printlogo


موج هشدارهای امنیتی سفارتخانه‌های آمریکا در کشورهای اروپایی نشان می‌دهد این کشور از سایه تهدیدهایی می‌ترسد که خود در شکل‌گیری آنها نقش داشته است
زنگ خطر واشنگتن در اروپا
در روزهایی که کشورهای اروپایی خود را برای برگزاری جشن‌های پایان سال میلادی و بازارهای سنتی کریسمس آماده می‌کنند، مجموعه‌ای از هشدارهای امنیتی سفارتخانه‌های آمریکا در کشورهای مختلف اروپا منتشر شده است؛ هشدارهایی که اگرچه در ظاهر با هدف افزایش احتیاط شهروندان آمریکایی صادر شده‌ اما گستردگی انتشار آنها توجه رسانه‌ها و افکار عمومی را به شرایط امنیتی اروپا جلب کرده است.
عبدالرضا هادی‌زاده نائینی | دبیر گروه بین‌الملل

براساس اطلاعیه‌های منتشرشده در روزهای ۱۳ تا ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶، نمایندگی‌های دیپلماتیک آمریکا به شهروندان این کشور توصیه کرده‌اند در مکان‌های عمومی شلوغ، بازارهای کریسمس، مراکز خرید، ایستگاه‌های قطار، فرودگاه‌ها و رویدادهای پرتجمع هوشیاری بیشتری داشته باشند. همچنین از آنها خواسته شده از حضور در تظاهرات و تجمعات اعتراضی خودداری کرده، اخبار محلی را دنبال کنند و دستورالعمل‌های مقام‌های امنیتی کشورهای میزبان را رعایت کنند.
در بخشی از این هشدارها، احتمال حملات تروریستی از سوی گروه‌های سازمان‌یافته یا افراد مستقل مطرح شده و نسبت به احتمال بروز اختلال در حمل‌ونقل عمومی و پروازها نیز ابراز نگرانی شده است. تهدیدهای بمبگذاری، حتی در مواردی که جعلی باشند، از دیگر موضوعاتی است که در ارزیابی‌های امنیتی مورد توجه قرار گرفته.
البته باید توجه داشت که این هشدارها به معنای اعلام کشف یک عملیات تروریستی مشخص یا اطلاع از وقوع حمله‌ای قریب‌الوقوع نیست؛ با این‌حال، انتشار هماهنگ هشدارهای مشابه در چندین کشور اروپایی، نشان‌دهنده سطحی از نگرانی امنیتی در محاسبات دیپلماتیک و حفاظتی واشنگتن است.
 
آمریکا؛ مدعی امنیت جهانی یا یکی از عوامل گسترش ناامنی؟
اما فراتر از جزئیات این هشدارها، یک پرسش اساسی وجود دارد؛ چرا جهان، به‌ویژه اروپا و غرب آسیا، همچنان با چرخه‌های مداوم بحران، تنش و ناامنی روبه‌روست و سهم قدرت‌های مداخله‌گر در شکل‌گیری این وضعیت چقدر است؟
ایالات متحده سال‌هاست خود را یکی از اصلی‌ترین مدعیان تأمین امنیت بین‌المللی معرفی می‌کند. واشنگتن با همین ادعا در مناطق مختلف جهان حضور نظامی پیدا کرده، ائتلاف‌های امنیتی تشکیل داده و در تحولات سیاسی و نظامی کشورهای دیگر مداخله کرده است. اما بررسی کارنامه سیاست خارجی آمریکا نشان می‌دهد که بسیاری از این مداخلات نه‌تنها به ایجاد ثبات پایدار منجر نشده، بلکه در مواردی زمینه‌ساز بحران‌های طولانی‌مدت، شکل‌گیری گروه‌های افراطی و گسترش احساسات ضدآمریکایی شده‌ است.
تجربه جنگ عراق، مداخله نظامی در افغانستان، سیاست‌های واشنگتن در غرب آسیا و حمایت‌های سیاسی و نظامی از برخی طرف‌های درگیر در منازعات منطقه‌ای، نمونه‌هایی هستند که منتقدان سیاست خارجی آمریکا آنها را از عوامل تشدید بی‌ثباتی در نظام بین‌الملل می‌دانند. واقعیت این است که نمی‌توان از یک سو در کشورهای مختلف جهان مداخله کرد، موازنه‌های سیاسی و امنیتی را برهم و به تشدید منازعات دامن زد و از سوی دیگر انتظار داشت پیامدهای چنین سیاست‌هایی هیچ‌گاه به امنیت شهروندان و منافع کشورهای مداخله‌گر بازنگردد.
واشنگتن باید به این پرسش پاسخ دهد که آیا امنیت واقعی با گسترش پایگاه‌های نظامی، تحریم‌های گسترده، تهدیدهای نظامی و مداخله در امور داخلی ملت‌ها به‌دست می‌آید یا با احترام به حاکمیت کشورها، پرهیز از جنگ‌افروزی و حرکت به سمت حل‌وفصل سیاسی اختلافات؟
 
