شریفمان وارد کند و لازم است متولیان این حوزه، حساسیت و اهمیت این موضوع را بیش از دیگران درک کنند و از مواضع و اظهارنظرهای مداوم جدا پرهیز کنند.
۵ درصد قاچاق سوخت، مربوط به بنزین است
سیدنظامالدین موسوی، سخنگوی دیوان محاسبات نیز اعلام کرد: براساس آمارهای اعلامشده از سوی مقامات و دستگاههای مسئول، روزانه بین ۲۵ تا ۳۰ میلیون لیتر سوخت در کشور قاچاق میشود که حدود ۹۰ درصد آن مربوط به گازوئیل، بخشی مربوط به فرآوردههایی نظیر نفت سفید و نفت کوره و کمتر از ۵ درصد مربوط به بنزین است. این مقام دیوان محاسبات با تأکید بر ضرورت تمرکز بر قاچاق گازوئیل، افزود: میانگین تولید روزانه بنزین در ماه گذشته حدود ۱۳۱ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر و مصرف روزانه آن حدود ۱۲۸ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر بوده است.
تمام این حواشی در حالی رخ داد که محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، اعلام کرد: دولت تاکنون تصمیم جدیدی درباره بنزین نگرفته و در صورت طرح هرگونه تصمیم در این زمینه، ابعاد آن پیش از اجرا، بررسی و با مردم در میان گذاشته میشود. او توضیح داد: دولت در تصمیمگیری درباره حاملهای انرژی، دسترسی پایدار و آسان مردم به سوخت را در اولویت قرار داده و به دنبال اجرای روشهایی است که ضمن مدیریت مصرف، کمترین آسیب و تبعات اجتماعی را داشته باشد. اجرای طرحهای مدیریت مصرف به معنای محدودیت تردد و سفر مردم نیست و کارتهای آزاد جایگاهها در مسیرهای اصلی مواصلاتی جمعآوری نمیشود. هرچند دوباره التهابات بنزینی فروکش کرد اما دو بار تاکنون اظهارنظرهای غیرکارشناسی باعث ایجاد صف سوختگیری در کشور شده و آنطور که معاون اول رئیس جمهور دستور داده کسی در این زمینه نباید اظهارنظری داشته باشد، مگر اینکه موضع دولت از سوی سخنگوی دولت اعلام شود.
روابط عمومی شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده در مناطق اعلامشده از ۱۱ استان که استفاده از کارت اضطراری جایگاه با محدودیت مواجه شده، تدابیر لازم برای تأمین و توزیع کارتهای سوخت اضطراری در جایگاههای منتخب پیشبینی شده تا شهروندان در صورت نیاز بتوانند از این کارتها استفاده کنند.
با این حال، پاسخ ارائهشده گرچه بر پیشبینی کارتهای اضطراری برای مواقع ضروری تاکید دارد اما هنوز جزئیات مشخصی درباره نحوه دسترسی رانندگان به این کارتها در صورت مفقودی یا خرابی کارت سوخت شخصی، شرایط استفاده از کارت اضطراری پس از اتمام سهمیه در سفرهای طولانی و همچنین میزان دسترسی به این کارتها در جایگاههای مختلف ارائه نمیکند و باید منتظر ماند و دید تا در آینده مسئولان ذیربط چه تمهیداتی خواهند اندیشید و دغدغه مصرفکنندگان در این راستا به زودی مرتفع میشود یا خیر؟