در روزگار نه چندان دور، قطاعی در بین ایرانیان رواج زیادی داشته و هنرمندان زیادی هم در آن فعالیت می‌كردند
هنر كودكانه اما چشم‌نواز
درست شبیه كاردستی‌های دوران كودكی می‌ماند. زمانی كه قیچی را می‌چرخاندیم، برش می‌زدیم و قیچی را قوس می‌دادیم و رقص قیچی و كاغذ در موسیقی قژقژ صدای قیچی، تكرار می‌شد و طرح می‌زد. آن زمان ما تقریبا نامی برایش انتخاب نكرده بودیم، اما نمی‌دانستیم كه در حال انجام هنری چند ساله به نام قطاعی هستیم. هنری كه اوج زیباشناسی و ذوق ایرانی را به نمایش می‌گذارد.
لیلا شوقی
قطاعی در لغت به معنی بریدن و قطعه كردن است و قطاع به هنرمند قطاعی گفته می‌شود. قطاعی یا قطعه كردن كاغذ یكی از رشته‌های ظریف و دقیق هنری است كه در آن هنرمند پس از طراحی روی كاغذ، نقش را با قیچی یا كارد مخصوص از میان كاغذ در می‌آورد و روی زمینه رنگی می‌چسباند.
تاریخچه قطاعی: استاد یحیی ذكاء، در كتاب «هنر كاغذبری در ایران» هنر قطاعی را برای كشور چین می‌داند. او در كتابش نوشته است: «نویسنده و هنرشناس چینی «آ. یین» بر آن است كه كهن‌ترین نوشته‌ای كه در آن از كاغذبری یادی رفته، از روزگار خاندان سونگ (سده 10 تا 13 میلادی) است. لیك خود او پیدایش این هنر را در آغاز تاریخ چین می‌گذارد و آن را با سوزن‌دوزی (امبرودری) همبسته و همراه می‌داند. زیرا در آن شكل‌ها و نقش‌هایی به كار می‌رود كه با نمونه‌های بریده، همانند است و عقیده او بر آن است كه این نمونه‌ها بایست برپایه الگوی سوزن‌دوزها، درروزگار «هان» (سده سوم پیش از میلاد تا سده سوم بعد از میلاد) كه كاغذ هم در همان زمان اختراع گردید پیدا شده باشد.» قطاعی پس از چین، همراه با سایر دستاوردهای ابریشم وارد ایران می‌شود و پس از ایران به عثمانی و بعد لهستان، فرانسه، سوئیس و آمریكا می‌رود و در هر كشوری بسته به فرهنگ و ذوق هنری، ظاهری مستقل و هویت متفاوتی به خود می‌گیرد. قطاعی در ایران از قرن نهم هجری قمری شروع شد. قبل از این زمان، در هیچ كتاب و نوشته‌ای از قطاعی یاد نشده و نمونه‌هایی از آن هم دیده نشده است. رواج و گسترش قطاعی در ایران‌زمین در شهرهای هرات، تبریز و شیراز بوده است. اگر در بسیاری از كشورها، قطاعی در تصویرسازی به اوج رسیده است در ایران مسیر متفاوتی را در پیش گرفت. در ایران هنر قطاعی، بیشتر در خدمت هنر كتاب‌آرایی و كتاب‌سازی است.
ابزارهای كار: ابزارهای هنر قطاعی، اندك هستند. كاغذی، ساده یا رنگین، مقراض یا قیچی، كارد كوچك و گزن‌های مخصوص پوست‌بری به نام شفره، قلم‌های فلزی مختلف نوك تیز و برنده، پیش‌تخته و پیش‌تخته و مقوا از جمله وسایل هنر قطاعی است.
روش كار: قطاع، ابتدا نقش را روی كاغذ طرح می‌زند. طرح می‌تواند خطاطی، اشكال هندسی و اشكال دیگر باشد. بعد از آن، با نوك تیز قلم‌های فلزی كه نوك آنها كوچك و بزرگ هستند، طرح از كاغذ جدا می‌شود. استادكار این كار را با ظرافت انجام می‌دهد، آن‌قدر ظریف كه تمام نقش از قالب طرح جدا شود. قطاع نقش‌های بریده شده را روی یك صفحه كاغذی دیگر كه رنگ متفاوتی دارد، می‌چسباند. یحیی ذكا در روش كار می‌نویسد: «كاغذبری یكی از رشته‌های ظریف، دقیق و زیبای هنری است كه در آن هنرمند پس از طراحی روی كاغذ ساده یا رنگین، نقش را با مقراض یا كارد مخصوص آنچنان با دقت و ظرافت از میان كاغذ در‌می‌آورد كه شكل اصلی خود را كاملا نگاه می‌داشت و با چسباندن آن بر زمینه‌ای به رنگ دیگر، خود را همچون قطعه‌ای خوش یا نقاشی زیبا نشان می‌داد.»
