تغییر کنداکتور سریالهای تلویزیونی در ماههای اخیر، فقط جابهجایی چند عنوان در جدول پخش نیست؛ این تغییر میتواند بهمعنای بازنگری در یکی از مهمترین حلقههای زنجیره سریالسازی باشد؛ فرصتی که یک اثر برای دیدهشدن، معرفی و پیدا کردن مخاطب در اختیار دارد. تلویزیون در سالهای گذشته گاهی با وضعیتی روبهرو بود که سریالی تازه به آنتن میآمد و پیش از آنکه مخاطب فرصت کافی برای شناخت شخصیتها و همراهی با قصه پیدا کند، جای خود را به مجموعه دیگری میداد. حالا سیاست تازه سیمافیلم میخواهد این معادله را تغییر دهد؛ هم تعداد انتخابهای نمایشی را افزایش دهد و هم به هر مجموعه فرصت بیشتری برای ارتباط با بیننده بدهد.این رویکرد حالا از مرحله اعلام برنامه عبور کرده و در جدول پخش شبکههای اصلی تلویزیون شکل اجراییتری به خود گرفته است. شبکههای یک و سه با اعلام روزها و ساعتهای پخش مجموعههای نمایشی، برنامه مشخصتری برای تماشای سریالها پیش روی مخاطبان گذاشتهاند و شبکه دو نیز با پخش «زیر درختان شهر» به ترکیب آثار نمایشی این روزهای تلویزیون افزوده است. این تغییرات در شرایطی اهمیت دارد که رقابت برای جلب توجه مخاطب، دیگر محدود به شبکههای تلویزیونی نیست. شبکه نمایش خانگی، پلتفرمها، شبکههای اجتماعی و انبوه محتوای داخلی و خارجی، انتخابهای متعددی پیش روی بیننده قرار دادهاند. در چنین فضایی، تلویزیون برای حفظ و گسترش مخاطبان خود، تنها به تولید سریالهای تازه نیاز ندارد؛ بلکه باید برای معرفی، زمانبندی و استمرار پخش آنها نیز برنامه داشته باشد.
فرصت دیده شدن
یکی از ویژگیهای قابلتوجه جدول تازه، تلاش برای ایجاد نظم مشخص در پخش مجموعههای نمایشی است. براساس جدول اعلامشده، شبکه سه مجموعه «مرد سههزار چهره» را جمعهها پخش میکند و «دیوار دفاعی»روزهای فرد و «نسخه آزمایشی» روزهای زوج روی آنتن میروند. پخش سریالهای این شبکه ساعت ۲۰:۳۰ آغاز میشود و بازپخش آنها روز بعد در ساعتهای ۱۰ و ۱۶:۱۵ درنظر گرفته شده است.
در شبکه یک نیز «کارآگاه علوی» جمعهها پخش میشود، «امیدوارها» در روزهای یکشنبه، سهشنبه و پنجشنبه و فصل دوم «روشنایی شب» در روزهای شنبه، دوشنبه و چهارشنبه روی آنتن میروند. ساعت پخش مجموعههای این شبکه ۲۲:۱۵ است. در کنار این دو شبکه، شبکه دو نیز با پخش زیر درختان شهر به ترکیب مجموعههای نمایشی روزهای اخیر افزوده است. کنار هم قرار گرفتن این آثار با فضاها و موضوعات متفاوت، نشان میدهد که برنامهریزی تازه صرفا به یک عنوان یا یک گونه نمایشی محدود نیست.اما اهمیت این تغییر را نباید فقط در تعداد آثار یا ساعت پخش خلاصه کرد. مسأله مهمتر، ایجاد نظمی است که در آن مخاطب با برنامهای قابلپیشبینیتر روبهرو میشود و میتواند برای دنبال کردن سریال مورد علاقهاش برنامهریزی کند. وقتی مجموعهای در روزهای مشخص و با استمرار مناسب روی آنتن باشد، فرصت بیشتری برای معرفی شخصیتها، شکلگیری ارتباط مخاطب با قصه و گفتوگو درباره آن فراهم میشود.در واقع، یک سریال برای موفقیت صرفا به پخش شدن نیاز ندارد؛ باید دیده شود. دیده شدن نیز به زمان، اطلاعرسانی، تبلیغات و استمرار نیاز دارد. اگر اثری بدون فرصت کافی برای معرفی و جلب توجه مخاطب از جدول پخش خارج شود، حتی برخورداری از عوامل حرفهای و قصه مناسب هم لزوما نمیتواند به معنای ارتباط مؤثر با بیننده باشد.
نگاه سازندگان؛ سریال نباید بیاید و زود برود
این تغییر از منظر تولیدکنندگان نیز قابلتوجه است. سازندگانی که سالها در تلویزیون کار کردهاند، بهخوبی میدانند فاصله میان تولید یک اثر و دیدهشدن آن چقدر اهمیت دارد. محمود معظمی، کارگردان سریال روشنایی شب که این روزها فصل دوم مجموعهاش روی آنتن است، ازجمله سازندگانی است که بر اهمیت چنین فرصتی تأکید دارد. از نگاه او، کنداکتوری که به سریالها مجال بیشتری برای معرفی و دیدهشدن بدهد، کمک میکند مخاطب بهتر در جریان پخش قرار بگیرد و فرصت همراهی با اثر را پیدا کند.این نکته برای سریالهایی که قصه آنها بهتدریج گسترش پیدا میکند و شخصیتها در طول قسمتها شناخته میشوند، اهمیت بیشتری دارد. مخاطب باید فرصت داشته باشد با جهان داستان آشنا شود، روابط میان شخصیتها را بشناسد و برای ادامه روایت انگیزه پیدا کند. پخش شتابزده و جابهجایی زودهنگام آثار میتواند این مسیر را دشوار کند.احمد کاوری، کارگردان دیوار دفاعی نیز از زاویه تجربه ساخت و پخش یک مجموعه تلویزیونی، به اهمیت فرصت عرضه اثر نگاه میکند. برای سازندهای که ماهها یا حتی سالها برای شکلگیری یک پروژه وقت گذاشته، مهم است که اثرش در یک برنامهریزی روشن و با فرصت مناسب به مخاطب برسد. این همان حلقهای است که گاهی در بحثهای مربوط به سریالسازی کمتر دیده میشود؛ تلویزیون فقط سفارشدهنده و تولیدکننده اثر نیست؛ نحوه عرضه آن نیز بخشی از سرنوشت نهایی سریال را رقم میزند.
کنداکتور تازه، چشمانداز تولید را روشنتر میکند
سعید مرادی، تهیهکننده سینما و تلویزیون نیز تغییر جدید را اتفاقی فراتر از جابهجایی در جدول پخش میداند. او با اشاره به تجربه حضور در تولید آثار تاریخی، کمدی و مجموعههای تلویزیونی و همچنین فعالیت در سینما و نمایش خانگی، معتقد است این سیاست پیام روشنی برای سازندگان دارد: تلویزیون میخواهد تولید و تنوع را جدیتر دنبال کند. از نگاه مرادی، سالها یکی از بحثهای مطرح درباره تلویزیون، اتکای بیش از اندازه برخی مقاطع به بازپخش و محدود بودن فرصت عرضه آثار تازه بود. البته بازپخش آثار موفق همچنان بخشی از چرخه طبیعی تلویزیون است و شبکههایی مانند آیفیلم نیز مأموریت مشخصی در این زمینه دارند اما وقتی شبکههای اصلی چند سریال را در روزهای مشخص و با برنامهای منظم روی آنتن میبرند، مخاطب با انتخابهای متنوعتری روبهرو میشود.