سیاست دشمن‌تراشی؛ پیامدهای یک راهبرد پرهزینه
یکی از مهم‌ترین انتقادها به سیاست خارجی آمریکا، تداوم رویکرد تقابلی این کشور در قبال بازیگران مستقل بین‌المللی است. واشنگتن در دهه‌های گذشته بارها کشورها و جریان‌هایی را که با سیاست‌های یک‌جانبه آن همراه نبوده‌اند، در جایگاه تهدید امنیتی معرفی کرده و از ابزارهای مختلف سیاسی، اقتصادی و نظامی برای محدود کردن آنها استفاده کرده است. این رویکرد، به‌ویژه در غرب آسیا، پیامدهای گسترده‌ای داشته است. تحریم‌های اقتصادی، تهدید به استفاده از نیروی نظامی، ایجاد ائتلاف‌های تقابلی و حمایت از اقدامات نظامی متحدان منطقه‌ای آمریکا، همگی در شکل‌گیری فضای بی‌اعتمادی و افزایش تنش‌ها نقش داشته‌اند. در چنین شرایطی، سیاستمداران آمریکایی نمی‌توانند صرفا با انتشار هشدارهای امنیتی، خود را از مسئولیت بررسی ریشه‌های ناامنی جهانی کنار بکشند. امنیت یک پدیده جدا از سیاست نیست و نمی‌توان پیامدهای اقدامات قدرت‌های بزرگ را از معادلات امنیتی جهان حذف کرد.
 
ایران؛ هدف بعدی یک سناریوی سیاسی؟
در کنار این تحولات، نمی‌توان فضای پرتنش روابط آمریکا با ایران را نیز نادیده گرفت. سابقه تقابل واشنگتن با تهران، از تحریم‌های گسترده اقتصادی و فشارهای سیاسی تا تهدیدهای نظامی و تقابل‌های مستقیم، نشان می‌دهد که ایران همواره یکی از محورهای اصلی سیاست منطقه‌ای آمریکا بوده است. تجربه تقابل نظامی آمریکا با ایران و پیامدهای امنیتی آن برای منطقه، بار دیگر این واقعیت را برجسته کرده که سیاست فشار و تهدید، نه‌تنها به حل اختلافات منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند دامنه بحران را به مناطق گسترده‌تری گسترش دهد. در این میان، یک پرسش نیز قابل طرح است: آیا ممکن است برخی جریان‌های سیاسی در واشنگتن از فضای نگرانی امنیتی در اروپا برای پیشبرد اهداف سیاسی خود در قبال ایران استفاده کنند؟ برای مثال، آیا احتمال دارد با برجسته‌سازی تهدیدهای امنیتی و پیوند دادن آنها به تحولات غرب آسیا، زمینه سیاسی و رسانه‌ای تازه‌ای برای افزایش فشار بر تهران ایجاد شود؟ تجربه گذشته نشان داده که موضوعات امنیتی در سیاست خارجی آمریکا گاهی به ابزار فشار و توجیه سیاست‌های تقابلی تبدیل شده‌اند؛ موضوعی که ضرورت رصد دقیق تحولات و نحوه بازتاب رسانه‌ای آنها را دوچندان می‌کند.
 
مردم اروپا؛ قربانیان اصلی رقابت قدرت‌ها
در نهایت، آنچه در میان این تحولات نباید فراموش شود، امنیت و آرامش مردم عادی اروپاست. شهروندانی که می‌خواهند در خیابان‌ها قدم بزنند، در بازارهای کریسمس حضور پیدا کنند، سفر بروند و بدون نگرانی از خشونت و ناامنی زندگی کنند. مردم اروپا نباید هزینه رقابت‌های ژئوپلیتیکی، سیاست‌های مداخله‌جویانه و تصمیمات جنگ‌طلبانه قدرت‌های بزرگ را بپردازند. دولت‌های اروپایی نیز باید به‌جای تبعیت بی‌چون‌وچرا از راهبردهای واشنگتن، منافع و امنیت واقعی شهروندان خود را در اولویت قرار دهند. اروپا برای دستیابی به امنیت پایدار، بیش از هر چیز به سیاست خارجی مستقل، کاهش تنش‌های بین‌المللی، احترام به حقوق ملت‌ها و فاصله گرفتن از منطق جنگ و تقابل نیاز دارد. اکنون که واشنگتن به شهروندان خود در بخش‌های مختلف اروپا درباره احتمال تهدیدهای امنیتی هشدار می‌دهد، یک سؤال اساسی همچنان پابرجاست؛ آیا آمریکا حاضر است به جای هشدار دادن درباره پیامدهای ناامنی، در سیاست‌هایی که به گسترش بحران‌ها کمک کرده‌اند تجدیدنظر کند؟ امنیت جهانی با صدور بیانیه‌های هشدارآمیز تأمین نمی‌شود؛ امنیت واقعی زمانی شکل می‌گیرد که قدرت‌های بزرگ به جای تولید بحران، به حاکمیت ملت‌ها، استقلال کشورها و حق مردم برای زندگی در صلح احترام بگذارند.