كاربرد: قطاعی اغلب در دایره هنرهای مخصوص در كتاب‌آرایی قرار می‌گیرد و در حاشیه‌بندی، تجلید و در كل در كتاب‌آرایی و همه هنرهایی كه با كاغذ و نقوش تزئینی سر و كار دارد، كاربرد دارد. در بسیاری از قرآن‌ها و دیوان‌های قدیمی، از آغاز كتاب تا به انتها، از هنر كاغذگری استفاده می‌شود. در برخی كتب دستنوشت قدیمی صفحات ابتدایی و پایانی را با نقوشی كه از برش‌های كاغذ طراحی شده بود، تزئین می‌كردند. شاید مشهورترین كتاب قطاعی كه در حال حاضر در موزه‌ها وجود دارد، مربوط به قرآن كریمی است كه امروز در كتابخانه سركاری رامپور هندوستان نگهداری می‌شود. تمام حرف‌ها، آیات و سوره‌های این قرآن از كاغذهای بریده شده تشكیل شده كه روی زمینه سرخ رنگی چسبانده شده است.
تاریخچه قطاعی: استاد یحیی ذكاء، در كتاب «هنر كاغذبری در ایران» هنر قطاعی را برای كشور چین می‌داند. او در كتابش نوشته است: «نویسنده و هنرشناس چینی «آ. یین» بر آن است كه كهن‌ترین نوشته‌ای كه در آن از كاغذبری یادی رفته، از روزگار خاندان سونگ (سده 10 تا 13 میلادی) است. لیك خود او پیدایش این هنر را در آغاز تاریخ چین می‌گذارد و آن را با سوزن‌دوزی (امبرودری) همبسته و همراه می‌داند. زیرا در آن شكل‌ها و نقش‌هایی به كار می‌رود كه با نمونه‌های بریده، همانند است و عقیده او بر آن است كه این نمونه‌ها بایست برپایه الگوی سوزن‌دوزها، درروزگار «هان» (سده سوم پیش از میلاد تا سده سوم بعد از میلاد) كه كاغذ هم در همان زمان اختراع گردید پیدا شده باشد.» قطاعی پس از چین، همراه با سایر دستاوردهای ابریشم وارد ایران می‌شود و پس از ایران به عثمانی و بعد لهستان، فرانسه، سوئیس و آمریكا می‌رود و در هر كشوری بسته به فرهنگ و ذوق هنری، ظاهری مستقل و هویت متفاوتی به خود می‌گیرد. قطاعی در ایران از قرن نهم هجری قمری شروع شد. قبل از این زمان، در هیچ كتاب و نوشته‌ای از قطاعی یاد نشده و نمونه‌هایی از آن هم دیده نشده است. رواج و گسترش قطاعی در ایران‌زمین در شهرهای هرات، تبریز و شیراز بوده است. اگر در بسیاری از كشورها، قطاعی در تصویرسازی به اوج رسیده است در ایران مسیر متفاوتی را در پیش گرفت. در ایران هنر قطاعی، بیشتر در خدمت هنر كتاب‌آرایی و كتاب‌سازی است.
ابزارهای كار: ابزارهای هنر قطاعی، اندك هستند. كاغذی، ساده یا رنگین، مقراض یا قیچی، كارد كوچك و گزن‌های مخصوص پوست‌بری به نام شفره، قلم‌های فلزی مختلف نوك تیز و برنده، پیش‌تخته و پیش‌تخته و مقوا از جمله وسایل هنر قطاعی است.
روش كار: قطاع، ابتدا نقش را روی كاغذ طرح می‌زند. طرح می‌تواند خطاطی، اشكال هندسی و اشكال دیگر باشد. بعد از آن، با نوك تیز قلم‌های فلزی كه نوك آنها كوچك و بزرگ هستند، طرح از كاغذ جدا می‌شود. استادكار این كار را با ظرافت انجام می‌دهد، آن‌قدر ظریف كه تمام نقش از قالب طرح جدا شود. قطاع نقش‌های بریده شده را روی یك صفحه كاغذی دیگر كه رنگ متفاوتی دارد، می‌چسباند. یحیی ذكا در روش كار می‌نویسد: «كاغذبری یكی از رشته‌های ظریف، دقیق و زیبای هنری است كه در آن هنرمند پس از طراحی روی كاغذ ساده یا رنگین، نقش را با مقراض یا كارد مخصوص آنچنان با دقت و ظرافت از میان كاغذ در‌می‌آورد كه شكل اصلی خود را كاملا نگاه می‌داشت و با چسباندن آن بر زمینه‌ای به رنگ دیگر، خود را همچون قطعه‌ای خوش یا نقاشی زیبا نشان می‌داد.»
كاربرد: قطاعی اغلب در دایره هنرهای مخصوص در كتاب‌آرایی قرار می‌گیرد و در حاشیه‌بندی، تجلید و در كل در كتاب‌آرایی و همه هنرهایی كه با كاغذ و نقوش تزئینی سر و كار دارد، كاربرد دارد. در بسیاری از قرآن‌ها و دیوان‌های قدیمی، از آغاز كتاب تا به انتها، از هنر كاغذگری استفاده می‌شود. در برخی كتب دستنوشت قدیمی صفحات ابتدایی و پایانی را با نقوشی كه از برش‌های كاغذ طراحی شده بود، تزئین می‌كردند. شاید مشهورترین كتاب قطاعی كه در حال حاضر در موزه‌ها وجود دارد، مربوط به قرآن كریمی است كه امروز در كتابخانه سركاری رامپور هندوستان نگهداری می‌شود. تمام حرف‌ها، آیات و سوره‌های این قرآن از كاغذهای بریده شده تشكیل شده كه روی زمینه سرخ رنگی چسبانده شده است.